له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو د ښوونځیو تړل پاتې کېدو پرېکړې ته د غبرګونونو پر دوام، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انټوني بلنکېن د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، که چېرته دغه پرېکړه ژر تر ژر لغوه نهشي، له نړۍ سره به د اسلامي امارت اړیکې زیان وویني. نوموړي ټينګار کړی چې د افغان نجونو او د دوی له کورنیو سره څنګ په څنګ ولاړ دی.
د افغانستان لپاره د امریکا سفارت سرپرست یان مککري له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو د ښوونځیو نه پرانستل کېدل «ډېره ناهیلې کوونکې» بللې ده. نوموړي نن پر خپل ټویټرپاڼه د اسلامي امارت له لوري له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو د ښوونځیو د نه پرانستل کېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.
په افغانستان کې د ملګروملتونو سیاسي استازولي یا یوناما د افغان ښځو او نجونو له وضعیت څخه د اندېښنې په څرګندولو سره ویلي چې د افغان ښځو او نجونو حقونو او فرصتونو ته یې لاسرسی له ګڼو ننګونو سره مخ شوی دی.
بښنې نړیوال سازمان ویلي چې افغانستان کې نجونې له څو میاشتو راهیسې ښوونځي ته د تلو اجازه نه لري او د زدهکړو له بنسټیز حق څخه محرومې شوې دي. د بښنې نړیوال سازمان ټينګار کړی، سربېره پر دې چې په ملي او نړیواله کچه فشارونه راوړل کېږي، خو تراوسه د اسلامي امارت له لوري نجونو ته د زدهکړو اجازه نه ده ورکړل شوې.
په تېر ۲۰۲۱ کال کې د افغانستان ښوونیز او زدهکړهییز نظام له سیاسي او د کورونا ویروس د خپرېدو له امله له ګڼو ننګونو او لوړو او ژورو سره مخ و.
د ۲۰۲۱ کال په اپرېل میاشت کې ښوونځي او پوهنتونونه د دوو میاشتو لپاره پرانیستل شول او په نورمال ډول یې دوام درلود، خو د کورونا ویروس خپرېدو ښوونیز او زدهکړهییز بهیر ته زیان ورساوه.
د افغانستان په ډېرې لرې پرتو سيمو کې له کلتوري محدوديتونو سربېره نجونې ښوونځيو ته ځي او د لوړو زدهکړو هيلې لري. تازه د پکتيا مرکز ګردېز کې له ۲۴ لېسو څخه ۱۹۰۶ زدهکوونکي چې ۳۵۴ يې نجونې دي فارغې شوي.
د خصوصي پوهنتونونو اتحادیې د رسنیو برخې مسوول محمدکریم ناصري د خصوصي پوهنتونونو د وضعیت په اړه اندېښنه ښيي او وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته په دغو پوهنتونونو کې د نوملیکنې کچه ۶۰ سلنه را ټیټه شوې ده. د هغه په وینا، که څه هم خصوصي پوهنتونونو د زدهکړو فیس راک کم کړی، خو بیا هم څوک نوملیکنه نه کوي.
د جوزجان ولایت د پوهنې ریاست مسوولان د یاد مکتب د پرانستې په مراسمو کې وايي چې د دغه ولایت په مرکز او ولسوالیو کې د ښوونځیو لپاره ځمکه ځانګړې کول او ښوونځي جوړول، د جوزجان ولایت د اوسېدونکو له «علم» سره د مینې او لوړ فرهنګ ښودنه کوي او دوی ورڅخه هرکلی کوي.
په بادغیس کې یوشمېر زدهکوونکي او د هغوی د کورنۍ غړي وايي، د ښوونځیو له بیا پرانېستل کېدو راهیسې د دغه ولایت په ښوونځیو کې د زدهکوونکو حضور کمرنګه دی.
دوی په ښوونځیو کې د زدهکوونکو د کمرنګه حضور لامل په درسي ټولګیو کې د ډېری ښوونکو نه حضور، له هېواده د زدهکوونکو تېښته او د ماشومانو له ښوونې او روزنې څخه د کورنیو زړهتوري کېدل بولي.
د امریکا ولسمشر جو بایډن پرون د ملګرو ملتونو سازمان ۷۶مې کلنۍ غونډه کې د نورو مسلو ترڅنګ د افغانستان په اړه هم خبرې وکړې. ولسمشر بایډن ټینګار وکړ چې افغان مېرمې او نجونې باید له ټولو حقونو برخمنې وي او اجازه ولري چې سیاسي، ټولنیزو او نور برخو کې خپله بشپړه وړتیا وښیي.
عبدالباقي حقاني چې پرون د طالبانو له لوري لوړو زدهکړو وزارت ته د سرپرست په توګه وټاکل شو، نن یې کابل کې یوې غونډې ته په وینا کې وویل چې نجونې او هلکان دې په بېلو ټولګیو کې زدهکړې وکړي. حقاني وايي چې زدهکړیالانو لپاره د ارامه تحصیلي چاپیریال رامنځ ته کول یې د کارونو په لومړیتوبونو کې دي.
کابل کې د یوشمېر ناامنیو ولایتونو د پوهنتونونو ښځينه زدهکړیالانې په یوې اعتراضیه غونډه کې له ولسمشرۍ ماڼۍ څخه غوښتنه وکړه چې دوی ته دې د ناامنو ولایتونو له پوهنتونونو څخه د تبدیلۍ اجازه ورکړل شي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د استازولۍ دفتر یا یوناما نن د یوه راپور په خپرولو سره ویلي، د روان میلادي کال په لومړیو شپږ میاشتو کې د تېرکال د همدې مودې په پرتله د ملکيانو د مرګژوبلې کچه ۴۷ سلنه لوړه شوې ده. یوناما په دغه راپور کې پر لږکیو په ځانګړې توګه پر شعیه او هزاره لږکیو د بریدونو له ډېروالي څخه اندېښنه څرګنده کړې ده.
د طالبانو له لوري د جګړې د زیاتېدو او د ولسوالیو له سقوط وروسته، د دغې ډلې تر ولکې لاندې سیمو کې پر ښځو او د دوی د ژوند پر نورو برخو طالبانو نوي قوانین او بندیزونه وضع کړي دي. د طالبانو تر کنټرول لاندې سیمو کې د نویو بندیزونو د خبرونو له خپرېدو سره هممهاله په ولسي جرګه کې د خلکو استازیو د طالبانو دغه کار ته غبرکون ښودلی دی.
په تخار ولایت کې د وسلهوالو طالبانو له لوري د دغه ولایت د ۱۶ولسوالیو د نیولو په لړ کې نن په کابل کې د دغه ولایت ځوانانو او مدني فعالانو د یوې اعتراضیه غونډې پر مهال وویل چې دغه وضعیت د اندېښنې وړ دی او د طالبانو تر ولکې لاندې سیمو کې خلک له ډېرو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
د نجونو د میاشتني عادت نړیوالې روغتیایي ورځې سره هممهاله، نن د هرات په ښوونځیو کې د میاشتني عادت پرمهال د نجونو له لوري روغتیا ته د پاملرنې د څرنګوالي په اړه د عامه پوهاوي کمپاین جوړ شوی دی.
