له لوړو زده‌کړو د ځوانانو پاتې‌کېدو کچې ارزونه او پر ټولنه یې اغېزې

په یوې ټولنه کې د ځوانانو ترمنځ د زده‌کړو او ښوونې کچه د هماغې ټولنې د پرمختیا او بیاجوړونې بهیر سره مستقیمه اړیکه لري. په یوې ټولنه کې د زده‌کړو کچې او د لوستو ځوانانو شمېر، د یوې پرمختللې ټولنې ښکارندوینه کوي، د همدې لپاره دغه سروې له زده‌کړو د پاتې ځوانانو د کچې او افغان ټولنه کې یې د پایلو پر ارزونې راڅرخي.

اقتصادي کمزورتیا د افغان ځوانانو د واده‌کولو پر وړاندې لوی خنډ بلل کېږي

سلام‌وطندار د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې ۳۰ ځوانانو سره د مرکو پرمهال موندلې چې بېلابېل خنډونه لامل شوي چې واده یې وځنډېږي. د جنسیت له پلوه د واده مخنیوي لاملونو په اړه د سلام‌وطندار موندنې توپیر لري، ۱۲ مرکه کوونکو له ډلې څخه دوه یې د غوراوي حق او لس یې د مالي توان نه‌درلودل، هغه لاملونه بللي چې له کبله یې وادونه ځنډېدلې دي.

۲۰ځوانانو سره د سلام‌وطندار مرکې؛ ډېرو یې د مالي خپلواکي له امله پرمختګ کړی

مالي خپلواکي چې د ژوند بنسټ‌ییزو اړتیاو لپاره مهم بلل کېږي، افغانستان کې ډېری ځوانانو ته پر یوې ننګونې بدله شوې. مالي خپلواکي هغه شرایط دي چې یو کس هغه ته د رسېدو لپاره، هر ډول چې نوموړی غواړي، په خپلواکه او ازاده توګه ځان ورورسوي او په خپله خوښه ژوند وکړي.

د سلام‌وطندار د سروې پایلې؛ ۳۹.۱سلنه ځوانان وايي ژوند کې هدف نه‌لري

سلام‌وطندار د هېواد په ۱۲ ولایتونو کې له ۳۰۵ نجونو او هلکانو د دوی په ژوند کې د هدف لرلو کچې ارزونې په موخه سروې کړې چې د یادې سروې پایلې ښيي، ۶۰.۹سلنه ځوانان ژوند کې مشخص هدف لري او ۳۹.۱سلنه یې له هدف پرته ژوند کوي. ټولن‌پوهان د یوې ټولنې بنسټ‌ییز رکن ځوانان یادوي او وايي، د دوی فعالیتونه د یوې ټولنې وده کې اغېزمن رول لري.

د ځوانانو د هدف لرلو کچې ارزونه؛ ۶۰.۹سلنه ځوانان ژوند کې مشخص هدف لري

افغانستان کې ځوانان له بېلابېلو اقتصادي، ټولنیزو او تحصیلي ننګونو سره مخ دي چې کولای شي، د دوی پر هیلو او هدفونو اغېز ولري. دغه نظرپوښتنه، د ځوانانو د هدف لرلو  کچې ارزونې، د هدف احتمالي نه‌لرو لاملونو او د زده‌کړو، اقتصادي او ټولنیزو شرایطو سره یې ارتباط په تړاو شوې.

افغانستان کې د کوچۍ مېرمنو ژوند؛ «خاوند مې وايي، بل واده کوم، هلکان کم دي»

د ښځو  حقونو او ټولنیزې پراختیا ته په پام کوچۍ مېرمنې او نجونې لاهم د ژوند له بېلابېلو ننګونو او ستونزو سره لاس او ګرېوان دي. فقر، په کم عمر کې واده، ښوونیز او روغتیايي خدمتونو ته نه‌لاسرسی، نورې هغه برخې دي چې کوچۍ مېرمنو او نجونو ته یې ژوند سخت کړی دی.

افغاستان کې د مُلکیت حق ته د ښځو د لاسرسي څرنګوالي ارزونه

د مالکیت حق د فردي حقونو له ډلې دی چې هر انسان پورې تړاو لري او جنسیتي او نور توپیرونه نه‌شي کولای چې یو انسان له دې حق محدود او محروم کړي. خو د مخ پر ودې هېوادونو کې د ښځو مالکیت حق له خنډونو او ستونزو سره مخ دی.

د دې څېړنې بنسټ‌ییزه موخه افغانستان کې د مالکیت حق ته د ښځو لاسرسي کچې معلومول دي.

د سلام‌وطندار موندنې؛ د هلکانو په پرتله نجونې د انتخاب له حق محرومې دي

سلام‌وطندار په پلازمېنه کابل کې د کورنیو ترمنځ «نجونو او هلکانو» ته د غوراوي «انتخاب» حق ورکړې په تړاو له ۳۶نجونو او هلکانو سره مرکې کړې دي.

د مرکو پایلې ښيي چې په کورنیو کې د نجونو په پرتله هلکانو ته د غوراوي «انتخاب» حق ورکړې ته ډېر پام کېږي او نجونې ترې محرومې دي.

د کار او زده‌کړو مخنیوی؛ افغان مېرمنو کوچنیو اقتصادي فعالیتونو ته مخه کړې

افغانستان کې د تېرو نږدې درېوو کلونو پرمهال د ښځو پر زده‌کړو او کار محدودیتونه لامل شوي چې دوی ټولنې ته د ورګرځېدو او ځان‌بسیاینې لپاره په نورو برخو کې کار کولو ته مخه کړي. له یادو مېرمنو اووه یې په کندوز، شپږ یې په بدخشان، څلور یې جوزجان، پنځه یې فراه او یوه مېرمن هم په تخار کې فعالیت کوي.

د سلام‌وطندار سروې؛ ۶۵سلنه ګډونوال هره ورځ ورزش کوي

سلام‌وطندار د هېواد د ۲۸ ولایتونو د ۷۵۱ ځوانانو ترمنخ یوه سروې کړې چې معلومه کړي، په څومره کچه ځوانان د ورځنیو کارونو ترڅنګ، ورزش ته هم وخت ورکوي. په دې سروې کې ۴۱۸ نارینه‌وو او ۳۳۳ ښځینه‌وو ګډون کړی و چې د جنسیت له پلوه ترلاسه شوې پایلې ښيي چې د ښځو په پرتله نارینه‌ ډېر ورزش کوي.

د ځوانانو ژوند کې د ورزش د رول کچې ارزونه

افغانستان کې د ورزشي سیالیو جوړېدل دغه لرغوني هېواد کې اوږده مخینه لري. د انسان سلامتیا لپاره د ورزش اهمیت ته په کتو، دې ته اړتیا وه چې یاده برخه کې پراخې څېړنې وشي، خو د ځوانانو ترمنځ د ورزش په اړه د دوی لیدلوری او دا چې څومره ځوانان ورزش کوي، څېړنه نه‌ده شوې. د همدې لپاره سلام‌وطندار په دې سروې کې۷۵۱ کسان پوښتلي چې دوی ورزش کوي، که نه؟ څو د نمونوي ارزونې په مرسته دا ومومي چې څومره ځوانان ورزش کوي او همداراز د دوی ترمنځ ورزش څومره اهمیت لري.

پر زده‌کړو محدودیتونه؛ یو‌شمېر مېندې د خپلو لورګانو ناڅرګنده راتلونکې ته اندېښمنې دي

افغانستان کې د نجونو او مېرمنو پر زده‌کړو-لوړو زده‌کړو د محدودیتونو دوام او د ښوونځیو او پوهنتونونو د نه‌پرانېستل‌کېدو نامعلوم برخلیک، مېندې د خپلو لورګانو ناڅرګندې راتلونکې په اړه اندېښمنې کړې دي. سلام‌وطندار په دې راپور کې له ۱۵ هغو مېندو سره مرکې کړي چې د ښوونځیو تړل‌کېدو له امله یې ځینو خپلې لورګانې واده کړې دي.

د سلام‌وطندار سروې؛ له ۲۹۰مېرمنو ۱۸۳ یې له خپلو ودونو خوښې نه‌دي

واده د کورنۍ او ټولنیز ژوند اساس او بنسټ حوړوي او د ټولنیز تړون له مخې د نر او ښځې ترمنځ د دواړو په خوښه کېږي چې دواړه د متقابل حقونو  پر وړاندې یوشان مسوولیت لري.

واده د دیني او ټولنیزو تعریف شویو او نا‌تعریف شویو ارزښتونو په چوکاټ کې د یوه «هلک او نجلۍ» ترمنځ د تړون «پیوند» په معنی ده چې له مخې یې، د کورنۍ بنسټ کېښودل کېږي.

د سلام‌وطندار موندنې؛ مطالعې ته د نجونو «انګېزه» کمه شوې

سلام‌وطندار له ښوونځیو او پوهنتونونو څخه له راګرځول شویو ۳۰ نجونو سره د مرکو پرمهال موندلې چې د یادو نجونو ترمنځ د «کتاب لوستلو» انګېزه د پام وړ کمه شوې.

د مرکو پرمهال ۱۷ نجونو ویلي چې له ښوونځیو او پوهنتونونو څخه تر راګرځولو وروسته یې د کتاب لوستلو ته انګېزه نه‌لري او له کتابونو سره یې مخه ښه کړې.

له اووه‌لسو ښځو سره د سلام‌وطندار مرکې؛ «پر ټولنیزو رسنیو ځورول کېږو»

په کابل کې اووه‌لس ښځو له سلام‌وطندار سره مرکو کې ویلي چې په ځلونو پر ټولنیزو رسنیو د یوشمېر کسانو له‌خوا ځورولې شوي او پر ټولنیزو رسنیو یې امنیت خوندي نه‌دی. د دغو ښځو له دلې اته هغو ویلي چې پر ټولنیزو رسنیو ځورول کېدو یې پر ژوند سخت منفي اغېز کړی او په ټولنه کې یې نوم ته زیان اړولی دی.