که څه هم اسلامي شریعت او د هېواد قوانین ښځو ته د میراث حق په ورکولو ټینګار کوي، خو افغانستان کې په ځانګړي ډول کلیوالي سیمو کې ډېری ښځې له دې حق څخه بېبرخې پاتې کیږي.
د کورنیو له لوري ښځو ته د میراث حق نهورکولو مسله ګڼ عوامل لري، خو تر ټولو مهم یې ناسم رواجونه، کورني فشارونه او د عامه پوهاوي د نهشتون مسله ده.
په داسې حال کې چې هېواد کې د ښځو لپاره د کار زمینه محدوده ده، خو کندوز کې یوې ښځې د خیاطۍ او لاسي صنایعو کارخونه جوړ کړې.
هغې په دغه کارخونه کې نورو نجونو او ښځو ته د کار او مهارت د زدهکړو فرصتونه برابر کړي، هغه فرصت چې دوی د مالي خپلواکۍ ترلاسه کولو ته هڅوي او مرسته ورسره کوي.
دغه مېرمنې وایي چې په کورنیو کې د کورني کارونو دروند بار یوازې د ښځو پر اوږو وي، په داسې حال کې چې نارینه په دې برخه کې ډېر لږ یا هېڅ مسوولیت نه اخلي. دوی زیاتوي چې که ښځه د ناروغۍ یا کمزورۍ له امله کارونه پر وخت ونهکړي، ان له تاوتریخوالي سره مخ کېږي.
میګرن نړۍ کې له تر ټولو عامو عصبي ناروغیو څخه ده چې میلیونونه کسان ورسره لاس او ګرېوان دي.
دا ناروغي یوازې یو عادي سردرد نه دی، بلکې یو ډول شدید درد دی چې ډېری وخت له زړه بدوالي، سرګرځېدو او د رڼا او غږ پر وړاندې له حساسیت سره مل وي.
ټولنیزې رسنۍ د ننني عصر د خلکو د ژوند یوه نه بېلېدونکې برخه ګرځېدلې چې پهکې معلومات په چټکۍ خپرېږي او هر څه د یوې ګوتې په حرکت بدلولی شي.
خو د همدې چټکتیا تر شا، یو پخوانی فرهنګ ورو ورو کم رنګی کېږي، د کتاب لوستلو فرهنګ.
که څه هم کتاب لوستل د انسان ذهن روښانه کوي پوهه یې لوړوي، خو په اوسني عصر کې د خلکو ژوند ته د ټولنیزو شبکو راتګ دغه فرهنګ کم رنګه کړی دی.
د هېواد د پوهنتونونو د بېلابېلو څانګو فارغان، سره له دې چې په خپلو تخصصي برخو کې یې لوړې زدهکړې کړې دي، لاهم د کار په بازار کې له جدي ستونزو سره مخ دي.
دغه ځوانان سلاموطندار وایي، د کار نشتوالی او یا هم د مسلک خلاف دنده، نه یوازې د دوی مسلکي وده ټکنۍ کړې، بلکې پر اقتصادي وضعیت او شخصي ژوند یې هم منفي اغېز کړی دی.
د کورنیو ترمنځ د شخړو د حل په موخه په بدو کې د نجونو ورکړه د هېواد په ځینو سیمو کې یو له ناوړو دودو شمېرل کېږي چې لاهم دوام لري.
دې دود لاهم د ګڼو نجونو ژوند له ستونزو سره مخ کړی چې نه یوازې د نجونو بنسټیز حقونه تر پښو لاندې کوي، بلکې د هغوی رواني، ټولنیز او تعلیمي ژوند هم اغېزمنوي.
د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق د قابلو نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، د مېندو او نویو زېږېدلو ماشومانو د ژوند ژغورلو لپاره د یو میلیون نورو قابلو روزنې ته اړتیا ده.
د دغه بنسټ د افغانستان څانګې نن سهشنبه د ثور ۱۵ / مې ۵ پر اېکسپاڼه لیکلي چې د مېندو او ماشومانو د ژوند ژغورنې تر ټولو اغېزمنه لاره، د قابلو په روزنه او مسلکي چمتووالي پانګونه ده.
په داسې حال کې چې ډېری کسان ټولنیزې شبکې یوازې د تفریح وسیله بولي، د هغو نجونو لپاره چې له زدهکړو پاتې دي، دا فضا د مهارتونو د کارولو، عاید ترلاسه کولو او د ښې راتلونکې جوړولو مهمه لار ګرځېدلې.
د کابل اوسېدونکې ۲۱ کلنه مریم له یوې ساده مفکورې خپل کار پیل کړ، خو اوس توانېدلې چې د مالي خپلواکۍ ترلاسه کولو په لاره کې پیاوړي ګامونه واخلي.
سره له دې چې ډاکټران د امېندوارۍ پرمهال د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي له نهجبرانېدونکو پایلو خبرداری ورکوي، خو ځینې ښځې سلاموطندار ته وایي، د امېندوارۍ په موده کې تاوتریخوالي سره مخ شوي، داسې تاوتریخوالی چې ان د هغوی د جنین د سقط لامل شوی.
دغه ښځې وایي، ډېری وخت د لور د زېږېدو د احتمال له امله ورسره تاوتریخوالی شوی.
سره له دې چې په تېرو دوو کلونو کې د غزني ښار په یوشمېر برخو کې محدود عامه تفریحي ځایونه جوړ او یا هم رغول شوي، خو لاهم په دې نسبتاً لوی او ګڼمېشتي ښار کې د ماشومانو لپاره ځانګړی او معیاري تفریحي پارک نه تر سترګو کېږي.
په دې راپور کې یوشمېر مېرمنو سلاموطندار سره د مرکو پرمهال ویلي چې ټولنیز محدودیتونه په حضوري بڼه ښوونیزو موادو ته د دوی لاسرسی له ستونزو سره مخ کړی او په انلاین بڼه خپلو زدهکړو ته دوام ورکوي.
دا داسې حق دی چې که تر پښو لاندې شي، ان د طلاق غوښتنې ته هم لاره هوارولی شي. سره له دې، یوشمېر ښځې په خپل ګډ ژوند کې د مینې او عاطفي درک له نشتوالي شکایت کوي او وايي، دا حالت یې پر رواني وضعیت ناوړه اغېز کړی دی.
د امېندوارۍ موده د هرې مور او ماشوم لپاره حساس پړاو بلل کېږي چې په کې مور، د خپلې او د ماشوم روغتیا لپاره پاملرنې او
یونیسف خبرداری ورکړ چې د افغان نجونو پر زدهکړو او د ښځو پر کار محدودیتونه به تر ۲۰۳۰ کال پورې افغانستان د شاوخوا ۲۵ زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو کمښت سره مخ کړي. د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق یونیسف نن یوه راپور کې ویلي چې دغه بحران دا اوس هم ماشومان له زدهکړو او روغتیايي مراقبتونو څخه محروم کړي.
د هېواد په ۷ ولایتونو کې له ۱۳ نجونو سره د سلاموطندار د خبرو پایلې ښيي چې کورنۍ تر ډېره د بېوزلۍ، اولاد نهلرلو، یا د ټولنیزو ستونزو په دلیل د یوه ماشوم سرپرستي په غاړه اخلي؛ هغه بهیر چې د ځینو دغو نجونو لپاره د تبعیض، د هویت بېبرخلیکتوب او رواني ننګونو په څېر پایلې له ځانه سره لري.
