په دې راپور کې یوشمېر مېرمنو سلاموطندار سره د مرکو پرمهال ویلي چې ټولنیز محدودیتونه په حضوري بڼه ښوونیزو موادو ته د دوی لاسرسی له ستونزو سره مخ کړی او په انلاین بڼه خپلو زدهکړو ته دوام ورکوي.
دا داسې حق دی چې که تر پښو لاندې شي، ان د طلاق غوښتنې ته هم لاره هوارولی شي. سره له دې، یوشمېر ښځې په خپل ګډ ژوند کې د مینې او عاطفي درک له نشتوالي شکایت کوي او وايي، دا حالت یې پر رواني وضعیت ناوړه اغېز کړی دی.
د امېندوارۍ موده د هرې مور او ماشوم لپاره حساس پړاو بلل کېږي چې په کې مور، د خپلې او د ماشوم روغتیا لپاره پاملرنې او
یونیسف خبرداری ورکړ چې د افغان نجونو پر زدهکړو او د ښځو پر کار محدودیتونه به تر ۲۰۳۰ کال پورې افغانستان د شاوخوا ۲۵ زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو کمښت سره مخ کړي. د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق یونیسف نن یوه راپور کې ویلي چې دغه بحران دا اوس هم ماشومان له زدهکړو او روغتیايي مراقبتونو څخه محروم کړي.
د هېواد په ۷ ولایتونو کې له ۱۳ نجونو سره د سلاموطندار د خبرو پایلې ښيي چې کورنۍ تر ډېره د بېوزلۍ، اولاد نهلرلو، یا د ټولنیزو ستونزو په دلیل د یوه ماشوم سرپرستي په غاړه اخلي؛ هغه بهیر چې د ځینو دغو نجونو لپاره د تبعیض، د هویت بېبرخلیکتوب او رواني ننګونو په څېر پایلې له ځانه سره لري.
دایکندي کې یو شمېر ښځې وایي، د خپلو حقوقي ستونزو د حل لپاره قانوني بنسټونو ته د مراجعې پر ځای غیر رسمي پرېکړهکوونکي «منځګړي» غوره ګڼي. یو شمېر حقوقپوهان وايي، ټولنیز او کلتوري محدودیتونه او اقتصادي ستونزې لامل شوي، څو ښځې د خپلو حقوقي ستونزو د حل لپاره غیررسمي یا قومي منځګړو ته مخه کړي.
د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت له لوري د کابل بادامباغ کې د بزګر مېله او د کرنیزو او مالدارۍ محصولاتو ۳۴م نندارتون پرانېستل
په دې وضعیت کې د ښځو اندېښنې د محرمیت په اړه له نړیوالو شواهدو سره هم سمون لري. د سټنفورډ د ۲۰۲۵کال راپور له مخې، په ۲۰۲۴کال کې د مصنوعي ځیرکتیا د امنیت اړوند پېښې ۵۶.۴سلنه زیاتې شوي او ۲۳۳ مستندې پېښې یې جوړې کړي چې پهکې د شخصي معلوماتو سرغړونې او د الګوریتمونو تېروتنې شاملې دي، کوم چې حساس معلومات له خطر سره مخ کوي.
سلاموطندار په دې راپور کې له ۳۰ ځوانانو سره مرکې کړي چې ۲۰ یې نجونې او لس یې، هلکان دي. د مرکو پرمهال موندل شوې چې ټول د لېسانس تر کچې لوړې زدهکړې لري او د زدهکړو د سند ترڅنګ، مهارتونو هم د دوی د دندې په ټاکلو کې مهمه ونډه لرله.
کابل کې د نسایي او ولادي برخې یوشمېر ډاکټران وایي چې له واده مخکې د طبي معایناتو نهکول او د روغتیايي سپارښتنو ته نه پام، کولی شي جدي ستونزې له هغې ډلې نااومیندواري، د جنین ضایع کېدل او نورې روغتیايي ستونزې رامنځته کړي.
د بدخشان یو ځوان، د خپلو شخصي وړتیاوو او یوازې شاوخوا ۱۰زره افغانيو په لګښت، په څه باندې یوه میاشت کې توانېدلی چې دوه عملي سافټویرونه «نخک» او «چتیار» ډیزاین او جوړ کړي.
دا اپلېکېشنونه اوس د ازمایښتي پړاو (Beta) کې دي او هدف یې د کاروونکو د اړیکو او ډیجیټلي اړتیاوو پوره کول دي.
دیني عالمان او حقوقپوهان ټينګار کوي چې مېرمنې حق لري له واده وړاندې، خپل مشروع شرطونه په نکاحلیک کې درج کړي او که خاوند د خپلې مېرمنې دې شرطونو ته ژمن پاتې نهشي، له قانوني لارو خپل حق غوښتلی شي.
بلخوا یوشمېر مېرمنې چې کلونه یې له خاوند سره ګډ ژوند کړی، د خپلو شرطونو له نهعملي کېدو شکایت کوي او وايي، دغه شرطونه له واده وړاندې د خاوند له لوري منل شوي وو.
افغانستان د بېلابېلو قومونو او فرهنګونو ګډ کور دی چې د مېلمستیا پرمهال یې، دودیز خواړه د دسترخوان ښکلا بلل کېږي. دا دودیز خواړه د هېواد د تاریخ، دود او رواجونو ترڅنګ د کورنیو ترمنځ د یووالي کیسه بیانوي.
خو د هېواد دودیزو خوړو ځای اوس چټکپخېدونکو یا تیارو او بهرنیو خوړو نیولی دی. په دې راپور کې یوشمېر مشرانو سلاموطندار ته ویلي چې ځوانان اوس د دودیزو خوړو پر ځای مدرن خواړه خوښوي.
سلاموطندار د هېواد په بېلابېلو ولابتونو کې له ۱۵ جوړو «نجونو او هلکانو» سره د دوی د وادونو د ځنډېد په اړه مرکې کړي چې ډېرو یې، لامل د سرو زرو بیو لوړوالی ښودلی دی.
په دې لړ کې د کورنیو د تاوتریخوالي له امله نجلۍ او هلک هم جلا شوي دي.
یو شمېر روغتیاپالان وايي، له واده مخکې مشورې او طبي معاینات کولی شي راتلونکې کې د خاوند او مېرمنې د روغتیايي ستونزو مخه ونیسي.
خو له دې سره سره، په دغه راپور کې د مرکه شوو ښځو تجربې ښيي چې له واده مخکې د مشورو نهترلاسه کولو له امله، روغتیايي ستونزو سره مخ شوي او دې چارې یې پر ګډ ژوند هم اغېز کړی.
سلاموطندار د هېواد په شپږو ولایتونو کې له ۱۸ هغو مېندو سره مرکه کړې چې ښوونکې دي او ډېرو یې، د منظم پلان له مخې، د دندې او د مور اړوند مسوولیتونو ترمنځ، تعادل رامنځته کړی دی.
د یادو مېرمنو له ډلې ۱۳ یې، وايي چې دواړو مسوولیتونو ته یې منظم پلان جوړ کړی او پاتې پنځه بیا وايي، د کورنۍ د نه ملاتړ له کبله له جدي ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
