په کابل کې د یوې موسسې له لوري له زدهکړو او کار څخه محرومې ۸۰ نجونې او مېرمنې د مسلکي زدهکړو له یوې شپږمیاشتنۍ دورې څخه فارغې شوې. د هغې په وینا، هڅه کوي هغه نجونې چې تازه له دغو مسلکي زدهکړو فارغې شوي، په خپل بنسټ کې ورته د کار اسانتیاوې هم برابرې کړي.
حبیبالله اغا پرون یکشنبه د تلې دویمه دغه ولایت کې د یوې دینې مدرسې د جوړېدو چارو د پرانېستلو په اړه جوړې شوې غونډه کې ویلي، هلکان او نجونې حق لري چې دینې زدهکړې وکړي او په وینا یې، «د هلکانو په پرتله د نجونو جهل زیات دی.»
د بدخشان د امنیې قومانداني مسوولان وايي چې څلور نجونې پرون (د وږي ۲۵مه، د شنبې ورځ) د دغه ولایت د مایمي ولسوالي په «تنګ شېوه» سیمه کې اوبو ډوبې کړې دي.
یوه ورځ سهار یوه داسې کلي ته روان شوم چې هلته له رسمي زدهکړو پاتې نجونې په محلي ټولګیو کې سره راټولې شوي او په ډېره مینه یې ښوونکي ته غوږ نیولی، څو کوم تازه څه زده کړي. دغه زدهکوونکې چې په یوه خټینه کلا کې ناستې دي، وايي چې غواړي په زدهکړو د روښنايي لوری وڅاري، څو په راتلونکي کې د ځان، کورنۍ او هېواد لپاره ګټورې تمامې شي.
یوشمېر نجونې زدهکوونکې چې له تېرو دوو کلونو راهیسې د ښوونځیو بېرته پرانېستو ته سترګې پر لاره دي، وايي چې د بېوزلۍ او ژور خپګان له امله اړ شوي چې د سړک تر غاړې د توکو پلور ته مخه کړي.
دوی وايي، دې کار یې پر زدهکړو اغېز کړی او هغه څه یې چې ښوونځي کې زدهکړي وو، اوس یې له یاده وتلي دي.
د ښځو حقونو یوشمېر فعالانې وايي چې د ښځو حقونو ملاتړ بنسټونو په ځانګړې توګه د ښځو چارو وزارت د فعالیتونو درېدو له امله د جبري او په کم عمر کې د ودونو کره شمېر په لاس کې نهلري، خو په وینا یې، هغه اطلاعات او راپورونه چې دوی ته رسېدلي، ښايي چې هېواد کې د جبري او کم عمر کې د ودونو شمېر زیات شوی دی.
د بدخشان د اطلاعاتو او کلتور رییس معزالدین احمدي سلاموطندار ته وویل چې د مرکز فیضاباد په ګډون یې د دغه ولایت په څلورو ولسوالیو کې هم د سړک پر سر زرګونه ټوکه کتابونه نندارې ته ایښي دي. هغه وايي، هڅه کوي چې د بدخشان په نورو ولسوالیو کې هم ورته نندارتونونه جوړ کړي دي.
د پکتیا محلي مسوولان وايي چې د دغه ولایت په مرکز او یوشمېر ولسوالیو کې سلګونه نجونو او هلکانو ته د لومړنیو زدهکړو ۱۵۰ محلي ټولګي جوړ شوي دي.
دغه محلي ټولګي د یونېسف په مالي لګښت او د افغان پرمختیایي موسسې لهخوا جوړ شوي دي. د پکتیا پوهنې رییس عبدالوکیل خالد زیاته کړه چې دغو ټولګیو کې هغو ماشومانو ته د زدهکړو زمینه برابره شوې چې له ښوونځي پاتي وو.
د اسلامي امارت او نړۍ ترمنځ تقابل چې د تېرو شاوخوا شلو میاشتو پر مهال په افغانستان کې بشري حقونو، په ځانګړې توګه د ښځو حقونو په پام کې نه نیولو له کبله ډېر شوی، دغه وضعیت له افغانانو سره د نړیوالې ټولنې مرستې هم را کمې کړې دي.
د ا.ا د بهرنیو چارو وزارت د ملګروملتونو امنیت شورا پرېکړهلیک ته په غبرګون کې ویلي چې د ښځو اړوند بحثونه د افغانستان کورنۍ مسله ده او پر نورو هېوادونو اغېز نهلري. د ملګروملتونو امنیت شورا تازه په یوه پرېکړهلیک کې له ا.ا غوښتنه کړې چې د ښځو پر کار او د نجونو پر زدهکړو بندیزونه لرې کړي.
د غزني د پوهنې ریاست مسوولان وايي چې د غزني ښار اړوند سیمه کې بېګاه ناوخته ناپېژنده کسانو د نجونو یو ښوونځی سوځولی دی.
د لوګر مرکز پلعلم ښار اړوند د یوشمېر لرو پرتو سیمو اوسېدونکي شکایت کوي چې سیمو کې یې هېڅ د نجونو لومړني ښوونځي شتون نهلري.
د خصوصي پوهنتونونو د ټولنې مسوولان وايي، د نجونو پر زدهکړو د محدودیتونو او هېواد کې د لوړو زدهکړو دوام ته د زدهکړیالانو د انګېزې نشتون له امله سږکال خصوصي پوهنتونونو کې د زدهکړیالانو د جذب کچه د پام وړ کمه شوې ده.
د پروان امنیه قوماندان عزیزالله عمر چې څو ورځې وړاندې د ا.ا د مشر هبتالله اخوندزاده په غوښتنه د یوشمېر نورو ولایتونو له امنیه قوماندانانو سره کندهار ته ورغلی و، سلاموطندار ته ویلي چې مشر یې د افغان نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو پر پرانېستل کېدو، اساسي قانون او د شپې لهخوا د کورونو پر نه پلټلو ټینګار کړی دی.
افغانستان کې د ۱۴۰۲ ښوونیز کال له پیل سره هممهاله د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انټوني بلنکېن ویلي چې د بشر حقونو نقض او د نجونو پر مخ د زدهکړو ځنډېدو دوام به له اسلامي امارت سره د اړیکو عادي کول ناشونې کړي. بلخوا کارپوهان وايي چې د ښځو پر وړاندې د اسلامي امارت د اوسني چلن دوام به افغانان لا پسې اغېزمن کړي.
پکتیکا کې د ماشومانو لپاره د ملګروملتونو ملاتړې ادارې یا یونېسف لهخوا په جوړ شویو ټولګیو کې زرګونه نجونو او هلکانو ته د زدهکړو زمینه برابره شوې ده.
د پکتیکا د پوهنې ریاست چارواکي وایي چې په یاد ولایت کې د یونېسف لهخوا ۴۷۸ محلي ټولګي جوړ شوي چې دا مهال پهکې ۱۹۴۴۸ نجونې او هلکان پر زدهکړو بوخت دي.
