د سلاموطندار د راټولو شویو شمېرو پر بنسټ، د ناروې د کډوالۍ شورا، د پاملرنې موسسې، د ژغورنې نړیوالې کمېټې او د «امامسياراې» موسسې د فعالیت له ځنډېدو وروسته، هېواد کې د یادو بنسټونو شاوخوا ۱۱۴۴۱ کارکوونکي چې ۴۳۷۳ یې ښځینه دي، وزګاره شوي دي.
یوشمېر هغه کسان چې په تېر څه باندې یوه کال کې یې دندې له لاسه ورکړي، له سخت اقتصادي وضعیت او وزګارتیا سر ټکوي.
دغه کسان چې مېرمنې هم پهکې دي، سره له دې چې ډېری یې لوړې زدهکړې او کلونه کاري تجربې لري، خو اوس وزګارتیا په مخه کړي او سخت کړاوونه تجربه کوي.
په کابل کې پر نشهيي توکو یوشمېر روږدي کسان وايي چې د بېوزلۍ او وزګارتیا له کبله یې د نشهيي توکو کارولو ته مخه کړې ده. جمیل چې نشهيي توکي کاروي، وايي، د یوې درې کسیزې کورنۍ یوازینی سرپرست دی او د اقتصادي ستونزو له کبله یې د نشهيي توکو کارولو ته مخه کړې.
نړیوال بانک د اسلامي امارت تر واکمنۍ لاندې د ژوند شرایطو ارزولو په اړه د تازه سروې پایله کې ویلي چې افغانستان کې د ژوند شرایط اوس هم سخت دي. دا سروې چې د روان ۲۰۲۲ کال په جون او اګېسټ میاشتو کې شوې، پهکې راغلي چې د هرو درېوو افغان کورنیو له ډلې دوه یې په سختۍ د اړتیا وړ توکي چې خواړه هم پهکې شامل دي، ترلاسه کوي.
د کار او ټولنیزو چارو وزارت مسوولانو نن کابل د یوې خبري ناستې پر مهال د خپلو وروستیو ولایتي سفرونو په اړه خبریالانو ته معلومات ورکړل.
زرغونه هم د هغو ښځو له ډلې یوه ده چې د پنځه کسیزې کورنۍ مسوولیت ور پر غاړه دی. نوموړې وايي چې له سهاره تر ماښامه د یو وخت خوړو برابرولو لپاره هڅه کوي، خو ډېر کله یې کوچني ماشومان په لوږه ویده کېږي. د زرغونې په خبره، دا وضعیت یوازې پر دوی یا یوه کلي، ولسوالي او ښار نهدی راغلی، بلکې د ټول هېواد د حالت ښکارندويي کوي.
د ملګرو ملتونو د بشردوستانه مرستو د همغږۍ دفتر یا اوچا په یوه راپور کې لیکلي چې افغانستان کې د ۲۰۲۰ کال پر مهال د بېوزلۍ کچه ۴۷ او په ۲۰۲۱ کې ۷۰ سلنه وه، خو په ۲۰۲۲ کې ۹۷ سلنې ته لوړه شوې ده.
په دغه راپور کې د ګټېوټې کمېدل، د بیو لوړوالی او د نغدو پیسو ناورین افغانستان کې د بېوزلۍ کچې لوړوالي لاملونه یاد شوي دي.
د کابل یو اوسېدونکی مختار احمدي چې په نړیوالو اړیکو کې ماسټري لري وايي، په سخت اقتصادي وضعیت کې یې تر ماسټرۍ زدهکړې وکړې، خو اوس وزګاره ګرځي.
هغه وايي، څو ځله دولتي ادارو ته ورغلی او په خپله مسلکي برخه کې یې د دندې غوښتنه کړې، خو په وینا يې، تراوسه یې دنده نهده پیدا کړې.
روزګان کې د افغانې سرې میاشتې ټولنې مسوولان وايي چې دغه ولایت کې بېوزلي ناچاري زیاته شوې او په وینا یې، اوس ۹۵ سلنه خلک بیړنیو مرستو ته اړتیا لري.
هېواد کې وزګارتیا، نامعلومه راتلونکې او اقتصادي ستونزې لامل شوي چې ډېری افغانان په ځانګړي توګه ځوانان له هېواد څخه د وتو په لټه کې شي.
هرات او نیمروز چې له ایران سره ګډه پوله لري هره ورځ پرې ګڼشمېر ځوانان په قانوني او ناقانوني توګه دغه هېواد ته اوړي.
پروان کې یوشمېر معلولان او د شهیدانو د کورنۍ غړي شکایت کوي چې سږ کال یې خپل حقونه نهدي ورکړل شوي.
د دوی له ډلې یو معلول عبدالسلام چې د جبلسراج ولسوالي اوسېدونکی دی وايي، د شهیدانو او معالولانو ریاست لهخوا ورته ویل شوي چې دې اداره کې د معلولیت امتیازاتو پر شرایطو برابر نه دی.
د نیمروز محلي مسوولان وايي چې په تېرو دوو میاشتو کې یې پر نشهيي توکو د ۱۹۳ اخته کسانو درملنه کړې او پرون خپلو کورونو ته لېږدول شوي دي.
د نیمروز د نشهيي توکو پروړاندې د مبارزې مدیر جمعهخان عثماني سلاموطندار ته ویلي چې هڅه کوي، څو دغه ولایت کې پر نشهيي توکو روږدي کسان را ټول او درملنه یې وکړي.
تېرو شلو کلونو کې د رسنیو او بیان ازادۍ یوه له مهمو لاستهراوړنو څخه شمېرل کېږي، خو دې وروستي یوه کال په تېرېدو سره چې افغانستان کې تازه سیاسي بدلونونه رامنځته شول، رسنۍ او خبریالان له ګڼو ستونزو سره مخ شوي دي.
واک ته د اسلامي امارت تر رسېدو وروسته د هېواد د ډېری سیمو په څېر هلمند ولایت کې هم وزګارتیا او اقتصادي ستونزې ډېرې شوي چې خلک یې په ژور خفګان او رواني ستونزو اخته کړي دي.
د هلمند ولایت اوسېدونکي وايي، په دې وروستیو کې د وزګارتیا او اقتصادي ستونزو له امله پر رواني ناروغیو د اخته کسانو د ځان وژنې پېښې زیاتې شوې دي.
د هېواد په لوېدیځو ولایتونو کې د بېوزلۍ او لوږې سربېره د وزګارتیا په ډېرېدو سره ګڼشمېر ماشومانو خپلې زدهکړې پرېښي او درنو کارونو ته یې اوږه ورکړې ده.
هلمند کې د وروستیو سیاسي تحولاتو راپدېخوا بېوزلي، وزګارتیا او نورې بېلابېلې ستونزې لامل شوي چې ځوانان خپلې لوړې زدهکړې په نیمه کې پرېږدي.
