د کډوالۍ ښکارنده د بشر په برخلیک او تېر وخت پورې تړلې، خو په خلکو کې د سیاسي، ټولنیز، فرهنګي، اقتصادي او نورو بدلونونو پر اساس توپیر کوي.

بې‌کاري، بې‌وزلي، ناامني او د زده‌کړو لپاره د شرایطو نابرابري هغه څه دي چې له کبله یې ډېر افغان وګړي، کورنۍ او په ځانګړې توګه ځوانان له هېواده د باندې نامنظمې کډوالۍ ته مخه کوي.

یو ځوان په ویلچر کې ناست دی او اسمان ته ګوري. یزدان‌علي خپلې بوډۍ مور او پلار ته په هر ځل کتو سوړ اسوېلی وباسي او رواني حالت یې نور هم خرابېږي. کله خپلې کوچنۍ خور پسې غږ کړي چې خپلې خونې ته یې یوسي او د یوازېتوب په سیند ځان لاهو کړي.

ګڼ‌شمېر افغانان د کډوالۍ له امله زیانمن شوي یا یې خپله او یا يې د کورنۍ غړیو قرباني ورکړې ده. په دې وروستیو کې د فاریاب ولایت یو اوسېدونکی حکمت‌الله چې ۱۴ کاله یې عمر درلود او د نهم ټولګي زده‌کوونکی و، د نامنظمې کډوالۍ ښکار شو. ایراني پولیسو هغه په یوه موټر کې ژوندی وسوځوه.

په وروستیو کلونو کې وزګارتیا او ناامني افغانان اړ کړي چې ناقانوني کډوالۍ ته مخه کړي، څو خپلو هیلو او هوسا ژوند ته ورسېږي.

ایران ته د ناقانوني کډوالۍ پر لاره د افغان کډوالو له غمونو او درده ډکې کیسې اوس هم پر خپل ځای دي.

د کندهار ښار د څلورمې ناحيې اوسېدونکی او د ښوونکيو د روزنې موسسې له پښتو ادبیاتو فارغ ۳۰ کلن ګلالی په یوه شخصي ښوونځي کې ښوونکی چې ۴ کاله وړاندې د نورو افغانانو په څېر د انسان قاچاقي له لوري دوکه شوی او د غریبۍ لپاره یې د اروپا په نیت نامنظمې کډوالۍ ته مخه کړې.

په وروستیو کلونو کې ګڼ‌شمېر افغان ځوانان د بې‌کارۍ، ناامنیو او د ولور پوره کولو لپاره نورو هېوادونو ته په نامنظمه کډوالي روانېږي، څو هغه خیالي ژوند ته چې د قاچاقیانو له لوري ورته هڅول کېږي، ورسېږي.

دې وروستیو کلونو کې هېواد کې د نامنظمې کډوالۍ اکثره دلایل ناامني او بې‌کاري بلل کېږي، خو ځينې داسې کسان هم شته چې د بې‌کارۍ او ناامنیو له کبله نه بلکې، د شوق او هوس له مخې په نامنظې کډوالۍ روانېږي.

ضياالحق چې ۳۸ کاله عمر لري، د پکتيا د مرکز ګردېز اړوند د «تېرې» سيمې اوسېدونکی دی.

مایوسي یې هره کلمه خبره کې چې کوي یې، له ورایه ښکاري. د هغه پر څېره دغه مایوسي د اذربایجان پلازمینه باکو کې یوې تیارې او نمجنې خونې کې، نامعلوم برخلیک او تنګ‌لاسۍ نه سرچینه اخلي.

نامنظمې کډوالۍ شریف‌الله پر نشه‌یي توکو روږدی کړی دی. ۲۸ کلن شریف‌الله چې د لوګر اوسېدونکی دی، څو ځله یې د بې‌وزلۍ، تنګ‌لاسۍ او د یوې مړۍ ډوډۍ پیدا کولو لپاره د نامنظمې کډوالۍ سختې لارې غوره کړي، خو اوس د نورو د اوږو بار دی.

د هرات ځايي چارواکي وايي، تېره ورځ چې ايران هغه ۵۰ افغان کډوال د هريرود سيند ته غورځولي وو، ۳۰ يې ژوندي ژغورل شوي، د ۱۲ يې مړه موندل شوي او ۸ نور يې لا ورک دي.

د بلخ ولایت اوسېدونکی احمد نور پنځه کاله وړاندې د امنیتي ستونزو او د کار  د نشت له کبله پرته له دې چې د نامنظمې کډوالۍ پر ننګونو ځان خبر کړي، خپلو دوو ماشومانو او مېرمنې سره له خطرونو د ډک سفر موزې په پښو کوي او په ډېرو هیلو سره ځانونه د انسان قاچاقچي ته سپاري او ایران ته روانېږي.