د سلاموطندار موندنې چې په ۲۶ ولایتونو کې له ۴۱۲ ښځو او نجونو سره د مرکو له لارې ترلاسه شوي، ښيي چې د ګډونوالو ۸۴ سلنه د ښځینهوو له تاوتریخوالي سره مخامخ شوي او پاتې ۱۶ سلنه بیا ویلي چې ښځینهوو ورسره تراوسه هېڅ تاوتریخوالی نهدی کړی. په دې ډله کې ۹۱ سلنه له اروايي، څلور سلنه له فزیکي او څلور سلنه نورې یې هممهاله له اروايي او فزیکي تاوتریخوالي سره مخامخ شوې دي.
د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی تخصصي اصطلاح ده چې ډېری وخت یې لامل سړي بلل کېږي او د ملګروملتونو د تعریف له مخې، هره هغه کړنه چې د جنسیټ پر بنسټ له جسمي، جنسي او رواني اړخه، د ښځې امنیت او سلامت وګواښي، تاوتریخوالی دی؛ خو څنګه چې ښکاري د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی، یوازې د سړیو لهخوا نهدی او بېلابېل اړخونه لري چې د ښځو لهخوا د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالی هم یو له دغو ډولونو دی.
د عامې روغتیا وزارت د ازموینو ملي ادارې سره په همغږۍ د طب زدهکړیالانو لپاره د تخصصي زدهکړو ملي ازموینه د یوشمېر نجونو په ګډون نن په کابل کې واخیستل شوه.
د دغه وزارت چارواکو د دوشنبې په ورځ په کابل کې د یوې خبري غونډې پر مهال وویل چې په دې دوره کې ۶۲۲۰ زدهکړیالانو برخه اخیستې وه چې ۱۲۰۰ یې نجونې وې.
د سلاموطندار موندنې چې له دولتي ادارو څخه د ګوښه شویو ۱۸ ښځو سره د مرکو له لارې ترلاسه شوي، ښيي چې پنځلس هغو یې په رسمي او درې نورو په قراردادي توګه په دولتي ادارو کې کار کاوه، خو اوس له دندو ګوښه شوې دي.
د دغو موندنو پر بنسټ، څلور ښځې د کورنیو چارو وزارت، درې د لویې څارنوالي، دوه د کار او ټولنیزو چارو وزارت، دوه د چارو ادارې، دوه د نظامي پوهنتون، یوه د مالیې وزارت او یوه بله هم د سواد زدهکړې معینیت رسمي کارکوونکې وې.
که څه هم ۲۰۲۳ کال کې د افغان مېرمنو د ژوند بېلابېلو اړخونو کې له پرمختګ او پر وړاندې یې د ولاړو ستونزو څخه سترګې نهشي پټېدی، خو د روان ۲۰۲۴ کال له پیل سره هممهاله د پرمختګونو پراخېدو او ستونزو هواري ته هیلې ژوندۍ دي. په دې راپور کې هغو څېړنیزو راپورونو ته ځغلنده نظر کوو چې سلاموطندار «سلام افغانستان رسنیزې موسسې» د تېر یوه کال پر مهال د افغان مېرمنو وضعیت او برخلیک په اړه چمتو او خپاره کړي دي.
سلاموطندار د وړکتونونو له څوارلسو ښځینه ښوونکو سره چې دولسو یې په دولتي وړکتونونو کې کار کاوه او په وروستي یوه کال کې له دندو ګوښه شوې دي. د سلاموطندار موندنې ښيي چې د وړکتونونو هغه ښځینه ښوونکې چې په دغه راپور کې ورسره مرکې شوي، اوس له سخت اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
د لوګر امنیې قومنداني چارواکي وایي، امنیتي او کشفي ارګانونو په پلعلم ښار کې هغه څلور کسان نیولي چې د خواله رسنیو له لارې یې د نجونو په نوم له خلکو پیسې اخیستې.
د لوګر د امنیې قومنداني ویاند احمدالله انس سلاموطندار ته ویلي، نیول شوي کسان د لوګر ولایت اصلي اوسېدونکي دي او له اوږدې مودې راهیسې یوشمېر ځوانان د نجونو په نوم د فېسبوک او وټسپ اکونټونو په لرلو سره تېر ایستلي وو.
د بدخشان مرکز فیضاباد ښار ناروغلرونکي د دغه ولایت اړوند د ولایتي روغتون په بېړنۍ څانګه کې د متخصصو ډاکټرانو له نشتون شکایت کوي. دوی له مسوولانو غواړي چې دغه ستونزه یې هواره کړي. د دوی په وینا، یاد روغتون ۱۲۰ بستره لري او تشکیلات یې بسترو ته په کتو جوړ شوې دي.
د ملګروملتونو پراختیايي پروګرام افغانستان کې د بېوزلۍ پراخېدو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې د مالي تمویلوونکو د مرستو کمښت ترڅنګ دغه هېواد کې د خلکو ورځنی عاید هم کم شوی دی.
د ملګروملتونو پراختیايي پروګرام له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې افغانستان کې ۸۵سلنه خلک د ورځې له یوه ډالر کم عاید لري.
د امر با.لمعروف او نهې عن.المنکر وزارت د محتسبانو له لوري د کابل په ځینو سیمو کې د یوشمېر نجونو د نیولو په اړه د راپورونو خپرېدو سره هممهاله د دغه وزارت مسوولان مني چې محتسبان یې د شرعي مکلفیت پر بنسټ، اړ شوي په ټولنه کې د فحشا او ناسم حجاب مخه ونیسي.
سلاموطندار د مخکیني حکومت د ملي اردو له ۱۶ ښځینه کارکوونکو سره چې د سرپرست حکومت په واکمنېدو وزګاره شوي، د مرکو په ترڅ کې موندلې چې دغه کارکوونکې له ناوړه اقتصادي ستونزو سره مخ دي. د یادو ښځینه کارکوونکو له ډلې یې ۱۴وو سلاموطندار ته ویلي، د دندې له لاسه ورکولو سره اوس له لوږې سره مخ دي.
د لوګر د پوهنې ریاست مسوولان وايي چې د مرکز پلعلم په غیراباد سیمه کې د یوه کس په شخصي لګښت د «دارالقران» په نوم یوه دیني مدرسه پرانېستل شوه.
په دې ورځو کې د غزني ښار په هره برخه کې کارګر ماشومان د یوې مړۍ ډوډۍ پیدا کولو لپاره پر بېلابېلو کارونو بوخت دي.
ډېری دغو ماشومانو د بوټانو او څپلیو رنګولو، سپند دودولو او د لاسي توکو پلور په څېر، نورو درنو کارونو ته مخه کړې. یوولس کلن زاهد چې د غزني ښار د «پلان سوم» سیمه کې هټۍ په هټۍ او موټر په موټر سپند دودوي، سلاموطندار ته وايي، د خپلې اته کسیزې کورنۍ یوازینی ډوډۍ برابرونکی دی.
په داسې حال کې چې خلک په دې باور دي چې د سوداګرۍ پیل ډېرو پیسو ته اړتیا لري، داسې کسان هم شته چې د لږو پیسو او نوښت سره یې کوچنۍ سوداګري پیل کړې ده.
راضیه افضلي یوه له دغو مېرمنو څخه ده چې درې میاشتې وړاندې یې د ۱۰۰ افغانیو په مرسته خپل انلاین کوچنی کاروبار پیل کړ.
په افغانستان کې د ا.ا سرپرست حکومت له راتګ وروسته د ا.ا مشر هبتالله اخوندزاده په فرمان له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو پر مخ د ښوونځیو دروازې تړل شوې دي. په دې موده کې په افغانستان کې درې دورې نجونو شپږم ټولګي بشپړ کړل، خو دوی ونه شو کولای چې له دې ټولګي پورته خپلو زدهکړو ته دوام ورکړي.
په نننۍ نړې کې د زدهکړو حق د بشري حقونو تر ټولو بنسټيز حق ګڼل کېږي چې ټولو هېوادونو او دولتونو نه یوازې منلی، بلکې ملاتړ یې کوي او د یوه بنسټیز بشري حق په توګه منلو کې یې هېڅ شک نشته. دغه حق د بشري حقونو په بېلابېلو سندونو کې تایید شوی او په زدهکړو کې د جنسیت له مخې توپیري چلن د بشري حقونو ښکاره نقض دی.
