که څه هم ۲۰۲۲ کال کې د سیمې او نړۍ په کچه له سیاسي ناورینه د افغانستان د وتلو لپاره پراخې هڅې وشوې، خو په کور دننه د سیاسي ناورین او بهر کې د مشروعیت ناورین لا هم پر ځای پاتې دی.
دې وضعیت د افغانستان ایسار پاتې کېدل دغه هېواد په سیمه او نړۍ کې په یوه منزوي هېواد بدل کړی دی.
افغانستان کې غیردولتي کورنیو او بهرنیو موسسو کې پر ښځینه کارکوونکو بندیز ته د غبرګونونو په لړ کې ملګروملتونو ویلي، موسسو کې د ښځو د کار موضوع د بحث وړ نه ده او اسلامي امارت باید له خپلې دغې پرېکړې په شا شي. افغانستان کې د ښځو حقونو فعالان د هغوی د حقونو له تامین څخه د ملاتړ په برخه کې د نړیوالو پر کړنلارې نیوکه کوي.
د ملګروملتونو امنیت شورا وايي چې افغان ښځې باید هره برخه کې معني لرونکی، مساوي او بشپړ ګډون ولري.
د امنیت شورا غړیو هېوادونو پرون سهشنبه د مرغومې شپږمه په یوې ویناپاڼه کې د په پوهنتونونو او نادولتي موسسو کې د ښځو د زدهکړو او کار په اړه د اسلامي امارت وروستي فرمانونه غندلي دي.
په کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو کې د ښځینهوو پر کار د اسلامي امارت د بندیز پر وړاندې د راپورته شویو غبرګونونو په دوام، د سعودي عربستان او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو افغانستان کې د ښځو پر ګډون ټینګار کړی دی.
د سلاموطندار د راټولو شویو شمېرو پر بنسټ، د ناروې د کډوالۍ شورا، د پاملرنې موسسې، د ژغورنې نړیوالې کمېټې او د «امامسياراې» موسسې د فعالیت له ځنډېدو وروسته، هېواد کې د یادو بنسټونو شاوخوا ۱۱۴۴۱ کارکوونکي چې ۴۳۷۳ یې ښځینه دي، وزګاره شوي دي.
له هغه وروسته چې اسلامي امارت په ټولو کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو کې د ښځینه کارکوونکو کار وځنډاوه، په ملي او نړیواله کچه پراخ غبرګونونه را وپارېدل.
په دې لړ کې د ملګرو ملتونو سازمان، اروپايي هېوادونو، د بښنې نړیوال سازمان او یوشمېر نورو نړیوالو بنسټونو او هېوادونو د اسلامي امارت دا پرېکړه په سختو ټکو وغندله.
د بهرنیو چارو وزارت سرپرست امیرخان متقي وايي، افغانان د اسلامي امارت له حکومت څخه امنیت، سوداګري، کار او زدهکړې غواړي.
هغه زیاتوي: «ملت نن خدمت غواړي، ملت له تاسې امنیت، سوداګري، کار او زدهکړې غواړي.»
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولي (یوناما) د اسلامي امارت هغې پرېکړې ته توند غبرګون ښودلی چې له مخې یې په دغه هېواد کې په نادولتي موسسو کې د ښځو پر کار بندیز لګولی دی.
په کندهار کې یوې ځایي سرچینې سلاموطندار ته ویلي چې په دغه ولایت کې د یوې اووهلس کلنې نجلۍ مړی موندل شوی دی.
دا سرچینه چې نه غواړي نوم یې یاد شي وایي، دغه مړی د کندهار د میوند ولسوالي په حوض مدد دښته کې موندل شوی دی.
د بښنې نړیوال سازمان د اسلامي امارت د هغې پرېکړې پر وړاندې غبرګون ښودلی چې له مخې یې، کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو ته سپارښتنه شوې، څو تر بل امر پورې د ښځینه کارکوونکو کار وځنډوي.
د اسلامي امارت له لوري په پوهنتونونو کې د نجونو د زدهکړو مخنیوي پر وړاندې د را پارېدلیو غبرګونونو په دوام، د اسلامي امارت یوشمېر چارواکو هم له دې پرېکړې سره مخالفت کړی دی.
د کورنیو چارو وزارت سلاکار انس حقاني پر ټویټر د قلم ارزښت کمېدو او په دې برخه کې د چوپتیا په اړه څو بیتونه لیکلي دي.
د اقتصاد وزارت په یوه مکتوب کې ټولو کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو ته سپارښتنه کړې چې تر بل امر پورې دې د ښځینهوو کارکوونکو دندې وځنډوي.
د اقتصاد وزارت په دغه مکتوب کې چې پر ټولنیزو رسنیو لاس په لاس کېږي، لیکل شوي چې که کومې کورنۍ او بهرنۍ نادولتي موسسې په دې برخه کې ناغېړي وکړه، دغه وزارت به یې جوازونه لغوه کړي.
یوشمېر زدهکړیالانو نن د اعتراض په توګه په هرات او تخار ولایتونو کې د نجونو پر زدهکړو د اسلامي امارت د بندیز پر وړاندې لاریون وکړ.
معترضانو خپل لاریون د تخار د مرکز تالقانو ښار د تېلو پلورنځای له څلورلارې نه پیل کړ او غوښتل یې چې تر استقلال څلورلارې پورې ولاړې شي، خو د اسلامي امارت د ځواکونو له مخالفت سره مخامخ شوې.
د ایران مشهور دیني عالم مولوي عبدالحمید له اسلامي امارت غوښتي چې افغانستان کې نجونو او ښځو ته د زده کړو اجازه ورکړي.
مولوي عبدالحمید چې په زیاته کچه پلویان لري، پرون یې د جمعې په خطبه کې په ټينګار سره ویلي، زدهکړې نارینه او ښځنیه نه پېژني او پر ښځینهوو زدهکړه د اسلام د ټولو دیني عالمانو غوښتنه ده.
له هغه وروسته چې اسلامي امارت د نجونو پر مخ د پوهنتونونو دروازې وتړلې، د افغانانو ترڅنګ، د سیمې او نړۍ هېوادونو د دې پرېکړې پر وړاندې غبرګونونه وښودل.
تازه د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ناصر کنعاني هم ویلي چې د اسلامي امارت دې پرېکړې خواشیني کړي دي.
پوهنتونونو ته د افغان نجونو پر تګ بندیز او پر وړاندې یې د پوهنتون دروازو د تړل کېدو په دوام، له پرون راهیسې د هېواد د بېلابېلو خصوصي او دولتي پوهنتونونو نږدې ۵۰ استادانو له دندو استعفاوې کړې دي. د کابل پوهنتون استاد عبیدالله وردګ لومړنی استاد و چې پرون یې د ا.ا د دې پرېکړې په غبرګون کې د اعتراض په توګه له استادۍ استعفا وکړه.
