د افغانستان د خبریالانو مرکز او د افغانستان د ازادو ژورنالیستانو ټولنې، نن د خبریالانو د وضعیت په اړه د خپل یو کلن ګډ رپوټ د وړاندې پرمهال وویل، واک ته د اسلامي امارت په رسېدو سره د خبریالانو پروړاندې تاوتریخوالی زیات شوی دی.
د دواړو بنسټونو غړیو وویل، که څه هم د خبریالانو د وژنې پېښې کمې شوي، خو پر وړاندې یې تاوتریخوالی زیات شوی.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر د سهشنبې په ورځ په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې د ۲۰۲۲ کال تر مارچ میاشتې پورې په افغانستان کې له سختې لوږې سره د مخامخ وګړو شمېر ۲۳ میلیونه کسانو ته رسېدلی، په داسې حال کې چې دغه شمېر د ۲۰۲۱ کال تر جولای پورې ۱۴ میلیونو ته رسېده.
د کندهار ولایت یوشمېر اوسېدونکي وايي، په دې وروستیو کې دغه ولایت کې د وزګارتیا کچه لوړه شوې او ګڼشمېر کورنۍ د خوړو لپاره څه نهلري.
وروسته له هغې چې د پاکستان حکومت د نوي جوړ شوي قانون پربنسټ، د افغانانو تګ راتګ نور هم سخت کړ، په خیبر پښتونخوا کې ځینې افغان کډوال وايي، تازه جوړ شوی قانون له ګڼو ستونزو سره مخ کړي دي. یو افغان کډوال سلاموطندار ته وايي، کوم کسان چې ویزې یا اسناد نهلري اوس هم د پاکستاني پولیس لهخوا ځورول او نیول کېږي.
په هلمند ولایت کې یوشمېر مدني فعالان وايي چې واک د اسلامي امارت تر رسېدو وروسته یې فعالیتونه په ټپه درېدلي دي. دوی د خپلو فعالیتونو د درېدو ستر لامل، اقتصادي کمزورتیا، وزګارتیا او د اسلامي امارت له لوري یې فعالیتونو نامعلوم او ګونګ شرایط بولي.
د ترانسپورټ او هوایي چلند وزارت مسوولان وايي، پاکستاني لوري سره هوکړې ته رسېدلي چې د ترانسپورټي شرکتونو تر معرفي کېدو وروسته به، په لنډه موده کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د مسافر وړونکو موټرو تګ راتګ پیل شي.
د ترکیې بهرنیو چارو وزیر مولود چاووش اوغلو ویلي، اسلامي امارت تراوسه خپلې ژمنې نه دي عملي کړي. هغه ټینګار کړی چې اسلامي امارت دې د نړیوالې ټولنې له خوا په رسمیت پېژندو لپاره اړین ګامونه پورته کړي.
هېواد کې د نیالګیو کېنولو په دوام، د شنبې په ورځ کابل کې د نیالګیو کېنولو کمپاین د کرنې وزارت، د کابل ولایت مقام او د ښاروالۍ د مسوولانو په حضور کې په رسمي ډول د دغه ولایت په ټولو ولسوالیو کې پیل شو.
د اسلامي امارت د بهرنیو چارو وزارت سرپرست د ترکیې د انتالیا ډیپلوماسۍ فورم کې د وینا پرمهال له نړیوالو غوښتنه وکړه چې افغانستان کې د ټولګډونه حکومت په پلمه پر افغانانو خپلې غوښتنې نه تحمیلوي. نوموړي پر نړیوالو غږ وکړ چې د ټولګډونه حکومت د جوړېدو په اړه، هغه تجربې چې ناکامې شوي او ګټه یې نه ده کړې، له دوی څخه دې نه کوي.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنرې میشل باشله ویلي، افغان مېرمنو ته باید د رهبرۍ فرصت ورکړل شي څو د سولې، بشري او پرمختیايي بهیرونو کې د بدلون او په هېواد کې د سولې او پرمختګ په برخه کې فعاله ونډه واخلي.
په بغلان کې یوشمېر ښځو د مارچ اتمې یا د ښځو د یووالي نړیوالې ورځې په مناسبت د «اسلام له نظره د ښځو حقونو» تر عنوان لاندې غونډه جوړه کړې وه.
د ملګروملتونو له ماشومانو د ملاتړ صندق یا یونیسف افغانستان کې د ماشومانو وضعیت څخه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي، له بېړنیو مرستو پرته نهشي کولای ماشومانو سره مرسته وکړي.
یونیسف پر ټویټرپاڼه لیکلي، غواړي ۲۰۲۲ کال کې ۱۲.۹ میلیون افغان ماشومانو ته لاسرسی وکړي، خو له سملاسي ملاتړ پرته دغومره شمېر ماشومانو سره مرسته ناممکنه ده.
د مارچ اتمه نېټه یعنې د ښځو پیوستون نړیوالې ورځې سره هممهاله د ښځو نهضت بنسټ غړي د اسلامي امارت له چارواکو څخه مشخصې غوښتنې لري. د دغه بنسټ غړي د خپلو اساسي غوښتنو په ترلاسه کولو ټینګار کوي. د هغوی په وینا، اسلامي امارت باید ښځو ته په ټولنه کې د ګډون زمینه برابره کړي او هغوی ته د فعالیت اجازه ورکړي.
ولایتونو کې د رسنیو مسوولان وايي، د اسلامي امارت په راتګ سره د سیمهییزو خبریالانو په وړاندې بندیزونه زیات شوي. دوی وایي چې د خپلو ریپوټونو چمتو کولو لپاره باید لومړی د اسلامي امارت د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست اجازه ترلاسه کړي.
نن د مارچ اتمه د ښځو د پیوستون نړیواله ورځ ده. د دغې ورځې په رارسېدو سره، سلاموطندار تېر یوه کال کې د افغان مېرمنو وضعیت څرنګوالی ارزولی دی. د اسلامي امارت د حکومت په لومړیو ورځو کې د ښځو د ملاتړ تر ټولو ستر بنسټ، د چارو وزارت لغوه شو.
دې وروستي کال کې له سیاسي، ټولنیز، کاري او ښوونیز اړخه د ښځو وضعیت د پام وړ بدلون کړی دی. تېرو شلو کلونو کې ښځو د مخکېنیو حکومتونو ټولو برخو کې حضور درلود.
د خبریالانو خوندیتوب کمېټې نن د مارچ اتمې یا د ښځو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، په وروستیو څو میاشتو کې په هېواد کې د ښځینه خبریالان وضعیت د اندېښنې وړ دی. د دغه بنسټ په وینا، تراوسه د هېواد په ګڼشمېر ولایتونو کې ښځو د دې اجازه نه ده ترلاسه کړې، څو په رسنیو کې کار او شمېر یې کم شوی دی.
