قوللب-قوتلاوچی تشکیلات‌لرنینگ یاردمی طفیلی افغانستان گه قیتگن ایریم عیاللر ایش‌سیزلیک و اقتصادی قیینیچلیک‌لرنی باشدن کیچیرگنلریدن سونگ، اوز کونیکمه(مهارت)لریدن فایده‌لنیب، کیچیک تجارت‌لرنی یولگه قوییش امکانیگه ایگه بولگنلر.
سونگی بیر ییلدن بیش ییلگچه بولگن دورده ایران و پاکستان‌دن مملکت گه قیتگن بو عیاللر اوزلری بیلن تیکووچیلیک، قول صناعتی و آزیق-آوقت محصولات‌لرینی تیارلش، خصوصاً تورلی خیل شیرینلیک‌لر پیشیریش بوییچه کونیکمه‌لرنی آلیب کیلگنلر. بو کونیکمه‌لر ایریم عیاللر اوچون ایش اورین‌لری یره‌تیشده ثمره‌لی بولگن.
اوشبو گزارش‌ده سکیز ولایتده ۱۲ نفر عیال بیلن صحبت اوتکزیلگن. اولرنینگ ایتیشیچه، مملکت گه قیتگنلریدن سونگ تورلی خیل یاردملرنی آلیب، اقتصادی فعالیت‌لرینی باشلشگه موفق بولگنلر. اولرنینگ اوچ نفری نقد پول یاردم، بیش نفری نقد پول بیلن بیرگه تعلیم و جهازلر، ینه تورت نفری ایسه جهازلر و تعلیم آلگن.
قیتیش و ایش‌سیزلیکدن تجارت باشلشگچه
بو عیاللرنینگ ایتیشیچه، یاردم کورسه‌تووچی تشکیلات‌لرنینگ قوللب-قوتلشی طفیلی اولر اوز تجارت‌لرینی یولگه قوییشگه موفق بولگن. اوشبو حسابات معلومات‌لریگه کوره، اولردن تورت نفری خلق‌ارا مهاجرت تشکیلاتd، اوچ نفری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ ترقیات دستوری، ایکی نفری خیریه تشکیلات‌لر، ینه اوچ نفری ایسه عیاللرنی قوللب-قوتلاوچی تشکیلات‌لر و باشقه موسسه‌لر تامانیدن قوللب-قوتلنگن.
کابل‌لیک صالحه زمان‌خیل، قریب اوچ ییل اول ایران‌دن افغانستان گه قیتگن. او خلق‌ارا مهاجرت تشکیلاتیدن اوچ آی‌لیک اوقوو کورسینی اوته‌ب، ضرور جهازلر و مالیه‌وی یاردم آلگنیدن سونگ، آزیق-آوقت محصولات‌لری ایشلب چیقریش ساحه‌سیده کیچیک تجارت‌نی یولگه قویگن. او شونده‌ی دییدی: «مهاجرلر گه یاردم بیره‌دیگن که تشکیلاتی تامانیدن بیز گه تعلیم بیریلدی. شو اوچ آی دوامیده او ییرده ایشنی اورگندیک. کیین بیز گه جهازلر بیریلدی. حاضر ایسه شو جهازلر و بیز گه بیریلگن مالیه‌وی یاردملر بیلن اوز تجارتی‌میزنی باشله‌دیک.»
جوزجان ولایتیدن بولگن ۲۹ یاشلی زینب، تورت ییل اول پاکستان‌دن افغانستان گه قیتگن و خیریه تشکیلاتی‌نینگ کمگی‌ده کیچیک قالین توقیش اوستاخانه‌سینی تشکیل ایتگن. اونگه کوره: «افغانستان گه کیلگنیمیزدن کیین اقتصادی معمالر و ایش‌سیزلیک کبی جوده جدی قیینچیلیک‌لر گه دوچ کیلدیم. خیریه تشکیلاتی بیز اوچون کیچیک قالین توقیش اوستاخانه‌سینی تشکیل قیلیب بیردی. شو طفیلی اوز آیاق‌لریمده توریب آلیشگه موفق بولدیم.»
عیاللر تجارتی؛ باشقه‌لرنینگ ایشلشی اوچون فرصت
بو عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتی فقط اوزلری و عایله‌لری‌نینگ کونده‌لیک خره‌جت‌لرینی قاپلش بیلن چیکلنیب قالمه‌گن. اولر بیزنس‌لرینی یولگه قویگن یا کی کینگه‌یتیرگنلریدن سونگ، باشقه عیاللر و انسانلر اوچون هم ایش امکانیت‌لرینی یره‌تگنلر.
دایکندی ولایتیدن بولگن ۳۴ یاشلی مرضیه عارفی، ایکی ییل اول ایران‌دن افغانستان گه قیتگن. اونینگ ایتیشیچه، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ ترقیات دستوریدن ۵۴ مینگ افغانی مقداری‌ده نقد پول یاردمی آلیب، قوروق میوه و تیکووچیلیک ساحه‌سیده اوز تجارتینی یولگه قویگن همده بیر قطار عیاللر اوچون ایش و درآمد تاپیش امکانیتینی یره‌تگن. او شونده‌ی دییدی: «ایکی دکانیم بار بیری محصولات‌لر بولیمی، ایکینچیسی ایسه متاع و تیکووچیلیک بولیمی؛ محصولات‌لر بولیمیده آلتی کیشی شیریک‌لیک اساسیده ایشله‌یمیز. شونینگدیک ۵۰ نفر عیال دهقان‌دن اولرنینگ محصولات‌لرینی ساتیب آله‌میز و اولر بیلن شرطنامه‌لریمیز بار.»
فاریاب‌لیک ۲۷ یاشلی ساره ایسه شیرینلیک پیشیریش بوییچه تعلیم و جهازلر آلگنیدن سونگ، اوز اوستاخانه‌سینی تشکیل ایتگنینی ایته‌دی. حاضرده ۱۵ نفر قیز و عیال او بیلن بیرگه کیک و کُلچه ایشلب چیقریش ساحه‌سیده ایشله‌ماقده. او شونده‌ی دییدی: «بیز کیک و کلچه ایشلب چیقره‌میز. مین بیلن بیرگه قول آستیمده ایشله‌یدیگن برچه خادملر بیلگی‌لنگن معاش اساسیده فعالیت یوریته‌دی. بوگون ایش امکانیت‌لری چیکلنگن عیاللر گه محنت قیلیش اوچون امکانیت یره‌تیشگه موفق بولگنیمدن جوده خورسندمن.»
بازار یوق‌لیگی ونرخ‌لرنینگ قیمت‌لیگی؛ تدبیرکار عیاللرنینگ اساسی قیینچیلیگی
قیتیب کیلگن بو عیاللرنینگ تجارتینی یولگه قوییشی و کینگه‌یتیریشی اوچون تورلی یاردملر کورستیله‌یاتگنیگه قره‌می حلی هم اولرنینگ یولیده کوپلب معمالر بار. ماس تجارت‌نینگ یوق‌لیگی، خام‌اشیا نرخ‌لری‌نینگ قیمت‌لیگی، سرمایه آزلیگی، مجازلر سانی‌نینگ کمه‌یشی و محصولات‌لرنی تشیش خره‌جت‌لری اولرنینگ اساسی معمالریدن حسابلنه‌دی.
نورستان‌لیک مروه نیازی، قول صناعتی و تیکووچیلیک ساحه‌سیده فعالیت یوریته‌دی. او ماس بازارنینگ یوق‌لیگی و خام‌اشیا نرخ‌لری‌نینگ قیمت‌لیگیدن شکایت قیله‌دی. او شونده‌ی دییدی: «اساسی معما – محصولات‌لرنی ساتیش اوچون ماس بازارنینگ یوق‌لیگی، خام‌اشیا نرخ‌لری‌نینگ قیمت‌لیگی، سرمایه آزلیگی و محصولات‌لرنی باشقه بازارلر گه آلیب چیقیشده‌گی قیینچیلیک‌لر دیر. اگر یخشی بازار بولسه، ایشلب چیقریشی‌میزنی آشیریشی‌میز ممکن.»
فراه ولایتیدن بولگن مرضیه نورزی ایسه آزیق-آوقت محصولات‌لرینی قداقلش و قیته ایشلش ساحه‌سیده فعالیت یوریته‌دی. او هم قداقلش واسطه‌لری‌نینگ آزلیگی و سودانینگ پست‌لیگی کبی معمالر گه دوچ دیر. اونگه کوره: «قداقلشده‌گی اساسی معمالریمیزدن بیری – ضرور واسطه‌لرنینگ یوق‌لیگی و اولرنی ساتیب آلیشده‌گی قیینچیلیک دیر. شونینگدیک، چیتدن آلیب کیریله‌دیگن اوخشش محصولات‌لر ارزان‌راق نرخ‌ده ساتیله‌دی. بو ایسه بیزنس محصولات‌لریمیز سوداسیگه سلبی تأثیر کورستماقده.»
خلق‌ارا مهاجرت تشکیلاتی، سلام‌وطندار گه ایمیل آرقه‌لی بیرگن معلوماتیده، افغانستان بویلب عیاللر گه تیگیشلی ۲۰۷۹ ته تجارت‌نی قوللب-قوتله‌گنینی بیلدیرگن. شوندن ۲۲۰ ته‌سی افغانستان گه قیتیب کیلگن عیاللر گه تیگیشلی تجارت دیر.
کورسه‌تیلگن یاردملر جهازلر، تجارت‌نی سقلب قالیش، نقد پول یاردمی، کورگزمه‌لرده اشتراک ایتیش و کسبی عملیات‌نی اوز ایچیگه آله‌دی. «قیتیب کیلگن عیاللر گه تیگیشلی ۲۲۰ ته تجارت‌دن ۱۰۵ ته‌سی جهازلر و سرمایه بیلن تأمینلش، ۴۴ ته‌سی ایش اورین‌لرینی سقلب قالیش، بیرته‌سی نقد پول یاردمی، ۳۱ ته‌سی کورگزمه‌لرده اشتراک ایتیش و ۱۱۰ ته‌سی کسبی عملیات یونه‌لیشیده قوللب-قوتلنگن.»
مالیه‌وی یاردم ییترلی ایمس؛ بازار و تعلیم هم ضرور
باشقه تاماندن، اقتصادشناس‌لرنینگ ایتیشیچه، مالیه‌وی یاردم، تخنیک و کسبی تعلیم بیریش همده عیاللر تامانیدن ایشلب چیقریله‌یاتگن محصولات‌لر اوچون بازار یره‌تیش اولرنینگ تجارت‌لرینی رواجلنتیریشگه یاردم بیریشی ممکن.
اقتصاد شناس امیدالله قاسم‌زی گه کوره، بونده‌ی یاردملر عایله‌لر اقتصادیاتینی قوللب-قوتلش بیلن بیرقطارده، عیاللر اوچون ایش اورین‌لری یره‌تیش و تدبیرکارلیک فعالیتینی رواجلنتیریشگه هم زمینه یره‌تیشی ممکن. او شونده‌ی دییدی: «اگر تشکیلات‌لر اوشبو عیاللر بیلن همکارلیک قیلسه، بونده‌ی یاردملر اساساً مالیه‌وی کمک و تخنیک-کسبی تعلیم بیریش، عیاللر تجارتی و تدبیرکارلیگینی رواجلنتیریش اوچون ضرور امکانیت‌لرنی یره‌تیش، شونینگدیک اولرنینگ محصولات‌لرینی ایچکی و تشقی بازارلرده ساتیش اوچون بازارلر یره‌تیش شکلیده بولیشی ممکن.»
عیاللرنی ایش بیلن تأمینلش؛ مهاجرت قیلیش‌نی کمه‌یتیریش یولی
شو بیلن بیرگه، مهاجرت مسئله‌لری بوییچه بیلرمانلرنینگ ایتیشیچه، اقتصادی بی‌قرارلیک و ایش امکانیت‌لری‌نینگ یوق‌لیگی افغانستان گه قیتگن عیاللرنینگ ینه مهاجرت قیلیشیگه آلیب کیلووچی اساسی عامللردن بولیشی ممکن. مهاجرت قیلیش‌نی کمه‌یتیریش اوچون اولرنینگ تدبیرکارلیگی و اقتصادی امکانیت‌لرینی یره‌تیشنی قوللب-قوتلش ضرور.
مهاجرت مسئله‌لری بوییچه بیلرمان عبدالرازق عدیل شونده‌ی دییدی: «مقصدلی اقتصادی یاردملر قیته مهاجرت‌نینگ ۷۰ یا کی ۸۰ فایزدن کوپراغینی آلدینی آلیشی ممکن. بونینگ اوچون حکومت تشکیلات‌لری عیاللرنینگ کیچیک اقتصادی فعالیت‌لرده اداری و باریب-کیلیش بیلن باغلیق توسیق‌لرنی برطرف ایتیشی، خلق‌ارا تشکیلات‌لر ایسه وقتینچه‌لیک انسان پرورلیک یاردم بیریش‌نی دایمی قوشیش لایحه‌لری، کیچیک قرض بیریش و ایشلب چیقروچی ایشخانه‌لرنی آچیش گه اوزگرتیریشی کیره‌ک.»
افغانستان عیاللر سودا و صناعت اتاقی سرپرستی فریبا نوری، عیاللرنی اوقیتیش و اولرنینگ صلاحیتینی آشیریش مقصدیده تورلی حدودلرده اوچگه یقین مرکز تشکیل ایتیلگنینی ایته‌دی. اونگه کوره، اوشبو مرکزلرده کسبی تعلیم بیریش بیلن بیرقطارده، ایریم عیاللر اوچون ایش امکانیتی هم یره‌تیلگن. او شونده‌ی دییدی: «کابل‌ده خوشحال خان‌ده جایلشگن مرکزیمیزده کوپلب عیاللر تعلیم آلدیلر. پکتیا و غزنی‌ده هم باشقه مرکزلرنی تشکیل ایتدیک، بیراق اولر حلی تولیق یکونلنمه‌گن.»
ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی مسئوللری‌نینگ ایتیشیچه، وزیرلیک قیتیب کیلگن مهاجرلرنی اینیقسه ایش بیلن تأمینلش همده تخنیک و کسبی تعلیم بیریش ساحه‌لریده قوللب-قوتلش اوچون دستورلرنی ایشلب چیققن. اوشبو دستورلر آرقه‌لی خصوصی سکتورنی قوللب-قوتلش و قیتیب کیلگنلر اوچون ایش همده درآمد تاپیش امکانیت‌لرینی یره‌تیش کوزده توتیلگن.
ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی‌نینگ نشرات و اخبارات بولیمی باشلیغی محمدصدیق بو حقده شونده‌ی دییدی: «تخنیک و کسبی تعلیم آرقه‌لی تیکووچیلیک، نجارلیک، قالین توقیش و قولگه توقیش کبی ساحه‌لرده قیتیب کیلگن عیاللرنی قوللب-قوتلشگه حرکت قیلماقده‌میز.»
شو بیلن بیرگه، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ ترقیات دستوری، اوشبو تشکیلات‌نینگ عیاللر بولیمی بیلن همکارلیکده، میلادی ۲۰۲۶-ییل، سپتمبر آیی‌ده اعلان قیلگن حساباتیده عیال تدبیرکارلرنی قوللب-قوتلش و اولرنینگ تجارت‌لرینی رواجلنتیریش گه قره‌تیلگن دستور حقیده معلومات بیرگن.
حسابات نتیجه‌لریگه کوره، مذکور دستور بیر میلیون ۷۰۰ مینگ دالر مبلغ سرمایه کیریتیش بیلن، کیلگوسی بیر ییل دوامیده بیرمینگ ۵۰۰ نفر عیال تدبیرکارنی مالیه‌وی سوادخوانلیک، تجارت‌نی ریجه‌لشتیریش و بازار گه چیقیش امکانیت‌لری یونه‌لیشلریده قوللب-قوتله‌یدی.
