سلام‌وطندارنینگ سونگی بیر ییل ایچیده افغانستان گه قیتگن، ایران و پاکستان‌ده توغیلگن ۱۷ نفر افغانستان‌لیک یاش بیلن اوتکزگن صحبت‌لری نتیجه‌سی شونی کورسته‌دی که، اولرنینگ ایریملری اقتصادی، اجتماعی و تعلیم ساحه‌لریده تورلی معمالر گه دوچ کیلگن. بو معمالر اولرنینگ افغانستان‌نینگ اجتماعی و مدنی محیطی گه قوشیلیشی و ماسلشووی جریانینی قیینلشتیرگن.
اوشبو یاشلرنینگ ییتی نفری ایش‌سیزلیک، کونده‌لیک تورموش خره‌جتلرینی قاپله‌ی آلمسلیک و مناسب باش‌پنه یوقلیگی کبی اقتصادی معمالر گه دوچ دیر. تورت نفری تعلیم ساحه‌سیده‌گی معمالر جمله‌دن تحصیلی حجت‌لری‌نینگ قوشنی مملکتلرده قالیب کیتگنی، تعلیم جریانی‌نینگ یکونلنمه‌گنی و اوقیشنی دوام ایتتیریش امکانیت‌لری‌نینگ چیکلنگنی حقیده سوز یوریتگن. ینه تورت نفری افغانستان‌نینگ اجتماعی و مدنی محیطی گه ماسلشیش قیینچیلیک‌لری، بیگانه‌لیک حسی و جمعیت تامانیدن قبول قیلینمسلیک معمالریگه دوچ کیله‌یاتگنینی بیلدیرگن. بونگه قرمه-قرشی روشده، ایکی نفر یاش افغانستان‌ده‌گی حیات شرایط‌لریگه معلوم درجه‌ده ماسلشگنی و حاضرده محنت فعالیتی بیلن شغللنه‌یاتگنینی ایتگن.
اوشبو گزارش‌ده صحبت قیلگن یاشلرنینگ ۱۰ نفری قیز، ۷ نفری ایسه اوغیل باله‌دن عبارت بولیب، اولرنینگ یاشی ۲۰ دن ۳۲ یاشگچه. اولردن ۱۵ نفری ایران‌ده، ینه ایکی نفری ایسه پاکستان‌ده توغیلگن. بو یاشلرنینگ برچه‌سی سونگی بیر ییل ایچیده افغانستان گه قیتریلگن.
ایران‌ده توغیلیب وایه گه ییتگن ۲۵ یاشلی سمیه حبیبی، افغانستان گه قیتگنیدن سونگ اوقیشینی دوام ایتتیره آلمه‌گنی و ایش تاپه آلمه‌گنینی ایته‌دی. او شونده‌ی دییدی: «حلی هم ینگی محیط و جمعیت گه ماسلشه آلمه‌دیم، اونگه سینگیب کیته آلمه‌دیم. حاضرگچه اوزیمنی بیگانه حس قیله‌یپمن. قیتگنیمدن بیری اوقیشیمنی دوام ایتتیره آلمه‌دیم و ایش هم تاپه آلمه‌دیم.»
ملکه ۲۷ یاش‌ده، پاکستان‌ده توغیلیب شو ییرده تعلیم آلگن. اونینگ ایتیشیچه، افغانستان گه قیتگنیگه بیر ییل بولگن بولسه-ده، هنوز مناسب ایش تاپه آلمه‌گن. بو ایسه اونی اقتصادی قیینچیلیک‌لر گه دچار قیلگن. او شونده‌ی دییدی: «حلی هنوز مناسب ایش تاپه آلمه‌دیم. ایش‌سیزلیک انسان‌نینگ امکانیت‌لری و قابلیت‌لرینی چیکله‌یدی. شخصی درآمدینگ بولمسه، نه احتیاجلرینگنی مستقل روشده قاندیره آله‌سن، نه کیله‌جگینگ اوچون مناسب ریجه توزه آله‌سن.»
بیر نیچه آی اوتیب، افغانستان گه قیتگن بو یاشلرنینگ ایریملری هنوز مملکتده‌گی اجتماعی شرایط گه ماسلشه آلمه‌گن. بو حالت اولرده بیگانه‌لیک حسی، جمعیت تامانیدن قبول قیلینمسلیک تویغوسی همده اجتماعی مناسبت‌لر اورنه‌تیشده قیینچیلیک‌لرنی کیلتیریب چیقرگن.
ایران‌ده معصومه یعقوبی‌نینگ ایتیشیچه، افغانستان گه قیتگنیدن سونگ بو مملکت مدنیتی گه یخشی تنیش بولمه‌گنی سببلی اوزینی بیگانه حس قیلماقده. او شونده‌ی دییدی: «مین ایران‌ده توغیلیب کته‌ر دیم. افغانستان گه کیلگنیمده ینگی مملکت، ینگی انسانلر و مطلقا باشقچه مدنیت گه دوچ کیلدیم. همه نرسه باشقچه ایدی. ایکی جمعیت اورته‌سیده کتته فرقلر بار. بو ییرده‌گی آدملرنینگ دنیا قره‌شی فرق قیله‌دی. او ییرده اولغه‌یگنیم سببلی اوزیمنی جوده بیگانه حس قیله‌یپمن.»
منیژه حکیمی ۲۵ یاش‌ده، بوندن ییتی آی اول ایران‌دن افغانستان گه قیتگن. او هم مملکتده‌گی اجتماعی محیط گه ماسلشیش قیین کیچه‌یاتگنینی ایته‌دی. اونینگ سوزلریگه کوره: «مین ایران‌ده توغیلگن من. ایران مدنیتی بیلن افغانستان مدنیتی اورته‌سیده کتته فرقلر بار. شو سببلی بو ییرده حیات گه ماسلشیش مین اوچون قیین بولدی.»
بو قیینچیلیک‌لر گه قره‌می، افغانستان گه قیتگن ایریم یاشلر مملکت مدنیتی و جمعیتی گه معلوم درجه‌ده ماسلشه آلگن. گزارش‌ده صحبت قیلگن یاشلردن ایکی نفری حاضرده ایش بیلن تأمینلنگنینی ایتیب، تیکووچیلیک، زرگرلیک بوییچه شاگردلیک و قوریلیش ایشلری کبی ساحه‌لرده فعالیت یوریته‌یاتگنینی بیلدیرگن.
پرویز عثمانی، ۳۰ یاش‌ده، افغانستان گه قیتیشیدن آلدین ایران‌ده قوریلیش ساحه‌سیده ایشله‌گن. اونینگ ایتیشیچه، قیتگنیدن کیین هم شو فعالیتینی دوام ایتتیرگن، بیراق تاپه‌یاتگن درآمدی کونده‌لیک احتیاجلرینی قاپلش اوچون ییترلی ایمس. او شونده‌ی دییدی: «بیر ییل بولدی، عایله‌م بیلن بیرگه ایران‌دن مجبوری روشده قیتگنمن. او ییرده بنالرنی سوواق (گچ‌کارلیک) قیلیش بیلن شغللنردیم و اوزیم هم سوواقچیلیک بوییچه اوستا من. ایران‌ده قوریلیش ایشلری کوپ، ایش امکانیت‌لری هم کینگ ایدی. بو ییرده ایسه قوریلیش ایشلری دوام ایته‌یاتگن و ایش تاپیش ممکن بولگنیگه قره‌می، ایش حقی پست. بو حالت حیاتیمیز گه کتته تأثیر کورستگن.»
مهاجرت بوییچه متخصص سپوژمی جبارخیل‌نینگ ایتیشیچه، ایش‌سیزلیک، قشاقلیک، باش‌پنه‌سیزلیک و تعلیم آلیش امکانیت‌لری‌نینگ چیکلنگنی افغانستان گه قیتگن یاشلرنی ینه‌ده مملکت‌نی ترک ایتیشگه مجبور قیلیشی ممکن. اوشبو یاشلرنی جمعیت گه قوشیش یوللری حقیده گپیرر ایکن، او شونده‌ی دییدی: «افغانستان گه قیتگن یاشلرنینگ جمعیت گه موفقیتلی قوشیش، عایله‌لر، دولت، تشکیلات‌لر و محلی جماعه‌لرنینگ همکارلیگینی طلب قیله‌دی. اقتصادی امکانیت‌لر، اجتماعی یاردم، تعلیم آلیش شرایط‌لری و مدنی قبول قیلیشنی تأمینلش آرقه‌لی بو یاشلر گه حیات‌لرینی قیته‌دن یولگه قوییشده یاردم بیریش ممکن.»
عینی‌پیتده، اقتصادی مسئله‌لر بوییچه متخصص امیدالله قاسم‌زی‌نینگ ایتیشیچه، مهاجرلرنینگ عامه‌وی روشده قیتیشی مملکت آست قوریلمه‌لریگه باسیم اوتکزماقده. اونینگ فکریچه، اوشبو وضعیت‌نی حل ایتیش اوچون محلی جماعه‌لر، دولت و خلق‌ارا تشکیلات‌لر همکارلیگی ضرور. او شونده‌ی دییدی: «افغانستان‌لیک مهاجرلرنینگ قوشنی مملکتلردن عامه‌وی روشده دیپورت قیلینیشی اقتصادی انقراض‌نینگ ینه‌ده کوچه‌یشیگه سبب بولگن عامللردن بیری دیر. قیتگنلرنی جمعیت گه قوشیش اوچون مسئول تشکیلات‌لر تیگیشلی چاره‌لرنی کوریشلری لازم.»
عینی پیتده، اسلام امیرلیگی ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی مسئوللری، قیتیب کیلگن فقرالر گه ضرورت توغیلگنده رسمی حجت‌لر بیریلیشی همده اولرنینگ ایش بیلن تأمینلنیشیگه کمک‌لشیشینی بیلدیرگن.
اوشبو وزیرلیک‌نینگ نشرات و اخبارات بولیمی باشلیغی محمدصدیق توحیدی شونده‌ی دییدی: «ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی مملکت‌نینگ تورلی حدودلریده افغانستان گه قیتگن یاشلرنینگ کسبی کونیکمه‌لری و متخصص‌لیک‌لرینی رویخط گه آلیش همده بهالش اوچون مخصوص هیئت‌لر توزگن. اگر بو یاشلرده ضرور حجت‌لر بولسه، وزیرلیک اولر گه رسمی حجت‌لر بیره‌دی.»
خلق‌ارا مهاجرت تشکیلاتی، میلادی ۲۰۲۶ ییل، سپتمبر آیی‌ده اعلان قیلینگن «افغانستان گه قیتگنلرنینگ برقرارلیگی» ناملی گزارشیده قیتیب کیلگن فقرالر ایش‌سیزلیک، قشاقلیک، اوی-جای تنقیص‌لیگی، تعلیم و اساسی خذمت‌لردن فایده‌لنیش امکانیت‌لری‌نینگ چیکلنگنی همده شخص‌نی تصدیقلاوچی حجت‌لرنینگ یوقلیگی کبی معمالر گه دوچ کیله‌یاتگنینی معلوم قیلگن.
