په داسې حال کې چې پرمختللو هېوادونو کې سونوګرافي د اومېندوارۍ پرمهال یوازې څلور ځلې او د یوه ځانګړي طبي موخې لپاره توصیه کېږي، د سلاموطندار موندنې ښيي چې افغانستان کې له دې ډېر، مېرمنې د اومېندوارۍ پرمهال «تلوېزیوني معاینه» یا سونوګرافي کوي.
دغه موضوع ډېری وخت د اقتصادي ستونزو، د پوهاوي کچې ټیټوالی، د منظم طبي مراقبتونو نشتوالی او کمزوري روغتیايي سېسټم له امله وي.
سونوګرافي یا غږیزې څپې د جنین او اومېندوارۍ کره تصویر ښيي چې له زېږون وړاندې احتمالي ستونزو مدیریت او تشخیص دی.
سلاموطندار له ۱۷ مېرمنو او اوو ډاکټرانو سره د هېواد دننه او بهر خبرې کړي چې له ډلې یې، ۱۱ مېرمنې په افغانستان او شپږ نورې په المان، امریکا، فرانسه او پاکستان کې دي.
د خبرو پرمهال دوی ویلي چې د ډاکټر نشتوالی، د اومېندوارۍ وضعیت په اړه د مېرمنو نهپوهاوی، خوارځواکي او اومېندوارۍ پرمهال د ستونزو له امله اضطراب، لامل شوي چې افغانستان کې هره میاشت مېرمنې سونوګرافي وکړي.
د رابعه بلخي روغتون د نسايي-ولادي برخې ټرېنر متخصصه شفیقه برښنا بابک وايي چې اومېندوارو مېرمنو ته هره میاشت سنوګرافي اړینه نهده، خو افغانستان کې د خلکو د ژوند سبک لامل کېږي چې ډېره سونوګرافي وکړي.
هغې وویل: «د اومېندوارۍ په پیل کې باید د ښځو لپاره الټراساونډ ترسره شي، ځکه چې په افغانستان کې، ښځې حتی نه پوهیږي چې د دوی وروستۍ میاشتنۍ دوره کله وه. ډاکټر باید د اومېندوارۍ اټکل شوي عمر معلومولو لپاره الټراساونډ ترسره کړي او ښځه یو ځانګړی کورنۍ ډاکټر نهلري چې هغه تل ورته لاړه شي. ښځه نشي کولای، هغه تاریخ چې ډاکټر یې غواړي، ورته ووايي او ډاکټر اړ دی چې د تلویزیون معاینه ترسره کړي.»
بلخوا د ملالۍ روغتون د الټراسونډ متخصصه تمنا حبیبي وايي چې ناسم غذايي رژیم، درانه کارونه او د اومېندوارۍ پرمهال د ځینو ویټامینونو کمښت لامل کېږي چې سونوګرافي ډېره وشي.
سلاموطندار پر اېکسپاڼه هم وڅارئ
د سلاموطندار پښتو فېسبوکپاڼه وڅارئ
نوموړې وویل: «په افغانستان کې اقتصاد ښه نهدی؛ ښځې د خپلو میړونو سره یوځای کار کوي، خو دوی مناسب تغذیه نهلري چې د ښځې په بدن کې د ځینو موادو کمښت لامل کېږي چې ښځې د اومېندوارۍ په جریان کې ډېر درد تجربه کړي او د مور او ماشوم د ساتنې او پاملرنې لپاره؛ موږ اړ یو چې هره میاشت معاینات او الټراسونډ وکړو.»
خو د رابعه بلخي تخصصي روغتون مرستیال ډاکټره ذکیه عزیز وايي چې په بهرنیو هېوادونو کې عامه پوهاوی لوړ دی او خلک د ډاکټر سره د مشورې او احتیاطي پلان جوړونې وروسته د اومېندوارۍ پرېکړه کوي، خو په افغانستان کې د اقتصادي ستونزو او کم پوهاوي له امله، ډاکټر ته اړتیا ده چې ناروغ ته دوامداره پاملرنه وکړي او د الټراسؤنډ سربېره، اضافي معاینات هم وکړي.
هغه زیاتوي: «دا باید ولیدل شي چې ماشوم څومره وده کړې، د اومېندوارۍ عمر څه دی، څو موږ پوه شو چې ایا اومېندواري په سمه توګه پرمختګ کوي، یا د الټراسؤنډ سربېره، وینه، ادرار، شکر، د وینې لوړ فشار او نور ARS فکتورونه چې شتون لري، باید ترسره شي او ډاکټر به معلومه کړي چې په کوم ترایمستر کې د مور لپاره کومې معاینې ته اړتیا ده.»
د اومېندوارۍ په جریان کې د الټراسؤنډونو شمېر د فرد د شرایطو او د ډاکټر نظر پورې اړه لري، خو معمولا، د سالمې اومېندوارۍ لپار څلور الټراسؤنډونه سپارښتنه کېږي. دا الټراسؤنډ معمولا د اومندوارۍ په لومړیو کې په ۱۲، ۲۲ او ۳۲ اوونیو کې کېږي؛ که کوم پېچلتیا یا ځانګړي ستونزې شتون ولري، د الټراسؤنډ شمېر ممکن زیات شي.
د هرات اوسېدونکې سمیره وايي: «زه هره میاشت ډاکټر ته تللم، ځکه چې زما اومېندواري ښه نهوه، ستونزې وې او زه تل اندېښمنهوم چې ممکن ماشوم له لاسه ورکړم. له همدې امله زه هره میاشت ډاکټر ته تلم. هره میاشت کله چې زه ډاکټر ته تلم، هغه معاینات چې ترسره کېدل یو سونوګرام وو، ځکه چې زما ماشوم باید څارل شوی وای، ځکه چې د هغه ژوند په خطر کې و او د وینې ځینې معاینات هم وو.»
د هرات یوه بله اوسېدونکې ۲۵کلنه نیلوفر چې د دوو ماشومانو مور ده، په دې اړه وايي: «دا زما دویمه اومېندواري ده او زه یو ماشوم لرم. هر ځل چې زه ډاکټر ته ځم، ما په خپله لومړۍ او دویمه اومېندوارۍ کې مفصل سونوګرام درلود. زما د لومړۍ اومېندوارۍ په جریان کې، ما یوازې دوه ځله سونوګرام درلود، په لومړۍ او دوېمه میاشت کې.»
حسینه چې دا یې، مستعار نوم دی، په ۱۴۰۳ کال کې یې په کابل کې لومړۍ اومېندواري تجربه کړې، وايي، ډاکټر ته لاړه او د اومېندوارۍ په ۹ میاشتو کې یې یوازې ۴ ځله الټراسؤنډ کړی دی. هغه د الټراسؤنډ معایناتو وروسته د خپلې تجربې په اړه وايي: «زه د اومیندوارۍ په جریان کې څلور ځله ډاکټرې ته لاړم، په دویمه، شپږمه، اتمه او نهمه میاشتو کې او ما څلور ځله الټراسؤنډ سکین وکړ. د الټراسؤنډ وروسته، زما د ګېډې ښکته برخې ډېر درد کاوه او له همدې امله زه نور ډاکټر ته نه یم ورغلې.»
سحر چې المان کې اوسېږي، په دې اړه وايي: «د ښځې د اومېندوارۍ له تایید وروسته، زموږ لپاره د مور د پاس په نوم یوه کتابچه چمتو کېږي؛ د مور او ماشوم ټول توضیحات او معلومات پکې شامل دي. د اومېندوارۍ په جریان کې، یوازې د ځانګړو موخو لپاره څلور الټراسؤنډونه کېږي او ډاکټر دا هم وايي چې الټراسؤنډونه باید له څلورو ځله څخه زیات ترسره نشي پرته لدې چې اړتیا وي.
مرسل نیازۍ چې په امریکا کې اوسېږي، وايي، له اومېندوارۍ وړاندې یې، په اړه معلومات ترلاسه کړي او په وینا یې، له اړتیا پرته مېرمنو ته سونوګرافي نهکېږي.
هغې وویل: «زه د اومېندوارۍ په هره میاشت کې ډاکټر ته ورغلم او په هره لیدنه کې، ما د وینې معاینات او د جنین حالت معاینه کوله. په دې هېواد کې، الټراسؤنډ معمولا د ماشوم د زړه د معاینې لپاره درې یا څلور ځله ترسره کېږي او دویم الټراسؤنډ د ډاون سنډروم او ډاون سنډروم لپاره د غاړې شاته مایع معاینه کول دي. دا د مېرمنو لپاره اختیاري ده چې دا وکړي یا نه.»
په ورته وخت کې، د سرپرست حکومت د عامې روغتیا وزارت اړوند د اومېندوارۍ روغتیا څانګې سلاموطندار ته وویل چې د اومېندواره مېرمنو لپاره د الټراسؤنډ او نورو معایناتو د فریکونسۍ لپاره د دې ادارې له لوري کوم معیار نهدی ټاکل شوی.
دا په داسې حال کې ده چې د عامې روغتیا وزارت راپور ورکوي چې یاد وزارت معیاري روغتیايي خدمات وړاندې کوي او د ټولو تشخیصي او درملنې مرکزونو څارنه کوي.
د عامې روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان امرخېل وویل: «ځینې وختونه، که موږ د تلویزیوني معایناتو په اړه راپور ترلاسه کړو چې تشخیص یې غلط دی یا کومه ستونزه شتون لري، موږ پلټنه کوو او قانوني اقدام کوو. په هرصورت، که ښاریان د تلویزیوني معایناتو په اړه شکایت ولري، دوی کولی شي په شهرنو کې د طبي شورا مرکزي دفتر ته لاړ شي او خپل شکایت ثبت کړي.»
د روغتیا نړیوال سازمان د راپور له مخې، د زیږون دمخه پاملرنې په اړه د پوهاوي نشتوالی، بېوزلي، خراب اقتصادي وضعیت او روغتیايي خدماتو ته د لاسرسي نشتوالی په افغانستان کې ښځې او ماشومان خورا زیانمنونکي کړي دي.
