افغانستاننینگ ۹ ولایتیده ۲۴ نفر عیالنینگ ایتیشیچه، ایش بازاریگه کیریب باریش اولرنینگ عایلهلری اقتصادی احوالینی یخشیلهگن و عایلهلریگه بولگن قرهملیگینی کمهیتیرگن. بیراق درآمدلرینینگ پستلیگی، مناسب بازارنینگ یوقلیگی، تجربه و امکانیتلرنینگ آزلیگی هنوزگچه اولرنینگ مالیهوی مستقللیککه ایریشیش یولیدهگی اساسی معمالردن بولگن.
یاشی ۲۰ دن ۴۰ یاشگچه بولگن بو عیاللر تیکووچیلیک، قول صناعتی، مهرهدوزلیک، قالین توقیش، چرمهدوزلیک، کشتهچیلیک همده شیرینلیک تیارلش کبی ساحهلرده فعالیت یوریتهدی. اولرنینگ ۱۳ نفری لیسانس، ۱۰ نفری ۱۲-صنفنی تماملهگن و بیر نفری ایسه اوقیتووچی دیر.
اوشبو گزارش نتیجهلریگه کوره، ۱۴ نفر عیال درآمد تاپیش و مالیهوی مستقللیککه ایریشیشنی اقتصادی فعالیت باشلشینینگ اساسی سببی صفتیده کورستگن. آلتی نفری شخصی قیزیقیشینی، اوچ نفری ینگی کونیکمهلرنی اورگنیشنی، ینه بیر نفری ایسه وقتینی فایدهلی مشغولات بیلن اوتکزیشنی ایش باشلشیگه سبب دیب بیلگن.
درآمد و قرهملیک کمهیشی؛ بندلیکنینگ اینگ مهم نتیجهلری
اوشبو گزارش نتیجهلریگه کوره، سکیز نفر عیال ایش باشلهگنیدن سونگ عایلهسینینگ اقتصادی احوالی یخشیلنمهگنینی ایتگن. ییتی نفری شخصی درآمد گه ایگه بولمهگنینی، سکیز نفری عایلهسیگه بولگن قرهملیگی کمهیگنینی بیلدیرگن. ینه بیر عیال ایسه ایش باشلهگنیدن کیین مالیهوی مستقللیککه ایریشگنینی ایتگن.
نورستان ولایتیدن بولگن ۳۲ یاشلی شایسته، سلمهدوزلیک بیلن شغللنهدی. اونینگ ایتیشیچه، بو کسب گه بولگن قیزیقیشی اونی اورگنیشگه و شو آرقهلی درآمد تاپیشگه اوندهگن. او شوندهی دییدی: «بو هنر گه جوده قیزیقردیم بو ایشنی باشلشیمدن آلدین مستقل درآمدیم یوق ایدی و مصرفیمنی عایلهم بیرردی. حاضر ایسه سلمهدوزلیکدن تاپگن درآمدیمنینگ بیر قسمینی اوی خرهجتلریگه صرفلهیمن و عایلهمنینگ مالیهوی باسیمی هم معلوم درجهده کمهیدی. اویده اوتیریب هم درآمد تاپیشیم ممکن.»
کابللیک ۲۹ یاشلی اصیلا ساداتنینگ ایتیشیچه، اونینگ اساسی مقصدی اوز قابلیتی و قیزیقیشیدن فایدهلنیب، اقتصادی فعالیت یولگه قوییش همده عیاللر اوچون ایش اورینلری یرهتیش و اولرنی امکانیتلرینی کینگهیتیریش اوچون شرایط یرهتیش بولگن. اونگه کوره: «مینینگ اساسی مقصدیم اوز قابلیتیم و قیزیقیشیمدن فایدهلنیب، اقتصادی فعالیت یرهتیش ایدی. شو بیلن بیرگه، درآمد تاپیش بیلن بیر قطارده، عیاللر اوچون ایش اورینلری یرهتیش و اولرنینگ امکانیتلرینی کینگهیتیریشگه شرایط یرهتیشنی ایستردیم. درآمد گه ایگه بولیشیم و مستقل اقتصادی فعالیت یوریتیشیم اوزیمگه بولگن ایشانچیمنی و قرار قبول قیلیش قابلیتیمنی آشیردی.»
کابل یشاوچیسی بولگن ۲۴ یاشلی ثریا، «زیور لعل بدخشان» ایشخانهسیده فعالیت یوریتماقده. اونینگ ایتیشیچه، بو ایشخانهده قریب تورت ییلدن بیری ایشلهیدی. محنت بازاریگه کیرگنیدن سونگ اونینگ شخصی و مالیهوی حیاتیده اوزگریشلر یوز بیرگن و مالیهوی مستقللیگی آشگن. او شوندهی دییدی: «ایشخانهده ایشلشدن آلدین حیاتیمیز جوده آغیر و ترتیبسیز ایدی. ایشخانه گه کیلگنیمدن کیین عایلهمیزنینگ اقتصادی احوالیده کتته اوزگریش بولدی و حیاتیمیز یخشیلندی. امکان قدر درآمدیمنی ییغهمن. مستقللیگیمیز آشدی. محصولاتیمیزنی بازار گه قندهی چیقریشنی و مجازلرنینگ احتیاجلرینی قندهی قاندیریشنی هم اورگنگنمن.»
دایکندیدن بولگن ۳۰ یاشلی زعفران امیری هم، تیکووچیلیک ایشخانهسی و هزارهگی کییم-کیچکلر ایشلب چیقریشنی یولگه قوییشدن آلدین عایلهسینینگ درآمدی ییترلی بولمهگنینی ایتهدی. اونینگ سوزلریگه کوره، اقتصادی فعالیتینی باشلهگنیدن کیین عایلهسینینگ مالیهوی احوالی یخشیلنگن. او شوندهی دییدی: «بو ایشخانهنی آچیشدن آلدین اقتصادی احوالیمیز یخشی ایمس ایدی. ایشیم یوق ایدی، اویده ایشسیز اوتیرردیم و هیچ قندهی درآمدیم یوق ایدی. ایش فعالیتیمنی باشلهگنیمدن کیین الحمدالله ایشلریم یخشی کیتماقده و درآمدیم هم آشدی.»
ییغیش؛ قیین اما مهم حرکت
گزارشده صحبت قیلگن ۲۴ نفر عیالدن ۱۴ نفری درآمدینینگ بیر قسمینی ییغیشنی ایتگنلر. ییتی نفری درآمدی پست بولگنی سببلی ییغه آلمهگنینی بیلدیرگن، اوچ نفری ایسه ییترلیچه پول ییغیشنی ایتگن.
فاریاب ولایتی یشاوچیسی بولگن ۲۶ یاشلی اورانوسنینگ ایتیشیچه، او قریب بیر ییلدن بیری ایشلهیدی. بونگچه شخصی خرهجتلرینی قاپلش اوچون عایلهسیگه قرهم بولگن. حاضر ایسه اوزینینگ و عایلهسینینگ ایریم خرهجتلرینی قاپلشگه حصه قوشگن همده درآمدینینگ بیر قسمینی کیلهجک اوچون پسانداز قیلیشگه حرکت قیلماقده. او شوندهی دییدی: «بو ایشنی باشلشیمدن آلدین شخصی درآمدیم یوق ایدی و شخصی خرهجتلریم اوچون کوپراق عایلهمگه قرهم ایدیم. ایش باشلهگنیمدن کیین اوزیمنینگ و عایلهمنینگ ایریم خرهجتلرینی قاپلشگه موفق بولدیم. اقتصادی احوالیمیز هم معلوم درجهده یخشیلندی. ایندی پسانداز قیلیشنی هم ریجهلشتیرهیپمن.»
فراه ولایتی یشاوچیسی بولگن ۲۹ یاشلی لینا هم، ایکی ییلدن بیری تیکووچیلیک ایشخانهسیده فعالیت یوریتهیاتگنینی بیلدیرهدی. اونینگ فکریچه، شخصی درآمد گه ایگه بولیشی باشقهلر گه بولگن قرهملیگینی کمهیتیرگن. او شوندهی دییدی: «حاضر اوزیمنینگ پولیم بار و ایریم احتیاجلریمنی قاندیریش اوچون باشقهلر گه قرهم ایمس من. شو سببلی اوزیمنی ینهده مستقل و اوزیگه ایشانگن حالده حس قیلهمن. اینگ کتته فرق شونده کی، ایلگری کوپراق قرهم ایدیم و درآمدیم یوق ایدی. حاضر ایسه اوزیم یاشلهیمن، درآمدیم بار و عایلهمگه یاردم بیره آلهمن.»
تجربه و درآمد آزلیگی؛ ایشلهیدیگن عیاللرنینگ اساسی قیینچیلیگی
اوشبو گزارش نتیجهلری شونی کورستهدی کی، ییترلی تجربه یوقلیگی عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتینی باشلشدهگی اینگ مهم عامللردن بیری بولگن. صحبت قیلگن عیاللردن ۱۳ نفری ییترلی تجربه گه ایگه ایمسلیگینی اساسی معمالریدن بیری صفتیده قید ایتگن.
هراتدن بولگن ۲۶ یاشلی حسینا حسینی، قریب ایکی ییلدن بیری قول صناعتی ساحهسیده فعالیت یوریتهدی. اونینگ ایتیشیچه، ایش فعالیتینی باشلهگن پیتده تجربه آزلیگی بیلن دوچ کیلگن. او شوندهی دییدی: «دستلبکی قیینچیلیکلریمدن بیری تجربه آزلیگی ایدی. ایش محیطیده ییترلی تجربه و تنیشلیگیم یوق ایدی. باشقهلرنینگ تجربهلریدن اورگنیشگه و ایش محیطی گه ماسلشیشگه حرکت قیلدیم.»
گزارشنینگ باشقه نتیجهلریگه کوره، ۱۵ نفر عیال اوز درآمدیدن ممنونلیگینی، ییتی نفری قسماً ممنونلیگینی، ایکی نفری ایسه ناراضی ایکنینی بیلدیرگن. درآمدیدن ناراضی یا کی قسماً ممنون بولگن عیاللر، اساساً ایش حجمی و باسیمیگه نسبتن درآمدینینگ پستلیگینی ناراضیلیکلرینینگ اساسی سببی صفتیده کورستگن.
ننگرهار ولایتی یشاوچیسی بولگن ۲۶ یاشلی سلما، قریب بیر یریم ییلدن بیری بیر ایشخانهده ایشلهیدی. اونینگ ایتیشیچه، ایش حقینینگ پستلیگی، ایش جهازلرینینگ آزلیگی و عایلهوی مجبوریتلرنی ایش بیلن موافقلشتیریشده قیینچیلیکلر اونینگ اساسی معمالریدن دیر. او شوندهی دییدی: «بیزنینگ مهم معمالریمیزدن بیری ایش حقینینگ پستلیگی دیر. ایش جهازلری هم هر دایم ییترلی ایمس و بعضاً ایش جاییدهگی شرایطلر سببلی تورلی معمالر یوزه گه کیلهدی. بوندن تشقری عایلهوی و ایشدهگی مجبوریتلرنی بیر-بیریگه موافقلشتیریش هم بعضاً قیین بولهدی.»
اوشبو گزارش نتیجهلریگه کوره، عیاللر اوچون معما فقط محنت بازاریگه کیریش بیلن چیکلنمهیدی. اقتصادی فعالیتنی دوام ایتتیریش، درآمدنی آشیریش، بازار گه کیریش امکانیتیگه ایگه بولیش، ضرور جهاز و امکانیتلرنی تأمینلش همده تجارتنی رواجلنتیریش هم اولر آلدیدهگی مهم توسیقلردن حسابلنهدی.
بیلرمانلر: عیاللر بندلیگی عایله اقتصادیاتینی مستحکملشگه یاردم بیرهدی
اقتصادشناسلر و عیال حقوقی فعاللری، عیاللرنینگ سودا و اقتصادی فعالیتلردهگی اشتراکی مهم ایکنینی تأکیدلب، عیاللر بندلیگی عایلهلرینینگ اقتصادی احوالینی یخشیلشگه یاردم بیریشی و جمعیت ترقیاتیده مهم رول اوینشی ممکنلیگینی ایتهدیلر.
اقتصاد شناس عبدالنصیر رشتیا، عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتلریدهگی اشتراکی جمعیت رواجی اوچون ضرور ایکنینی تأکیدلب، سودا و ایشخانهلرده ایشلهیاتگن عیاللر عایله اقتصادیاتیده مهم رول اوینشی ممکنلیگینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «سودا و ایشخانهلرده ایشلهیاتگن عیاللر اوز عایلهلریگه یاردم بیره آلهدی. اگر اولر اوچون ضرور امکانیتلر یرهتیلسه، اولر گه اوزاق مدتلی قرضلر بیریلسه و ایشلب چیقرهیاتگن محصولاتلری اوچون بازار بولسه، شبههسیز اولرنینگ اوزلری و عایلهلری حیاتیده کتته اوزگریشلر یوز بیرهدی.»
عیال حقوقی فعالی شهلا عارفی، عیاللر بندلیگی عایله و جمعیت ترقیاتینینگ مهم عامللریدن بیری ایکنینی ایتهدی. اونینگ فکریچه، مالیهوی مستقللیک عیاللرنینگ عایلهوی قرارلر قبول قیلیش موقعینی مستحکملشی ممکن. او شوندهی دییدی: «عیاللرنینگ بندلیگی و فعالیتی جمعیت همده عایلهنینگ ترقیاتی اوچون اساسی عامللردن بیری دیر. عیاللر بندلیگی جمعیتنینگ اساسی پایدیوارلریدن بیرینی تشکیل ایتهدی. و عایله همده جمعیت گه بیواسطه تأثیر کورستهدی. عیال مالیهوی مستقللیککه ایگه بولسه، اوز فکرینی بیلدیره آلهدی و قرارلر قبول قیلیشده اشتراک ایتهدی.»
عیاللر سودا و قول صناعتی اتاقینینگ اداری هیأت باشلیغی فریبا نوری، اوشبو تشکیلات عیاللرنی امکانیتلرینی کینگهیتیریش و قول صناعتی همده باشقه تجاری فعالیت ساحهلریدهگی صلاحیتینی آشیریش مقصدیده اوقوو و قوللب-قوتلش دستورلرینی تشکیل ایتیشینی ایتهدی. اونگه کوره: «عیاللر سودا و صناعت اتاقی عیاللرنینگ امکانیتلرینی کینگهیتیریش، رواجلنتیریش و صلاحیتینی آشیریش مقصدیده دایما مرکز و ولایتلرده اولر اوچون تورلی دستورلر تشکیل ایتیشگه اینتیلیب کیلگن. بوندهی دستورلر صلاحیتنی آشیریش، رواجلنیش و اوقوو مشغولاتلرینی اوز ایچیگه آلهدی. اولرده عیاللر پروفیشنل و ستندردلر گه موافق روشده تعلیم آلهدی. جملهدن دکان یوریتیش، اوز تجارتینی قندهی باشقریش، شونینگدیک قندهی قیلیب مقصد و ریجه بیلگیلشنی اورگنهدی.
بو بارهده، میلادی ۲۰۲۶-ییلده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ترقیات دستوری (UNDP) گزارشلری و دستورلریده عیاللرنینگ اقتصادی اشتراکی افغانستان اقتصادیاتینی تیکلشنینگ مهم ترکیبی قسملریدن بیری صفتیده قید ایتیلگن. مذکور تشکیلات کیچیک و اورته تجارت بنگاهلرینینگ مالیهوی منبعلردن فایدهلنیش امکانیتلرینی یخشیلش، کونیکمهلرنی رواجلنتیریش، بازارلر بیلن علاقهلرنی مستحکملش و عیاللر باشچیلیگیده تجارتلرنی قوللب-قوتلش آرقهلی خصوصی سکتورنی کوچهیتیریشگه اورغو بیرگن.
