گرچی تورموش قورگن عیاللرنینگ حیاتیدهگی اوزگریشلر و قیینچیلیکلرنینگ کوپی عمومی بولسه-ده، بو تجربهلرنینگ درجهسی پایتختدن تارتیب قیشلاقلرگچه بولگن حدودلرده عیاللر اوچون تورلیچه نمایان بولهدی. ولایتلرده، کابل بیلن تقاسلنگنده، عیاللرنینگ تورموشدن کیینگی اجتماعی مناسبتلر، تعلیم، ایش فعالیتی و ایریم شخصی جهتلر گه عاید معمالری ینهده یقالراق کوزگه تشلنهدی.
شو بیلن بیرگه، جمعیتشناسلر و روانشناسلرنینگ تأکیدلشیچه، عیاللرنینگ تورموشدن کیینگی تجربهلریدهگی کوپلب فرقلر ولایتلردن پایتختگچه بولگن حدودلرده موجود بولگن خُلق-اتوار، مدنی و اجتماعی تفاوتلردن کیلیب چیقهدی. باشقه تامانیدن، دین علمالری و حقوقشناسلر عیاللرنینگ حقوقلری همده انسانی قدر-قیمتی گه حرمت بیلن مناسبتده بولیش اساسی تمایل ایکنینی، بو ایسه ایر و اونینگ عایله اعضالری تامانیدن هم رعایه قیلینیشی لازملیگینی تأکیدلهیدیلر.
ولایتلرده عیاللرنینگ تورموشدن کیینگی تجربهلری
اوشبو حسابات (گزارش)ده صحبت قیلگن ۳۹ نفر تورموش قورگن عیال سلاموطندار گه تورموشدن کیین شخصی تنلاولرینینگ چیکلنیشی، اجتماعی علاقهلرینینگ تارهیشی همده تعلیم و ایش فعالیتینی دوام ایتیریشدهگی قیینچیلیکلر گه دوچ کیلگنلیکلرینی ایتگن.
ولایتلرده صحبت قیلینگن عیاللردن ۴ نفری شخصی ایرکینلیک و قرار قبول قیلیش حقوقینینگ کمهیگنینی، ۵ نفری اجتماعی علاقهلر دایرهسینینگ تارهیگنینی، ۳ نفری ایریم تعلیم امکانیتلریدن محروم بولگنینی، ۱۰ نفری ایش امکانیتلریدن اوزاقلشگنینی، ۱۷ نفری ایسه اوشبو حالتلرنینگ برچهسینی بیر وقتنینگ اوزیده باشدن کیچیرگنینی بیلدیرگن.
هراتلیک ۲۷ یاشلی کریمه و بغلانلیک ۲۸ یاشلی سوسن تورموش قوریش اولرنینگ تعلیم آلیش امکانیتلرینی کمهیتیرگنی و فعالیتی اوچون موجود شرایطلرنینگ یوقالیشیگه سبب بولگنینی ایتهدی.
کریمه شوندهی دییدی: «بویداق پیتیمده ۱۲ صنف گچه اوقیدیم. تورموشگه چیققنیمدن کیین ایسه اوقیشنی دوام ایتتیره آلمهدیم. یعنی ایریمنینگ عایلهسی تعلیمنی دوام ایتتیریشیمنی ایستمهدی. حتا اول ایشلهگن جاییم هم بار ایدی، بیراق تورموشدن کیین اوشه ایشنی هم قولدن بیردیم.»
سوسن هم شوندهی دییدی: «طلبه بولگن وقتیمده تورموشگه چیقدیم. تورموشدن کیین ایشلش امکانیتی مین اوچون یوق ایدی. فقط بیلیم یورت گه قتنردی، بونینگ اوزی هم تورلی توسقینلیکلر بیلن کیچردی. ایریمنینگ عایلهسیدهگی ایریم کیشیلر اوقیشیم کیرهک ایمسلیگینی ایتیب، مینگه قرشیلیک کورسهتیشردی.»
باریب-کیلیش دهگی چیکلاولردن قرار قبول قیلیش ارهلشووگچه
باشقه تاماندن، دایکندیلیک ۲۰ یاشلی محدثه عادلی و کاپیسالیک ۲۷ یاشلی بنفشه تورموش قورگنیدن کیین یوریب-توریش همده شخصی قرارلر قبول قیلیشده کوپراق قیینچیلیکلر گه دوچ کیلگنینی ایتهدیلر.
محدثه شوندهی دییدی: «اگر بیرار جایگه بارماقچی بولسم، اول ایریمدن کیین ایسه ایریمنینگ عایله اعضالریدن بیرمه-بیر علیحده رخصت آلیشیم کیرهک. حتا قوشنی اوی، بازار یا کی قرینداشلر اویی گه باریش کبی اینگ یقین جایلر اوچون هم.»
بنفشه هم شوندهی دییدی: «اوللری قرارلرنی اوزیم مستقل قبول قیلردیم. حاضر ایسه هر بیر گپیم و هر بیر قراریم تنقید قیلینهدی. مثلاً اوی دکوریده اوزگریش قیلماقچی بولسم یا کی حتا فرزندلی بولیش مسئلهسیده هم قینانهم، قیناتهم و قینی سینگلیم همهسی ارهلشهدی.»
کابلده عیاللرنینگ نکاحدن کیینگی تورلی و اوزیگه خاص تجربهلری
کابلده عیاللر حالتی نسبتن یخشیراق بولسه-ده، صحبت قیلینگن عیاللرنینگ یریمیدن کمراغی شخصی ایرکینلیکلرنینگ کمهیشی، اجتماعی علاقهلر دایرهسینینگ تارهیشی، تعلیمنی دوام ایتتیریش امکانیتیدن محروم بولیش و ایش امکانیتلرینینگ چیکلنیشی حقیده گپیرگن.
کابلده صحبت قیلینگن ۲۱ نفر عیالدن ۳ نفری نکاحدن کیین اجتماعی علاقهلری کمهیگنینی، ۱۱ نفری ایسه شخصی ایرکینلیکلری و قرار قبول قیلیش حقوقلرینینگ بیر قسمی چیکلنگنینی ایتگن.
شونینگدیک، ۲۱ نفر صحبتداش عیالدن ۱۰ نفری نکاحدن کیین شخصی چیکلاولر، ایرکینلیکنینگ کمهیشی، قرار قبول قیلیش دهگی چیکلاولر، اجتماعی علاقهلرنینگ قیسقریشی، تعلیمنی دوام ایتتیریش و ایش امکانیتلریدن محروم بولیش کبی معمالرنی بیرگهلیکده باشدن کیچیرگنینی بیلدیرگن.
کابلده یشاوچی ۲۶ یاشلی طوبا بو حقده شوندهی دییدی: «یخشی یمکی، تورموشدن کیین ایش و تعلیم مسئلهسیده معما گه دوچ کیلمهدیم. مینگه ایشلش و اوقیشنی دوام ایتتیریشگه رخصت بیریلدی. اولگیدیک ایشلهشیم، اوقیشیم و اجتماعی فعالیتلرده قتنهشیشیم ممکن.»
کابلده یشاوچی ۳۵ یاشلی یسنا هم شوندهی دییدی: «تورموشدن کیین کوپلب مسئلهلرده قرار قبول قیلیش ایرکینلیگیگه ایگه ایکنلیگیمنی حس قیلهمن. حیاتیم و کوندهلیک خطی-حرکتلریمگه عاید قرارلر کوپراق اوزیمگه باغلیق. تورموشدن کیین اوقیتووچیلیک ایشیگه ایگه بولدیم و مین اوچون ینگی امکانیتلر یرهتیلدی.
«تورموشدن کیین کوپراق ایرکینلیککه ایگه بولدیم»
اوشبو حساباتده صحبت قیلگن ایریم عیاللر تورموشدن کیین کوپراق قولیلیک و ایرکینلیککه ایگه بولگنلیکلرینی هم تأکیدلشهدی. ۲۵ یاشلی زهل غفوری نکاح اونینگ حیاتیده ایجابی اوزگریشلر یسهگنینی و قرار قبول قیلیشده ایرکینلیک بیرگنینی ایتهدی.
او شوندهی دییدی: «تورموش قوریشیمدن آلدین کمراق یوریب-تورر ایدیم و اجتماعی علاقهلریم یخشی ایمس ایدی. اگر تقاسلهسم حیاتیمده کتته اوزگریش بولدی. چونکی اول اونچه ایرکین ایمس ایدیم، عایلهم قییرگه باریشیم و نیمه کییشیمنی حل قیلردی. تورموشدن کیین ایسه بولرنینگ برچهسینی اوزیم حل قیلهمن.»
کابللیک نرگس ایسه نکاح اونینگ شخصی ایرکینلیکلریگه باشقچه تأثیر کورستگنینی ایتهدی. اونگه کوره: «آتهمنینگ اوییده یشهگن پیتیمده ایریم مسئلهلرده کوپراق ایرکینلیککه ایگه ایدیم. مثلاً، کییم تنلش و تورموش طرزیده چیکلاولر کمراق ایدی. اما تورموشدن کیین وضعیت اوزگردی و ایریمنینگ عایلهسی تامانیدن ایریم چیکلاولر قوییلدی.
متخصصلر فکریچه، عیاللرنینگ نکاح حقیدهگی تورلیچه تجربهلری روانشناسلیک، اجتماعی، حقوقی و مدنی عامللر بیلن باغلیق.
جمعیتشناس شعیب احمدینینگ ایتیشیچه، شهرلرده یشاوچی عیاللر ولایتلردهگی عیاللر گه نسبتن کوپراق امکانیتلر گه ایگه. اونگه کوره: «چونکی شهرلرده مکتب و بیلیم یورتلر بار بولیب، اولر آدملر گه کوپراق تعلیم آلیش امکانینی یرهتهدی. شونینگدیک، شهرلرده ایش اورینلری، مدنی و اجتماعی خیلمه-خیللیک همده عامهوی اخبارات واسطهلریدن فایدهلنیش امکانیتلری کینگراق. بو ایسه ولایتلر گه نسبتن باشقچه اجتماعی محیطنی شکللنتیرهدی و آدملرنینگ ترقیات سری اینتیلیشیگه یاردم بیرهدی.»
عایله بوییچه روانشناس شرفالدین عظیمینینگ تأکیدلشیچه، نکاح عیاللر حیاتیدهگی ینگی مسئولیتلرنی آلیب کیرهدی و بو روللرنی قندهی باشقریش اولرنینگ شخصی رواجلنیشی همده روحی سلامتلیگیگه تأثیر قیلهدی.
او شوندهی دییدی: «تورموش قورگن عیال مستقل شخص دیر. اگر او تعلیم آلسه و ایشلسه، اجتماعی مناسبتلر آرقهلی اوز شخصیتینی رواجلنتیریشی ممکن. شونینگدیک، ایر یا کی اونینگ عایلهسی تامانیدن حسی قوللب-قوتلنسه، عیالده یوزه گه کیلیشی ممکن بولگن خواطر، توشکونلیک و یالغیزلیک حسینینگ آلدی آلینهدی.»
حقوقشناس پرویز خلیلی و دین عالمی عبدالغفار غفارزاده، عیاللرنینگ انسانی قدر-قیمتی و حقوقلریگه رعایه قیلیش اسلامی همده انسانی حقوقلرنینگ اساسی تمایللریدن بیری ایکنینی تأکیدلهیدی.
پرویز خلیلی شوندهی دییدی: «اسلامده و انسان حقوقلریده عیالنینگ قدر-قیمتینی سقلش جوده مهم و اساسی مسئله دیر. عیال بو حقوقلرنی اوزارا توشونیش و ایرنینگ حرمتی آرقهلی قولگه کیریتیشی ممکن. اگر کیلیشماوچیلیک یوزه گه کیلسه، او عایله، تیگیشلی مسئلهلر و آخر-عاقبت محکمه همده قانونی ارگانلر آرقهلی مراجعت قیلیشی ممکن.»
عبدالغفار غفارزاده ایسه شوندهی دییدی: «بو بارهده اسلام پیغمبری محمدص شوندهی دیگنلر: سیزلرنینگ اینگ یخشینگیز عایلهسیگه اینگ یخشی مناسبتده بولهدیگنینگیز دیر. بو ییرده عایله دیگنده تورموش اورتاغی و باشقه عایله اعضالری نظرده توتیلهدی. اسلام هم اوزارا حرمت، قدر-قیمت و عزتنی سقلشگه علیحده اورغو بیرهدی.»
شو بیلن بیرگه، اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی مسئوللرینینگ معلوم قیلیشیچه، عایلهوی نزاعلر بیلن باغلیق مینگلب ایشلر جاری ییل دوامیده کوریب چیقیلگن و اولرنی مناسب طرزده حل ایتیشگه حرکت قیلینگن. وزیرلیک وکیللری عایلهوی ماجرالرنی کمهیتیریش مقصدیده اهالیگه توشونتیریش ایشلری هم آلیب باریلهیاتگنینی بیلدیرگن.
اوشبو وزیرلیک سوزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر شوندهی دییدی: «عایلهوی کیلیشماوچیلیک و نزاعلر بیلن باغلیق ایشلر اون مینگلب حالتلر گه ییتهدی. فقط جاری ییلنینگ اوزیده قید ایتیلگن و کوزهتیب باریلگن ایشلر سانی مینگلبنی تشکیل ایتهدی. بیرار ایش کوریب چیقیلگنده، محتسبلر و مسئول خادملر اونی سینچکاولیک بیلن اورگنهدیلر. مثلاً، زورهوانلیک ماجرا و نزاعلرنینگ سببلری نیمه بولگنی همده بو معمالر نیگه یوزه گه کیلگنی انیقلنهدی.»
نکاح انسان حیاتینینگ اینگ مهم باسقیچلریدن بیری بولیب، او شخصی، اجتماعی و اقتصادی حیاتده تورلی اوزگریشلرنی کیلتیریب چیقریشی ممکن. بیراق عیاللرنینگ نکاحدن کیینگی حیات تجربهلری بیر خیل ایمس. اولر عایلهوی، اجتماعی و یشش شرایطلریگه قرهب فرقلنهدی. اوشبو حساباتده هم کابل و تورلی ولایتلردهگی عیاللر اوزلرینینگ نکاحدن کیینگی حیاتیده یوز بیرگن انه شوندهی اوزگریشلر و تجربهلر حقیده سوزلب بیرگنلر.
