اسلام دینی و حقوقشناسلر، حسی (عاطفی) قوللب-قوتلشنی قوشمه حیاتنینگ اساسی پایدیوارلریدن بیری دیب بیلهدی و ایر-خاتین اورتهسیده مهر، حرمت، همده یخشی معامله بولیشیگه تأکید ایتیشهدی؛ بو شوندهی حقوق کی بوزیلگن تقدیرده حتا اجرهلیش یولینی آچیشی ممکن. شونگه قرهمی، ایریم عیاللر قوشمه حیاتلریده مهر و حسی توشونیش یوقلیگیدن شکایت قیلهدی و بو حالت اولرنی روحی جهتدن باسیم آستیده قالدیرهیاتگنینی ایتهدیلر.
کابللیک ۲۵ یاشلی نیلوفر، تورموش قورگنیدن تورت ییل اوتگن ایتیشیچه، بیر ییل قوشمه تیریکچیلیکدن سونگ، ایرینینگ حسی دقتسیزلیگی بیلن روپهره بولگن و بو اونینگ روحی گه سلبی تأثیر قویگن. او شوندهی دییدی: «توی قیلگنیمیزدن بیر ییل اوتگنیدن کیین، ایریم عاطفی نقطهی نظردن دقتسیز بولگنینی سیزدیم، کوپینچه پیتلر دقت قیلمهیدی و گپلریمگه اعتبار بیرمهیدی؛ حتا ایستکلریمنی انابت گه آلمهیدی. هیچ قچان مینی روحی قوللب-قوتلمهگن و مهرسیزلیک مینگه سلبی تأثیر قویگن.»
قندوز یشاوچیسی ۳۴ یاشلی فرشته، تورموش قورگنیدن ۱۲ ییل اوتگن خوددی نیلوفر کبی حکایه قیلهدی، مهرسیزلیک بالهلری بیلن بولگن مناسبت گه سلبی تأثیر قویگن. او، بعضی حالتلرده اوشبو قیینچیلیکنی قانونی یول بیلن ییچیشنی اویلهیدی. او شوندهی دییدی: «ایریم عاطفی نقطهی نظردن ساووق یاندهشهدی؛ هیچ قچان مهر بیلن گپیرمهیدی. بو ایش روحیمگه سلبی تأثیر قوییب و بالهلریمگه نسبتن دقتسیز بولیشیمگه سبب بولگن.»
کابل یشاوچیسی ۲۶ یاشلی سمیهنینگ ایتیشیچه، روحی چرچاق و ایرینینگ دقتسیزلیگی سببلی، انده-سنده اجرهلیشگه قرار قیلهدی. اونگه کوره: «مهرسیزلیک روحی چرچاقلیککه سبب بولگن. انده-سنده سببسیز ییغلهی من و هیچ کیم مینی درک قیلمسلیگینی حس قیلهمن، قوشمه حیات یعنی سیوگی اظهار ایتیش، گپلرنی تینگلش و اونگه حرمت قیلیش و قیین شرایطده اونی یانیده بولیش دیمک دیر.»
بامیانلیک ۲۸ یاشلی شکیلا، ایرینینگ دقتسیزلیگی سببلی اوزینی قدرسیز حس قیلیب و مجبورلیکدن قوشمه حیاتیگه دوام بیرهیاتگنینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «ایریم دقت قیلمهیدی؛ خاتینی ایکینلیگیمنی اصلا اویلمهیدی، کوپینچه مسئلهلر شریک قیلینسه، بیرگهلیکده حل قیلسهی، بیراق ایتهدی سین هیچ نرسهنی توشونمهی سنگ، سینگه ایتیش نیمه کیرهک. اچیقلب آتهمنینگ اویی گه کیتدیم کیتیمدن کیلهدی یا کی قونغیراق قیلهدی دیب کوتدیم؛ بیراق کیلهسنگ یا کی کیلمهی سنگ یورهگینگ دییدی، شونینگ اوچون اوزیم ینه قیتیش گه مجبور بولدیم. اوشندن بیری اوزیمنی کوپراق قدرسیز حس قیلهمن.»
حقوقشناسلر، عاطفی قوللب-قوتلنمسلیکنی فقط اخلاقی قیینچیلیک بیلیشمهیدی، بلکی اونی عایلهده عیالرنینگ حقوقی گه باغلیق دیب بیلیشهدی. اولرنینگ فکریچه، بو کیلیشماوچیلیکلر کیلیشوو و مذاکره بیلن حل قیلینمسه، عیاللر محکمه آرقهلی قیینچیلیکلرینی حل قیلیشی ممکن.
حقوقشناس زاهده کوهستانی شوندهی دییدی: «عیالنینگ حقی بار ایری تامانیدن حرمت بولسه و اونگه مهر بیریلسه. اگر حرمت قیلینمسه احتمال اویده ناراحتلیکلر تاپیلسه، بو اجرهلیشگه آلیب کیلهدی. ایر خاتینی بیلن یخشی معامله قیلمسه و اونی سوزلریگه اعتبار قرهتمسه عیال بو قیینچیلیکنی اوی کتته کانی بیلن شریک قیلیب و مذاکره بیلن حل قیلسه، مذاکره بیلن حل بولمسه روحی نقطهی نظردن عیال گه سلبی تأثیر قویهدی. عیال محکمه یا کی عرفی شکلده اجرهلیش حقوقیگه ایگه دیر.»
حقوقشناس محمداکبر گوجروال گه کوره، عاطفی قوللب-قوتلش قوشمه حیاتنینگ اساسی پایدیواری حسابلنهدی و عکسینچهسی یامان عاقبتلر حتا اجرهلیشگه آلیب کیلیشی ممکن. اونینگ ایتیشیچه: «عیال ایری تامانیدن عاطفی قوللب-قوتلنمسه، بو عیال اوستیگه ظلم دیر. افغانستان مدنی قانونیده ایکیله تامان عاطفهنی رعایه قیلمسه، روحی زورهوانلیک سنلهدی، بو زورهوانلیک تکرار بولسه عدلی و قضایی نهادلر آرقهلی حل قیلیش کیرهک.»
دین عالملرینینگ ایتیشیچه، زورهوانلیک یا کی عاطفی قوللب-قوتلنمسلیک فرقلی دیر و اسلام دینیده عیاللر عاطفی حمایه بولیشلری تأکیدلنگن.
دین عالمی حکمتالله فضلی شوندهی دییدی: «عاطفی قوللب-قوتلنمسلیک، گپیرمسلیک، مهرسیزلیک و دقتسیزلیک ضعیف ظلم حسابلنهدی؛ بیراق زورهوانلیک یعنی کلتکلش، سوکیش، جسمانی و روحی قینش اسلام دینیده حرام دییلگن، اسلامده فقط جسمانی حمایه قیلیش کیلمهگن بلکی عاطفی قوللب-قوتلش گه تأکیدلنگن.»
شو بیلن بیرگه، عیال حقوقی فعالی فروزان داوودزی، خبردارسیزلیک، مجبوری تورموش گه چیقریش و شرعی قاعدهلر رعایه قیلینمسلیکنی ایر-خاتین اورتهسیده عاطفی قوللب-قوتلش کمهیش اصلی دلیللریدن دیب بیلهدی. او شوندهی دییدی: «اصلی عامل خبردارسیزلیک، تحصیل درجهسی پسلیگی و شرعی قاعدهلر رعایه قیلینمسلیگی دیر؛ چونکه شریعت ایکی کیشی نکاح قیلسه، بیر-بیرینی تولیق تنیشیشی گه تأکید ایتهدی؛ چونکه افغانستانده کوپینچه نکاحلر مجبوری شکلده بولهدی و بوندهی حالتلر کیلیشماوچیلیکلر گه سبب بولهدی.»
اسلام امیرلیگی امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سوزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر، یخشی و شرعی معامله قیلیش اوچون یشاوچیلرنی خبردارلیک قیلیش ریجهلری بارلیگینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «عیالنینگ مهرگه احتیاجی بار، او بیلن عاطفی یاندهشیلسه، ایر عیالی بیلن همکارلیک قیلیب و اونی یخشی تیریکچیلیک اوچون ترغیب قیلیشی کیرهک. بو وزیرلیک بوتون ولایتلرده بوندهی ۱۰۰ مینگ حالتنی حل قیلگن و خادملر عیاللرنینگ حقوقی و اولر بیلن قندهی معامله قیلیش بارهسیده یشاوچیلرگه مصلحت بیرهدی و شونینگدیک مسجد اماملریدن بوتوغریده خبردارلیک قیلیشلری سورهلگن.»
عیاللرنینگ حکایهسی و بیلرمانلرنینگ فکر-ملاحظهسی شونی کورستهدی کی، خبردارسیزلیک عایلهلرده سیوگی کمرنگ بولیش اصلی عامللردن بولگن؛ بو مسئله عیاللر و بالهلرنی روحی و اجتماعی یامان عاقبتلر گه آلیب کیلیشی ممکن.
