افزایش اعتمادبهنفس، رشد مهارتها، بهبود وضعیت تحصیلی، استقلال مالی و دستیابی به جایگاه شغلی، از جمله مواردی است که به گفتهی جوانان، در نتیجهی استفاده از فرصتهای پیشآمده به آن دست یافته اند. دستآوردهایی که نشان میدهد فرصتها، میتوانند مسیر زندگی جوانان را به گونهی بنیادین دگرگون کند و افقهای تازهای از پیشرفت و کامیابی را به روی شان بگشاید.
شماری از زنان گفتوگوشده در این گزارش، گفته اند که محدودیتهای اجتماعی مانع دسترسی آنان به مواد آموزشی حضوری شده و در این میان منابع آموزشی آنلاین به مهمترین ابزار برای ادامهی آموزش آنان مبدل شده است. نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۳۲ زن، نشان میدهد که ۲۶ تن از طریق دسترسی آسان به مواد آموزشی آنلاین، نیازهای آموزشی شان را مرفوع میکنند؛ در حالی که شش تن به کتابخانهها و منابع آموزشی حضوری دسترسی دارند.
گفتوگوی سلاموطندار با 20 دانشجوی که از هشت ولایت برای ادامهی تحصیل به کابل آمده اند نشان میدهد که این جوانان با مشکلات اقتصادی روبهرو اند. از میان گفتوگوشوندگان در این گزارش، هفت تن دانشگاههای خصوصی و مسافرخانهها زندگی میکنند.
یافتههای گفتوگوی سلاموطندار با ۱۳ دختر در هفت ولایت نشان میدهد که فرزندخواندگی، بیشتر به دلیل ناداری، بیاولادی یا مشکلهای اجتماعی انجام شده است؛ روندی که برای برخی از این دختران با پیامدهایی چون تبعیض، سردرگمی هویتی و چالشهای روانی همراه بوده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۳۰ جوان شامل 20 دختر و ۱۰ پسر، نشان میدهد که داشتن مهارت های کاربردی افزون بر مدرک تحصیلی در انتخاب شغل نقش دارد. جوانانی که مهارتهای کاربردی استفاده از کمپیوتر و زبان انگلیسی را آموخته، بیشتر در شغلهای مرتبط به این بخشها سرگرم کار استند. در مقابل، جوانانی که به مهارتهای عملی دسترسی ندارند، بیشتر در کارهای غیرمرتبط با رشتهی تحصیلی شان سرگرم کار اند.
در حالی که هوش مصنوعی به سرعت در حال تبدیلشدن به یکی از مهمترین ابزارهای یادگیری، کار و ارتباطات در جهان است، در افغانستان نیز به تدریج جای خود را میان زندگی روزمرهی زنان باز کرده. یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با 20 زن، نشان میدهد که هوش مصنوعی بیشتر در حوزههای آموزش به ویژه زبان، اصلاح نوشتار، تولید محتوا، دریافت معلومات صحی و ایدهپردازی برای کسبوکار مورد استفادهی زنان قرار میگیرد؛ اما در کنار این همه فرصتها، نگرانیهای عمیق از حریم خصوصی، امنیت اطلاعات و دقت پاسخها، تجربهی استفاده از هوش مصنوعی را برای آنان پیچیده و دوگانه کرده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۱۵ زوج در آستانهی ازدواج در افغانستان، نشان میدهد که ۱۱ زوج به دلیل افزایش بیپیشینهی بهای طلا، مراسم عروسی خود را به تأخیر انداخته اند؛ در حالی که مواردی از جدایی و تنشهای شدید خانوادگی نیز در پی این بحران میان این زوجها به وجود آمده است. در بازهی زمانی اواخر ۲۰۲۵ تا اوایل ۲۰۲۶، بهای طلا در بازارهای جهانی تا دو برابر افزایش را تجربه کرده است.
نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۱۸ آموزگار-مادر در شش ولایت -پنجشیر، سرپل، دایکندی، بغلان، کابل، سمنگان- نشان میدهد که ۱۳ تن از آنها با برنامهریزی، تقسیم مسئولیت و پشتیبانی خانواده توانسته میان آموزگاری و مادری تعادل ایجاد کنند؛ اما پنج تن دیگر به دلیل نبود پشتیبانی خانوادگی و امکانات، با چالشهای جدی روبهرو استند.
بر بنیاد دادههای بخش سیستم مدیریت اطلاعات سلامت شفاخانهی «شیخ زاید»، در ۱۴۰۴ خورشیدی ۹۰۲۰ مورد سکتهی مغزی در این مرکز ثبت شده است. از این میان، ۱۹۹۴ مورد مربوط به افرادی زیر ۳۸ سال بوده است. این رقم، در مقایسه با ۱۴۰۳ که ۱۶۱۳ مورد سکتهی مغزی میان جوانان ثبت شده بود، نشاندهندهی افزایش حدود ۲۳درصدی است.
از میان ۲۵ زن گفتوگوشده، هفت تن میگویند که در پرداخت هزینهی اینترنت با چالشی روبهرو نیستند؛ اما ۱۸ تن دیگر میگویند که با دشواری میتوانند این هزینه را بپردازند. بر بنیاد این بررسی، هزینهی ماهانهی اینترنت برای این زنان میان ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ افغانی است؛ هزینهای که در تمامی موارد توسط سرپرستان خانواده پرداخت میشود.
نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۲۰ جوان داوطلب برای نهالشانی در ولایتهای دایکندی، بدخشان، بامیان، میدانوردک، غزنی، غور، سمنگان، بغلان و کابل، نشان میدهد که این جوانان با حس مسئولیت و تعهد انسانی سهم خود را در حفاظت از طبیعت ادا کرده اند؛ تلاشهایی که بیشتر داوطلبانه و بدون پشتیبانی گسترده انجام میشود.
سال آموزشی جدید در افغانستان آغاز شده است؛ اما محدودیتهای آموزشی بر دختران همچنان ادامه دارد. در درازای این چند سال محدودیت آموزشی بر دختران، برخی از دختران ازدواج کردند، برخی به آموزش آنلاین–بدیل آموزشی رو آوردند، عدهای سرگرم فراگیری حرفه شدند و رقم قابل توجهی سرگرم کارهای خانه شده اند.
با فرارسیدن عید فطر، حالوهوای شهرها و جادهها دگرگون شده است. رفتوآمد مردم برای عیدگردی افزایش یافته است و از کوچهها صدای احوالپرسی و «عید مبارک» به گوش میرسد. پیش از رسیدن عید نیز دکانهای لباس، میوه و شیرینی پر از مشتریانی بود که برای این روز آماده میشدند. در کوچهها صدای تکاندن فرشها شنیده میشد و جوانان در حال پاککاری و آراستن خانهها حتا بیرون از خانههای شان، به چشم میخوردند.
برای بسیاری از زنان در افغانستان، عید تنها یک جشن نیست؛ بل که فرصتی برای گردهمایی خانوادهها، تازهکردن پیوندها و زندهنگهداشتن رسمورواجهایی است که نسلها در فرهنگ این کشور ریشه دارد. در این روزها خانهها رنگوبوی عید میگیرد و زنان با شوق فراوان به آمادهکردن سفرههای عیدی میپردازند؛ سفرههایی که نماد مهماننوازی، محبت و حفظ سنتهای دیرینه است.
سلاموطندار در گفتوگو با ۱۰ جوان مهاجر افغانستان در پاکستان و ۱۰ جوانی که به تازگی از این کشور اخراج شده اند، دریافته است که ترس از بازداشت، تمدیدنشدن ویزا و محدودیت دسترسی به خدمات اساسی، از مهمترین مشکلات آنان در پاکستان و در صورت برگشت به افغانستان نیز بیکاری از دیگر مشکلات آنان است.
نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۴۲ تن (۲۱ مرد و ۲۱ زن) از ۱۶ ولایت افغانستان، نشان میدهد که بیشتر گفتوگوشوندگان خوبی یا بدی زن را نه بر بنیاد جنسیت، بل بر پایهی ویژگیهای شخصیتی انسانی تعریف میکنند. در عین حال، ۱۴ تن دیگر احترام و اطاعت از شوهر را معیار اصلی «زن خوب» میدانند.
