شماری از زنان در گفتوگو با سلاموطندار از چالشهای خود در هنگام زایمان در خانه و مرکزهای درمانی شکایت دارند. در این گزارش، با ۱۰ زن از هشت ولایت در ردههای سنی ۲۰ تا ۴۸ سال که در یک سال پسین تجربهی زایمان در خانه یا شفاخانه را داشته اند، گفتوگو شده است.
یافتهها، نشان میدهد که این زنان در جریان زایمان با چالشهایی چون هزینههای اقتصادی زایمان و خرید دارو، دوری راه و نبود ترانسپورت، کمبود کارکنان صحی و امکانات، خونریزی و دردهای شدید در زایمان خانگی و برخورد نامناسب و امکانات ناکافی در شفاخانهها روبهرو شده اند.
هزینههای زایمان؛ فشار مضاعف بر خانوادهها
بیبی نسیمه رحمانی ۲۹ساله، فارغ رشتهی شرعیات و مادر دو فرزند از بدخشان، میگوید که هر دو فرزندش در شفاخانه تولد شده است. او، میافزاید که با وجود مراجعه به شفاخانهی دولتی، هزینههای زایمان و تهیهی دارو، فشار اقتصادی زیادی بر خانوادهها وارد میکند. «در جریان زایمان مشکل زیاد است، مشکل اقتصادی چون خود تان میفهمید که در پروسهی زایمان خرج و مصارف زیادی وجود دارد. اگر پسانداز داشته باشی چه بهتر، ولی در صورتی که نباشد، در قرض و قرضداری، خیلی با مشکل مواجه میشوی.»
تمنای ۲۱ساله، باشندهی ولسوالی آقچهی جوزجان که سه فرزند دارد و زایمانهایش در کلینیک صورت گرفته است، میگوید که بهدلیل دوری از مرکز صحی، با خطر ازدستدادن طفلش روبهرو شده است. «دو دختر و یک پسر دارم، سه بار ولادت کرده و هر سه بار به کلینیک مراجعه کردهام. ما در یکی از ولسوالیهای دوردست هستیم، راه بسیار دور است. تا کلینیک که رفتیم، بسیار در مشکل مانده بودم، حتا قریب بود خودم و طفلم از بین برویم.»
زهرا احسانی ۳۵ساله، باشندهی دایکندی، میگوید که چهار دختر دارد؛ دو دخترش در خانه و دو دختر دیگرش در مرکز صحی به دنیا آمده اند. او، میافزاید که از زایمان در خانه خاطرهی خوبی ندارد؛ زیرا ولادتهایش با درد طولانی و خونریزی شدید همراه بوده است. «دو دخترم که در خانه به دنیا آمده اند، به خاطر نبود قابله بود و در دو دختر کلانم که در شفاخانه تولد شدند، قابلههای خانگی همراهم بودند. دردم بسیار زیاد و طولانی بود. بعد از این که به دنیا آمد، خونریزی زیاد کردم و بیخی اعصاب و روانم مشکل پیدا کرده است.»
شفاخانهها؛ امکانات ناکافی و چالشهای دیگر
چالشهای زنان تنها به زایمان در خانه محدود نمیشود؛ شماری از آنان، میگویند که در هنگام زایمان در مرکزهای صحی نیز با چالشهای گوناگونی روبهرو شده اند. سحر احمدی ۲۷ساله، باشندهی ولسوالی نجراب کاپیسا و آموزگار در یکی از مکتبهای این ولایت، یک فرزند دارد و از چالشهای زایمان در مرکز صحی چنین میگوید: «من یک زایمان داشتم که در شفاخانه صورت گرفت. مشکلی که در جریان زایمان مواجه شدم، خیلی زیاد بود، پنجشیر رفته بودم، آن قدر امکانات خوب نداشت، غذای خوب نداشت و همین مشکل به روند زایمانم تأثیر منفی گذاشت.»
پزشکان: کمبود امکانات و فشار کاری، چالشهای عمدهی زایمان
با این حال، پزشکان متخصص نسایی-ولادی، با اشاره به تجربههای خود در زمینهی زایمان و مراقبت از مادران، خونریزی، کمخونی، فشار خون، زایمانهای پیدرپی، کمبود متخصصان و فشار کاری بالای پزشکان بخش نسایی-ولادی را، از چالشهای عمده در روند زایمان و ارائهی خدمات صحی عنوان میکنند.
رمان اباسین سادات، پزشک متخصص نسایی-ولادی، میگوید که در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، با موارد متعددی از فشار خون بلند در میان زنان باردار روبهرو بوده اند که این وضعیت مادران را با خطر مرگ روبهرو میکند. به گفتهی او، سن پایین مادران یکی از عاملهای بروز این چالش است. «قراری که ما در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ اکثراً واقعات اکلمسیا و پریکلمسیا، یعنی بالارفتن و پایینآمدن فشار مریض تجربه کردیم، وقتی فشار مریض بالا میرود، تغییرات در وجودش به میان میآید و مریض در کما میرود، در کما اکثر مریضها خون به دماغ شان نمیرسد و مرگومیر مادران را بالا میبرد و دلیل آن هم، سن کمتر از ۲۰ سال مادران بوده است.»
سونیتا بهرام، دیگر پزشک متخصص نسایی-ولادی، میگوید که برای پیشگیری از چالشهای زایمان، مادران باید در سن مناسب بارداری (پس از ۱۸ تا ۲۹ سال) قرار داشته باشند. به گفتهی او، در این سن بدن زنان از ویتامینها و مواد معدنی کافی برخوردار است و احتمال داشتن زایمان طبیعی بیشتر میشود. «بهترین سن، سنین بعد از ۱۸ تا ۲۹ سال است که در این سن هر خانمی که باردار باشد، میتواند بر واقعیت وخیم و یا هم بر حالت پاتولوژیک و مریضی و یا هم اختلالهای زمان حمل و زمان ولادت کمتر واقع شود؛ چون در این سنی که خانم یا مادر قرار دارد، ویتامینها و منرالها به حد کافی در بدنش وجود دارد و میتواند هم استوار باشد و هم از تغذیهی درستتر استفاده کند.»
افزایش ثبت تولدها؛ نتیجهی دسترسی بیشتر به خدمات صحی
با این همه، ارقام رسمی ارائهشده از سوی وزارت صحت عامه افزایش ثبت تولدها در ۲۰۲۵ را نشان میدهد. مسئولان این وزارت، میگویند که در ۲۰۲۵، ۱.۳ میلیون تولد در کشور ثبت شده است؛ در حالی که این رقم در ۲۰۲۴، ۱.۱ میلیون مورد تولد بوده است. این وضعیت، بیانگر مراجعهی زیاد و افزایش آمار تولدها با وجود این همه چالشها است.
به باور پزشکان متخصص نسایی-ولادی، دلیل اصلی چالشهای هنگام زایمان در کنار سنِ پایین بارداری، نبود امکانات و تجهیزات پزشکی کافی و کمبود کارمندان صحی در این مرکزها است. همزمان با این، مسئولان در وزارت صحت عامه دلیل افزایش ثبت تولدها در ۲۰۲۵ را، دسترسی بیشتر به خدمات صحی عنوان کرده اند؛ زیرا در گذشته بسیاری از زایمانها در خانهها صورت میگرفت و معمولاً ثبت نمیشد.
