شماری از زنان، میگویند که فعالیتهای تجاری آنها از آرزوی داشتن یک درآمد مستقل آغاز و آهستهآهسته به مسیری برای حمایت از خانواده، رشد فردی و ایجاد فرصتهای کاری به دیگر زنان، بدل شده است.
در این گزارش با ۲۰ زن دارای کسبوکار و تجارتپیشه در ۱۰ ولایت گفتوگو شده است. از این میان، هشت تن در بخش خیاطی، چهار تن در بخش صنایع دستی از جمله مهرهدوزی، قالینبافی و سوزندوزی، سه تن در بخش پروسس مواد خوراکی، سه تن همزمان در بخشهای خیاطی و صنایع دستی و دو تن دیگر در بخش فروش لباسهای زنانه و کودکانه، فعالیت دارند.
این زنان فعالیتهای خود را با سرمایهای میان چهار تا ۱۵۰ هزار افغانی آغاز کرده اند. در این گفتوگو، هشت تن علاقهی رسیدن به استقلال مالی، شش تن رسیدن به استقلال مالی و کمک به اقتصاد خانواده، چهار تن علاقه به حرفه و مهارتهای شخصی و دو تن نبود فرصت شغلی را از انگیزههای اصلی ورود شان به تجارت عنوان کرده اند.
مروه احمدی ۲۳ساله، باشندهی بلخ که در بخش پخت و فروش غذاهای خانگی فعالیت دارد، میگوید که نزدیک به دو سال پیش، به دلیل علاقه و مهارتش در آشپزی، فعالیتش را در مقیاس کوچک از خانه آغاز کرد. «از اینکه درسم تمام شد و زمینهی کار در بیرون فراهم نبود، خواستم یک تجارت کوچک داشته باشم؛ از طرفی میخواستم در کنار کارهای خانه، درآمدی هم داشته باشم و به اقتصاد خانواده کمک کنم.»
شکیبا محمدی ۲۵ساله، باشندهی نورستان، میگوید که دو سال پیش، به دلیل علاقهی شخصی، استقلال مالی و کمک به خانواده، با هزینهی پنج هزار افغانی فعالیتش را در بخش خیاطی آغاز کرده است. «میخواستم یک کاری داشته باشم که هم به خودم درآمد باشد و هم به خانوادهام کمک کنم. تقریباً دو سال میشود که کار خیاطی را شروع کردم.»
این زنان تجارتپیشه، میگویند که کسبوکارهای شان را با سرمایههای محدود آغاز کرده اند؛ اما با برنامهریزی، شناخت بازار و سرمایهگذاری دوباره، توانسته اند فعالیتهای خود را گسترش دهند و درآمد و سرمایهی شان را افزایش دهند.
تفسیر برکی ۲۶ساله، باشندهی کابل، میگوید که فعالیت تجاریاش را دو سال پیش با سرمایهی حدود ۱۰۰ هزار افغانی در بخش خیاطی و صنایع دستی آغاز کرده و اکنون درآمد ماهانهاش افزایش یافته است. «در ابتدا، فعالیتم در مقیاس کوچکی بود، اما به مرور زمان با تلاش، برنامهریزی و شناخت بهتر بازار توانستم آن را گسترش دهم؛ اکنون کارهایم در سطح خوب قرار دارد و درآمد فعلیام به طور میانگین حدود ۲۰ تا ۴۰ هزار افغانی در ماه است.»
از سوی دیگر، سایره صالحی ۲۶ساله، باشندهی دایکندی، پس از بیکارشدن از خبرنگاری، با ۱۵۰ هزار افغانی فروشگاه لباس و لوازم کودکان را راهاندازی کرد و اکنون میگوید که سرمایهاش به حدود ۲۵۰ هزار افغانی رسیده است. «هر قدر که کار میکنم اصل پول و سودش را مصرف نمیکنم؛ دوباره جنس میخرم که دکانم پر شود تا مشتری بیشتری جذب کنم و این نشان میدهد که سرمایهام در حال رشد است.»
زنان تجارتپیشه، میگویند ورود به فعالیتهای اقتصادی برای آنان تنها منبع درآمد نبوده، بل که در جریان کار، مهارتهایی مانند بازاریابی، مدیریت سرمایه، فروش، برخورد با مشتری و استفاده از شبکههای اجتماعی را نیز آموخته اند؛ مهارتهاییکه به گفتهی آنان، زمینهی رشد و رونق کسبوکارهای شان را فراهم کرده است.
شیما، تجارتپیشهای از بدخشان، میگوید که در جریان فعالیتهای تجاری خود مهارتهای مختلفی آموخته است. او میافزاید: «با شروع تجارت کوچک، مهارتهای زیادی را آموختیم که از جمله بازاریابی، مدیریت مالی، برخورد با مشتریان و استفاده از شبکههای اجتماعی بوده است.»
ذکیه، باشندهی جوزجان نیز، میگوید: «در میسر فعالیتهای تجاری از طریق اپلیکشنها با ساختن کلیپها و تصویرها از محصولهایم میتوانم تبلیغات خوبی انجام بدهم؛ آموختهام که محصول را چطور به فروش برسانم؛ مهارت در شیوههای فروش، رقابت و شیوههای رضایت مشتری را از لابهلای فعالیتهایم آموختهام.»
با این حال، کارشناسان اقتصادی، میگویند که زنان با داشتن مهارتهای مختلف، به ویژه در صنایع دستی و تجارت، ظرفیت مهمی برای کمک به اقتصاد خانواده و رشد اقتصاد محلی دارند.
امیدالله قاسمزی، کارشناس مسائل اقتصادی می گوید: «زنان روستانشین در بخشِ فرهنگها و صنایع دستی تجربههای خوبی دارند و زنان شهرنشین در بخشِ تجارت بیشتر دستِ بالا دارند و میتوانند در تجارتهای داخلی و خارجی فعالیت داشته باشند. و در صورتِ حمایتِ بیشتر از زنان تجارتپیشه، آنان میتوانند در رشدِ اقتصاد خانوادهها نقشِ مهمی ایفا کنند.»
فعالان حقوق زن نیز، میگویند که افزایش فعالیت اقتصادی زنان میتواند استقلال مالی آنان را تقویت و زمینهی مشارکت بیشترشان در تصمیمگیریهای خانواده را فراهم کند. ذکیه علیزاده، فعال حقوق زن، میگوید: «خانمهاییکه درآمد داشته باشند، در مصرف خانواده سهم میگیرند و در نتیجه جایگاه و مقام شان در خانه بالا میرود و نقش تصمیمگیری و استقلال مالی در آنان افزایش مییابد.»
با وجود تماسهای مکرر با اتاق تجارت و صنایع زنان، تا زمان نشر این گزارش، موفق به دریافت آمار رسمی زنان دارای جواز رسمی کسبوکار از آدرس این نهاد نشدیم، اما برنامهی توسعهای سازمان ملل متحد، در سال روان میلادی اعلام کرد که شمار جوازهای بازرگانی ثبتشده به نام زنان در افغانستان، در مقایسه با پنج سال گذشته، ۱۰ برابر افزایش یافته و اکنون بیش از ۱۰ هزار زن از جواز رسمی کسبوکار، برخوردار اند.
