شماری از جوانان، میگویند با این که به دلیلهای مختلف فرصت فراگیری برخی مهارتهای علمی و فنی را در مکتبها و دانشگاهها ندارند، با تلاش و پشت کار، این مهارتها را به گونهی خودآموز فرا گرفته اند و پس از کسب توانایی، در همان بخش صاحب شغل و درآمد شده اند. گفتوگوی سلاموطندار با 24 جوان در ردهی سنی 20 تا 35 ساله از شش ولایت کشور نشان میدهد که این جوانان در بخشهای مختلف، مهارتهای مورد نیاز بازار کار را به گونهی خودآموز فرا گرفته اند.
از خودآموزی تا ورود به بازار کار
بر بنیاد یافتههای این گفتوگو، هشت تن از این جوانان در بخش گرافیک و ویرایش ویدیو، سه تن در بخش عکاسی، سه تن در بخش نقاشی، چهار تن در بخش مدیریت شبکههای اجتماعی، سه تن در بخش طراحی و خیاطی و سه تن دیگر در بخش ترمیم وسایل رسانهای و طراحی وب مهارت کسب کرده اند. میزان درآمد ماهانهی آنان از پنج هزار تا 20 هزار افغانی میرسد؛ درآمدی که به گفتهی آنان، افزون بر تأمین نیازهای شخصی شان، بخشی از نیازهای خانوادهها را تأمین میکند و در اقتصاد خانواده نیز سهم دارد.
مدرک کافی نیست؛ بازار کار مهارت میخواهد
عبدالوهاب 22ساله از کابل، میگوید که مهارتهای ویرایش ویدیو و تجارت آنلاین را به گونهی خودآموز فرا گرفته است. او که اکنون در همین بخشها فعال است، میگوید که از این راه ماهانه میان 10 تا 15 هزار افغانی درآمد دارد. «مهارتی را که آموختهام، نه در مکتب بود و نه در دانشگاه، بل که از طریق کارهای عملی آموختهام و یاد گرفتهام. در کل، همین مهارت را که یاد گرفتهام، در جاهایی که کار کردهام، تا کنون معاشش بین 10 تا 15 هزار افغانی بوده و گاهی تا 20 هزار افغانی هم رسیده است.»
حاسنات 20ساله از کابل، نیز میگوید که مهارتهای گرافیک و طراحی پوستر، تولید محتوای دیجیتال و آمادهسازی طرحهای گرافیکی را به گونهی خودآموز فرا گرفته است. او باور دارد که در بازار کار، داشتن مدرک به تنهایی کافی نیست، بل افراد باید مهارت و تجربهی لازم نیز داشته باشند. «عاید ماهانهام از یک هزار تا 10 هزار افغانی است و آموزش تیوری مهم است؛ اما برای بازار کار به تنهایی کافی نیست، بازار کار از یک جوان نمیپرسد که چه خواندهای؟ بل که میپرسد، چه میتوانی انجام بدهی؟ مهمترین چیزی که آموختهام، تنها مهارت طراحی نه، بل که اعتمادبهنفس است.»
ساوین 25ساله از غور، میگوید که مهارت نقاشی را به گونهی خودآموز فرا گرفته و در کنار آن، در حال یادگیری ویرایش ویدیو نیز است. او، میافزاید که از طریق فعالیتهایش در این بخش، ماهانه میان پنج تا 10 هزار افغانی درآمد دارد. «نقاشی را پنج یا شش سال پیش آموختم و تمرین زیاد داشتم و در همان زمان سفارش میگرفتم، هم عاید زیاد داشتم و هم درآمد زیاد و هم مصرف دانشگاه را پیدا میکردم و بخش ویرایش ویدیو را سه ماه شده که شروع کردهام.»
زکریای 22ساله از لوگر، میگوید که مهارتهای مدیریت شبکههای اجتماعی و مدیریت وبسایت را به گونهی خودآموز و بدون آموزش رسمی، با استفاده از منابع آموزشی مختلف فرا گرفته است. «تمام مهارتها را از یوتیوب و به شکل خودآموز آموختهام و بعد در یک شرکت کارآموز شدم و در بخشهای رسانههای اجتماعی، مدیریت و ویرایش ویدیو و گرافیک آموختهام؛ چون آموزش این مهارتها در افغانستان خیلی کم است.»
زمانعلی 20ساله از بامیان که مهارتهای عکاسی و فیلمبرداری را به گونهی خودآموز فرا گرفته است، میگوید که هر جوان در کنار آموزشهای مکتب و دانشگاه، باید دستکم یک مهارت عملی را نیز بیاموزد تا بتواند از آن در آینده برای یافتن کار و تأمین نیازهای اقتصادی خود استفاده کند. «مهارتی که آموختهام، تأثیر زیاد روی زندگیام گذاشته و از طریق عکاسی با خیلی مردم و اجتماع آشنا شدم. مکتب و دانشگاه آدم را کارهای میخانیکی یاد میدهد، در پهلوی درس باید جوانان یک مهارت را هم یاد بگیرند.»
محمدرفیع 26ساله از سرپل که در بخش ترمیم موبایل فعالیت میکند، میگوید که در آغاز، یادگیری این مسلک را تنها از روی علاقه آغاز کرده بود و گاهی موبایلهای خراب خودش یا دوستانش را باز و ترمیم میکرد. «حدود سه سال میشود که به شکل خودآموز این مهارت را یاد میگیرم، فعلاً در بخش ترمیم موبایل کار میکنم؛ کارهایی مانند نصب برنامهها، حل مشکل سیستم موبایل، تنظیمات، فلشکردن بعضی موبایلها، تعویض بعضی قطعات و پیداکردن مشکل تخنیکی موبایل را انجام میدهم.»
ضرورت گسترش آموزشهای فنی برای جوانان
آگاهان مسائل اقتصادی، میگویند که نهادینهشدن فرهنگ کار و مهارتآموزی در افغانستان، میتواند زمینهی اشتغال و درآمدزایی را فراهم کند و در بهبود اقتصاد خانوادهها و کشور نقش مهمی داشته باشد.
عبدالنصیر رشتیا، آگاه مسائل اقتصادی، میگوید: «ما نیاز به مکتبها، انستیتیوتها و کورسهای کوتاهمدت و طویلمدت فنی داریم که جوانان بتوانند به شکل فنی و مسلکی مهارتهایی را یاد بگیرند و کسبوکارهای خود را راهاندازی کنند. در دنیای امروز، کسبوکارهای کوچک نقش اساسی در رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال دارند.»
در همین حال، مسئولان در وزارت کار و امور اجتماعی امارت اسلامی، میگویند که در بخشهای مختلف، آموزشهای فنی و حرفهای را برای جوانان فراهم کرده و شماری از آنان را نیز به کار گماشته اند.
محمدصدیق توحیدی، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی، میگوید که این وزارت برای ایجاد فرصت شغلی در پنج سال آینده، با 15 اداره تفاهمنامه امضا کرده است تا زمینهی اشتغال جوانان فراهم شود. «وزارت کار و امور اجتماعی در راستای آموزش مهارتهای فن و حرفه در بخشهای خیاطی، ترمیم موبایل، ترمیم موتر، رنگمالی، نلدوانی و برق برای جوانان آموزش میدهد و همچنین وزارت کار و امور اجتماعی برای پنج سال آینده به خاطر ایجاد فرصتهای شغلی بیشتر از یک میلیون و 400 هزار، با پانزده اداره تفاهمنامه امضا کرده است.»
امروزه خودآموزی مهارتها به یکی از راههای ورود شماری از جوانان افغانستان به بازار کار تبدیل شده است؛ جوانانی که با تکیه بر علاقه، تلاش و آموزشهای غیررسمی، توانسته اند مهارتهای عملی کسب و از آن برای اشتغال و درآمدزایی استفاده کنند.
