در سالهای پسین، بازیهای آنلاین به یکی از سرگرمیهای مورد علاقهی جوانان در افغانستان تبدیل شده است؛ سرگرمیای که با دسترسی بیشتر به گوشیهای هوشمند و اینترنت، برای شماری جای بازیهای فیزیکی و ورزشکردن را گرفته و بخشی از وقت روزانهی آنان را به خود اختصاص داده است.
سلاموطندار در این گزارش با ۲۰ جوان از ۱۰ ولایت گفتوگو کرده است. این جوانان، با وجود تفاوت در ردههای سنی، وضعیت شغلی و محل زندگی، میگویند که بیشتر برای سرگرمی، تفریح، پرکردن وقتهای خالی، رهایی از بیکاری، آرامکردن ذهن، دورشدن موقت از مشکلات و فشارهای روانی، ارتباط با دوستان در فضای مجازی و تجربهی هیجان و جذابیت بازیها، به بازیهای آنلاین رو آورده اند.
در میان افراد گفتوگوشونده، ۱۵ پسر و پنج دختر شامل اند که در ردهی سنی ۱۸ تا ۳۵ سال قرار دارند. از این میان، ۱۴ تن شاغل و شش تن دیگر بیکار اند. این جوانان، میگویند که بازیهای آنلاین برای برخی از آنان تنها یک سرگرمی ساده نیست، بل که به بخشی از شیوهی گذراندن وقتهای خالی و تعامل با دوستان تبدیل شده است.
«پابجی»؛ بازی محبوب جوانان
مصطفا عزیزی ۲۴ساله، باشندهی فاریاب که دانشآموختهی رشتهی کمپیوترساینس است، میگوید که از زمان شیوع کرونا تا اکنون، هفت سال میشود که «پابجی» بازی میکند. به گفتهی او، این بازی به یکی از سرگرمیهایش تبدیل شده و همهروزه پس از ختم رسمیات و برگشت از کار، بخشی از وقتش را برای سرگرمی به بازی پابجی اختصاص میدهد.
در کنار انگیزههای متفاوت برای روآوردن به بازیهای آنلاین، نوع بازی و زمانی که جوانان برای آن اختصاص میدهند، نیز متفاوت است. از میان ۲۰ جوان گفتوگوشونده در این گزارش، ۱۶ تن پابجی، یک تن «لدو آنلاین» و سه تن دیگر بازیهای آنلاین با ماهیت جنگی را بازی میکنند و روزانه ۲ تا ۷ ساعت از وقت شان را به این سرگرمی اختصاص میدهند.
شکوفهی ۲۰ساله، باشندهی ولسوالی کامدیش نورستان که دو سال میشود بیشتر وقتش را با بازی لدو سپری میکند، میگوید که از طریق دوستانش با این بازی آشنا شده و پس از علاقهمندشدن به آن، اپلیکیشن بازی را در گوشی همراهش نصب کرده است.
هزینهای برای سرگرمی آنلاین
بازیهای آنلاین برای جوانان تنها به صرف وقت محدود نمیشود و هزینههای مالی نیز با خود دارد؛ از خرید بستههای بازی و اینترنت گرفته تا تعویض تلفن همراه برای دسترسی به سرعت و کیفیت بهتر، هزینههایی است که شماری از آنان برای این سرگرمی میپردازند.
از میان ۲۰ جوان گفتوگوشونده، ۱۲ تن در ماه از ۵۰۰ افغانی تا ۱۰۰ دالر برای خرید و فعالکردن بستههای گیم هزینه میکنند؛ در حالی که هشت تن دیگر بدون پرداخت هزینه، به گونهی رایگان بازی میکنند.
در بخش هزینهی اینترنت نیز، جوانان ماهانه ۵۰۰ تا بیش از یک هزار و ۵۰۰ افغانی برای بستههای اینترنت مصرف میکنند. در کنار این هزینهها، ۱۷ تن از جوانان گفته اند که گوشیهای همراه خود را تبدیل کرده اند تا با سرعت بیشتر و کیفیت بهتر به بازی دسترسی داشته باشند.
یما نوری ۲۳ساله، باشندهی شهر مزارشریف، مرکز بلخ، میگوید که میزان هزینهکردنش برای بازی به وضعیت اقتصادیاش بستگی دارد. «ماهانه ۱۰۰ دالر یا کمتر و بیشتر، مقصد به اقتصاد خود دیده، اگر پول زیادتر باشد و آدم یک بار با این بازی عادت کرد، سرش بسیار مصرف هم میکند. در ماه همین ۱۰۰ دالر یا پنجاه دالر میشود مصرف ما، گوشیهای سامسونگ داشتیم. وقتی که این بازی را بازی کردیم و علاقه پیدا کردیم، دیگر نتوانستم رهایش کنم. باز رفتم و ۶۰۰ دالر هزینه کردم، یک تلفن نو ۱۴ پرو مکس گرفتم به خاطری که بازی خوبتر کنم.»
همین گونه، فریدون ۱۸ساله، باشندهی هرات که هفت سال میشود پابجی بازی میکند، میگوید که از طریق شبکههای اجتماعی با این بازی آشنا شده و هر ماه برای بهبود حساب بازی خود نزدیک به سه هزار افغانی هزینه میکند.
وقتی بازی، خواب و زندگی روزمره را تغییر میدهد
در کنار صرف زمان زیاد برای بازی، الگوی خواب و زندگی روزمرهی شماری از جوانان نیز زیر تأثیر بازی قرار گرفته است. ۱۶ تن از گفتوگوشوندگان، گفته اند که از ۹:۰۰ شب تا ۲:۰۰ بامداد پیهم سرگرم بازی آنلاین اند و ۱۴ تن نیز گفته اند که خواب و زمان صرف غذای شان نامنظم شده است.
این نامنظمشدن تنها بر وضعیت جسمی و روانی این جوانان اثر نگذاشته، بل روابط اجتماعی آنان را نیز متأثر کرده است. شماری از جوانان، با این که بازیهای آنلاین را راهی برای برقراری ارتباط با دیگران میدانند، میگویند که افزایش زمان بازی، روابط حضوری و نزدیک آنان با بستگان و دوستان را کاهش داده است.
صبغتالله ۲۶ساله و باشندهی کابل، میگوید که علاقهمندیاش به بازیهای آنلاین، ساعت خوابش را به گونهی چشمگیری کاهش داده است. «از وقتی که بازیها را شروع کردهام، خوابم کاهش پیدا کرده است. سابقها ما ساعتهای ۹ الی ۱۰ شب و یا نهایت ۱۱ شب میخوابیدیم و فعلاً بعد از ساعت ۱ الی ۲ خواب میکنیم. این ساعت خواب را بر شما گفتیم، معمولا سه ساعت چهار ساعت تغییرات در ساعت خواب ما بخاطر ای که زیاد علاقهی به ای بازیها داریم و زیاد انجام میتیم. گاهی غذای شب را و گاهی غذای چاشت را به تأخیر انداختم.»
همین گونه، احمد ۲۶ساله از تخار، میگوید که چهار سال میشود سرگرم بازیهای آنلاین است و پرداختن به این بازیها او را از جمع دوستان و بازیهای فیزیکی دور کرده است. «بلی. ما بیشترین وقت خود را در بازی مصرف میکنیم، داخل بازی هستیم، گیم میزنیم دیگه. ای تو وقت برما نمیمانه که همرای دوستا بشینیم، قصه کنیم. قبلاً وقت با دوستا میشتیم یا فوتبال میکردیم یا ورزش میکردیم. وقت ما تیر میشد. حالا فعلا دیگه از ورزش هم ماندیم، از فوتبال هم ماندیم، با دوستان ملاقات هم نمیکنیم. بیشترین وقت ما همی بازی هست، فقط و بس.»
هشدار در بارهی کاهش روابط اجتماعی
شماری از جامعهشناسان نیز با تأکید بر پیامدهای بازیهای آنلاین هشدار میدهند که استفادهی بیش از حد از این بازیها میتواند روابط اجتماعی و مشارکت جوانان در فعالیتهای روزمره را کاهش دهد. حکمتالله فیاض، جامعهشناس، میگوید که استفادهی افراطی از بازیهای آنلاین میتواند بر روحیه، انگیزه و روابط اجتماعی جوانان اثر منفی گذاشته و آنان را به انزوا و گوشهگیری سوق دهد.
او، میافزاید: «روابط اجتماعی در واقع از کنش واقعی در جامعه و اعضای جامعه شکل میگیرد و به وجود میآید. استفادهی افراطی و نادرست از بازیهای آنلاین هم بر انگیزه، روحیه و روابط اجتماعی جوانان تأثیر منفی بگذارد و هم باعث کندی رشد جسمی، ذهنی، روانی، فکری افراد شود و هم میتواند به کاهش همدلی و همدردی عاطفی شود و در کل فرد را منزوی و گوشهگیر و فرد تنها به بار بیاورد و در انگیزه بخشیدن فعالیتهای اجتماعی و شخصی ضعیف بسازد.»
شفیقالله انصار، روانشناس، کاهش خواب در میان جوانان را از عاملهای مؤثر بر اختلالهای رفتاری و روانی دانسته و میگوید که بینظمی در خواب میتواند زمینهساز عصبانیت، پرخاشگری و مشکلات روانی در جوانان شود. «خواب منظم و خواب نورمال را بین شش تا هشت ساعت در دوران جوانی تعریف میکنند و هرگاه تعداد جوانان و نوجوانان خواب کمتر از پنج ساعت و سه ساعت در شبانهروز است، مبتلا به اختلال خواب دارد، که این باعث اعصابنیت، پرخاشگری، کمحوصلگی ایجاد میشود و در درازمدت باعث مبتلا به اضطراب و افسردگی مواجه شوند.»
پابجی؛ با وجود مسدودسازی، همچنان در دسترس
این در حالی است که ادارهی تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان در دسمبر ۲۰۲۰ از مسدودسازی موقت بازی پابجی خبر داد و در اپریل ۲۰۲۲ نیز کابینهی امارت اسلامی دستور مسدودسازی پابجی و تیکتاک را صادر کرد. با این حال، شماری از جوانان با استفاده از فیلترشکن همچنان به بازی پابجی دسترسی دارند.
آنچه از گفتوگو با ۲۰ جوان در ۱۰ ولایت برمیآید، بازیهای آنلاین برای بسیاری از آنان از یک سرگرمی ساده فراتر رفته و به بخشی از زندگی روزمرهشان تبدیل شده است؛ سرگرمیای که در کنار ایجاد هیجان و ارتباط با دوستان، برای شماری هزینههای مالی، بینظمی در خواب و غذا و کاهش حضور در جمع خانواده، دوستان و فعالیتهای فیزیکی را نیز به همراه داشته است.
