۲۴ زن در نُه ولایت افغانستان، میگویند که ورود به بازار کار، وضعیت اقتصادی خانوادههای شان را بهبود داده و وابستگی آنان به خانواده را کاهش داده است. با این حال، پایینبودن درآمد، نبود بازار مناسب، کمبود تجربه و امکانات، همچنان از چالشهای اصلی آنان در مسیر دستیابی به استقلال مالی است.
این زنان که میان ۲۰ تا ۴۰ سال دارند، در بخشهای خیاطی، صنایع دستی، مهرهدوزی، قالیبافی، چرمهدوزی، سلمهدوزی و پخت شیرینی فعالیت میکنند. از میان آنان، ۱۳ تن دارای مدرک لیسانس، ۱۰ تن فارغ صنف دوازدهم و یک تن دانشآموز هستند.
یافتههای این گزارش، نشان میدهد که ۱۴ زن، کسب درآمد و دستیابی به استقلال مالی را انگیزهی اصلی آغاز فعالیت اقتصادی خود عنوان کرده اند. شش تن علاقهی شخصی، سه تن یادگیری مهارت و یک تن نیز مصروفشدن را دلیل آغاز کارشان دانسته اند.
درآمد و کاهش وابستگی؛ مهمترین پیامد اشتغال
بر اساس یافتههای این گزارش، هشت زن گفته اند که پس از آغاز کار، وضعیت اقتصادی خانوادهشان بهتر شده است. هفت تن صاحب درآمد شخصی شده اند، هشت تن گفته اند وابستگیشان به خانواده کاهش یافته و یک زن نیز گفته است که پس از اشتغال به استقلال مالی دست یافته است.
شایستهی ۳۲ساله از نورستان، که در بخش سلمهدوزی فعالیت میکند، میگوید علاقهاش به این حرفه او را تشویق کرده است تا آن را بیاموزد و از این طریق درآمد کسب کند. «خیلی علاقهمند بودم. قبل از شروع این کار، درآمد مستقلی نداشتم و بیشتر مصارفم را خانواده تأمین میکرد. حالا از درآمد سلمهدوزی برای بعضی مصارف خانه استفاده میکنم و فشار مالی خانواده هم تا حدی کمتر شده است. از خانه هم میتوانم درآمد داشته باشم.»
اصیلا سادات ۲۹ساله از کابل، میگوید که انگیزهی اصلیاش استفاده از توانایی و علاقهی شخصی برای ایجاد یک فعالیت اقتصادی و فراهمکردن زمینهی اشتغال و توانمندسازی زنان بوده است. «انگیزه اصلی من این بود که از توانایی و علاقه خود برای ایجاد یک فعالیت اقتصادی استفاده کنم و در کنار ایجاد درآمد، زمینهای برای اشتغال و توانمندسازی زنان نیز فراهم شود. داشتن درآمد و یک فعالیت اقتصادی مستقل باعث شده اعتمادبهنفس و قدرت تصمیمگیری بیشتری پیدا کنم.»
ثریای ۲۴ساله از کابل، که در کارگاه «زیور لعل بدخشان» فعالیت دارد، میگوید حدود چهار سال است در این کارگاه کار میکند و پس از ورود به بازار کار، وضعیت زندگی شخصی و خانوادگیاش تغییر کرده و استقلال مالی بیشتری به دست آورده است. «زندگی ما قبل از کارگاه بسیار خراب و سردرگم بود، اما بعد از کارگاه در وضعیت اقتصادی ما بسیار تفاوت آمد و زندگی ما بهتر شد. تا جایی درآمد خود را پسانداز میکنم. استقلالیت بیشتر پیدا کردیم و میفهمیم چطور محصول ما را به بازار عرضه کنیم و چگونه نیاز مشتری را برآورده سازیم؟»
زعفران امیری ۳۰ساله از دایکندی، نیز میگوید که پیش از ایجاد کارگاه خیاطی و تولید لباسهای هزارگی، خانوادهاش درآمد کافی نداشت؛ اما پس از آغاز فعالیت اقتصادی، وضعیت مالی آنان بهتر شده است. «پیش از این کارگاه وضعیت اقتصادی ما خوب نبود، کار و بار نداشتم، در خانه بیکار بودم و هیچ درآمدی نداشتم. بعد از اینکه کار و بار خود را شروع کردم، حالا الحمدلله کار و بارم خوب است و درآمدم بهتر شده است.»
پسانداز؛ گامی دشوار اما مهم
در میان ۲۴ زن گفتوگوشونده، ۱۴ تن گفته اند که بخشی از درآمدشان را پسانداز میکنند. هفت تن به دلیل پایینبودن درآمد نمیتوانند پسانداز داشته باشند و سه تن نیز گفته اند که تا حدی پسانداز میکنند.
اورانوس ۲۶ساله از فاریاب، میگوید که حدود یک سال است کار میکند و پیش از آن برای تأمین هزینههای شخصیاش به خانواده وابسته بود؛ اما اکنون بخشی از هزینههای خود و خانواده را تأمین میکند و تلاش دارد قسمتی از درآمدش را برای آینده پسانداز کند. «پیش از شروع این کار درآمد شخصی نداشتم و بیشتر برای مصارف شخصی به خانوادهام وابسته بودم. بعد از اینکه کار را شروع کردم، توانستم بخشی از مصارف خود و خانواده را تأمین کنم و وضعیت اقتصادی ما تا اندازهای بهتر شده و تصمیم دارم پسانداز هم داشته باشم.»
لینای ۲۹ساله از فراه، نیز میگوید که دو سال است در یک کارگاه خیاطی فعالیت میکند و داشتن درآمد شخصی باعث شده وابستگیاش به دیگران کاهش یابد. «حالا خودم پول دارم و برای بعضی نیازهای خودم وابسته به دیگران نیستم. به همین دلیل احساس استقلال و اعتمادبهنفس بیشتری دارم. مهمترین تفاوت اینست که قبلاً بیشتر وابسته بودم و درآمدی نداشتم، اما حالا خودم کار میکنم و درآمد دارم و میتوانم به خانواده کمک کنم.»
تجربه و درآمد پایین؛ چالشهای اصلی زنان شاغل
یافتههای این گزارش نشان میدهد که نداشتن تجربه کافی، یکی از مهمترین چالشهای زنان در آغاز فعالیت اقتصادی بوده است. ۱۳ تن از زنان گفتوگوشونده، نداشتن تجربه کافی را از چالشهای اصلی خود عنوان کرده اند.
حسینا حسینی ۲۶ساله از هرات، که حدود دو سال است در بخش صنایعدستی فعالیت میکند، میگوید در آغاز کار با کمبود تجربه مواجه بوده است. «چالشهای من در اوایل این بود که با کمبود تجربه روبهرو شدم و در محیط تجربه و آشنایی نداشتم. تلاش کردم از تجربه دیگران بیاموزم و خود را با محیط کاری هماهنگ بسازم.»
در بخش دیگری از یافتهها، ۱۵ زن گفته اند از درآمد خود راضیاند، هفت تن تا حدی راضی و دو تن ناراضیاند. زنانی که از درآمد خود ناراضی یا تا حدی راضی هستند، عمدتاً پایینبودن درآمد در مقایسه با حجم و فشار کار را دلیل نارضایتی خود عنوان کرده اند.
سلمای ۲۶ساله از ننگرهار، که حدود یکونیم سال است در یک کارگاه فعالیت میکند، میگوید پایینبودن معاش، کمبود وسایل کاری و دشواری هماهنگکردن مسئولیتهای خانوادگی با کار، از مشکلهای اصلی اوست. «یکی از مشکلات مهم ما پایینبودن معاشهاست. وسایل کار نیز همیشه به اندازه کافی در دسترس نیست و گاهی به دلیل شرایط محل کار مشکلهایی ایجاد میشود. علاوه بر این، هماهنگکردن مسئولیتهای خانواده و مسئولیتهای کاری نیز گاهی دشوار است.»
بر بنیاد یافتههای این گزارش، چالش زنان تنها ورود به بازار کار نیست؛ بلکه حفظ فعالیت اقتصادی، افزایش درآمد، دسترسی به بازار، تأمین امکانات و توسعه کسبوکار نیز از موانع مهم آنان به شمار میرود.
کارشناسان: اشتغال زنان به تقویت اقتصاد خانواده کمک میکند
کارشناسان اقتصادی و فعالان حقوق زن با تأکید بر اهمیت مشارکت زنان در فعالیتهای تجاری و اقتصادی میگویند اشتغال زنان میتواند به بهبود وضعیت اقتصادی خانوادهها کمک کند و در توسعه جامعه نقش داشته باشد.
عبدالنصیر ریشتیا، کارشناس اقتصادی، میگوید مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی برای رشد جامعه ضروری است و زنان شاغل در بخش تجارت و کارگاهها میتوانند نقش مهمی در اقتصاد خانواده داشته باشند. «زنانی که در راستای تجارت و کارگاه کار میکنند، میتوانند خانوادههای خود را کمک کنند. در صورتی که امکانات برایشان مهیا شود، قرضههای طویلالمدت برایشان داده شود و چیزی که تولید میکنند فروش داشته باشد، بدون شک زندگی خود و خانوادههایشان تغییر خواهد کرد.»
شهلا عارفی، فعال حقوق زن، نیز میگوید که اشتغال زنان از عوامل مهم پیشرفت خانواده و جامعه است و استقلال مالی میتواند جایگاه زنان را در تصمیمگیریهای خانوادگی تقویت کند. «اشتغال و فعالیتهای زنان یکی از کلیدهای پیشرفت جامعه و یک خانواده است. همچنین پایههای اساسی یک جامعه را اشتغال زنان تشکیل میدهد و بالای خانواده و اجتماع تأثیر مستقیم دارد. وقتی یک زن استقلالیت داشته باشد، میتواند نظر بدهد و در تصمیمگیریها نقش داشته باشد.»
فریبا نوری، رییس هیئت اداری اتاق تجارت و صنایع زنان، میگوید این نهاد برای توانمندسازی زنان و ارتقای ظرفیت آنان در بخش صنایعدستی و سایر فعالیتهای تجاری، برنامههای آموزشی و حمایتی برگزار میکند. «اتاق تجارت و صنایع زنان به خاطر توانمندی، رشد و ارتقای ظرفیت زنان، همیشه خواستار این بوده که در مرکز و ولایتها برایشان برنامه داشته باشد. برنامههایی مانند ارتقای ظرفیت، رشد و گارگاههای آموزشی که خانمها به شکل حرفهای و استاندرد آموزش ببینند؛ از جمله یادگیری دکانداری، اینکه چگونه کار و بار خود را مدیریت کنند و چگونه هدف و پلان داشته باشند.»
این در حالی است که بر اساس گزارشها و برنامههای UNDP در سال ۲۰۲۶، مشارکت اقتصادی زنان یکی از مؤلفههای مهم احیای اقتصاد افغانستان است. این نهاد بر تقویت بخش خصوصی از طریق بهبود دسترسی بنگاههای کوچک و متوسط به منابع مالی، توسعه مهارتها، تقویت پیوند با بازارها و حمایت از کسبوکارهای تحت رهبری زنان تأکید کرده است.
