«میخواهم تحصیل کنم، موفق شوم و به هدفهایم برسم؛ از تصمیمی که گرفتهام، راضی و خوشحال هستم.» این حرفهای شفیقهی ۳۰ساله، باشندهی کابل است. او که دانشآموختهی رشتهی ژورنالیزم است، میگوید که دوست دارد پیش از ازدواج به هدفهای تحصیلی و حرفهای خود دست یابد. شفیقه در این انتخابش تنها نیست؛ بل نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با شماری از دختران نشان میدهد که ادامهی تحصیل، کار و دستیافتن به استقلال فردی برای آنها در اولویت قرار دارد.
در این گزارش با ۲۰ دختر در هشت ولایت افغانستان گفتوگو شده است؛ ۱۲ تن آنها ادامهی تحصیل و تمرکز بر شغل را دلیل اصلی ازدواجنکردن شان میدانند و هشت تن دیگر نیز میگویند که هنوز با فرد مناسبی برای تشکیل زندگی مشترک همآهنگ نشده اند.
زهرای ۳۱ساله از کابل، میگوید که ازدواج تنها تشکیل یک رابطه نیست، بل نیازمند زمانی مناسب نیز است. «چون علاقه دارم ادامهی تحصیل بدهم، به نقطهی اوج برسم، موفق شوم و بعد از آن بخواهم تصمیم بگیرم ازدواج کنم. دخترانی که تحصیل کرده، مستقل و آگاه هستند، برای ازدواج زود تصمیم نمیگیرند و من نیز همین طور.»
مرسل ۲۹ساله، دانشجوی رشتهی قابلگی از کابل، نیز میگوید که ادامهی تحصیل و ساختن آیندهی شغلی برایش در اولویت قرار داشته است. «به تحصیلم ادامه بدهم، اکنون اولویتم ساختن آیندهام و رسیدن به اهدافم است، اما خودم هنوز هم خود را در مرحلهی رشد میبینم که نیاز به ادامهی درس دارد تا بعد تصمیم بگیرم.»
در کنار دخترانی که تحصیل و اشتغال را دلیل تأخیر ازدواج میدانند، شماری دیگر روبهرونشدن با فرد مناسب را عامل اصلی ازدواجنکردن عنوان میکنند.
شیمای ۲۹ساله از کابل، میگوید همسری میخواهد که انتخاب خودش باشد و برای خواستهها و شخصیت او ارزش قایل شود. او، میافزاید: «تا حال فرد مناسبی پیدا نشده است. همسری باشد که به خواست خود آدم باشد و معیارهای من و اولویتش خودم باشم، نه این که شرط بگذارد.»
مروهی ۲۶ساله، دانشآموختهی رشتهی کیمیا از سرپل، میگوید که در سالهای گذشته خواستگارانی داشته؛ اما هیچ کدام را برای زندگی مشترک مناسب ندانسته است. «در این مدت چند خواستگار هم داشتم؛ اما هیچ کدام را مناسب زندگی خود نمیدیدم. بعضی از آنها از نظر فکری و فرهنگی با من تفاهم نداشتند و به همین دلیل، تصمیم گرفتم عجله نکنم و منتظر فرد مناسب بمانم.»
از میان ۲۰ دختر گفتوگوشونده، ۱۲ تن درک متقابل و صداقت را مهمترین معیار انتخاب همسر میدانند، سه تن داشتن شغل ثابت و مناسب را شرط اصلی عنوان میکنند، سه تن دانش و آگاهی را مهم میدانند و دو تن دیگر نیز اخلاق نیک و مسئولیتپذیری در مرد را معیار تعیینکننده در انتخاب همسر میدانند.
یافتههای این گفتوگوها، نشان میدهد که تغییر نگرش دختران نسبت به استقلال مالی و تصمیمگیری آگاهانه، بر نگاه آنان به ازدواج نیز تأثیر گذاشته است؛ طوری که ۱۸ تن از ۲۰ دختر در گزارش این تغییر را مثبت ارزیابی میکنند.
کاملهی ۳۲ساله، دارای مدرک کارشناسی ارشد از رشتهی اقتصاد از سمنگان، میگوید که پس از پایان تحصیلات بیشتر روی ساختن آیندهی شغلی خود تمرکز کرده است. «تمرکز اصلیام روی ساختن آیندهی شغلی بود. به نظر من این تغییر دیدگاه مثبت است، دختران امروز میخواهند مستقل باشند و آگاهانه تصمیم بگیرند؛ به همین دلیل در ازدواج هم عجله نمیکنند.»
سنیه سیرت ۳۲ساله از کابل، نیز از انتخاب آگاهانهی خود نسبت به ازدواج ابراز خرسندی میکند و پیامد این تصمیم را استقلال مالی عنوان میکند. «چون آگاهانه انتخاب کردهام و تمرکزم روی پیشرفت و تحصیلم است، من به ازدواج به عنوان یک بخش مهم از زندگی نگاه میکنم.»
با وجود این، همهی اشتراککنندگان در این گزارش، میگویند که اصل ازدواج را رد نمیکنند و در صورت فراهمشدن شرایط مناسب و یافتن فرد مورد نظر، به تشکیل خانواده فکر خواهند کرد.
روینا نیکزاد ۲۹ساله از کابل، میگوید: «اگر شرایط مناسب شود و فرد مناسب باشد، حتماً به ازدواج فکر میکنم؛ چون سنت پیامبر است.»
محدثهی ۲۶ساله از دایکندی، نیز میگوید که اکنون نسبت به گذشته در انتخاب همسر دیدگاه متفاوتی دارد. «سعی دارم انتخاب درست و آگاهانه داشته باشم و دیدگاه من نسبت به گذشته پختهتر شده است و خواهان یک زندگی آرام و موفق هستم.»
زحل امیرزاده، روانشناس، میگوید که دختران در این مدت فرصت بیشتری برای تحصیل، یادگیری مهارتهای جدید و فعالیتهای شغلی پیدا میکنند و میتوانند با شناخت بهتر از نیازها و انتظارهای خود، برای زندگی مشترک آماده شوند. «تأخیر در ازدواج میتواند فرصت خوبی برای رسیدن به اهداف شخصی، کسب مهارت و رشد اقتصادی دختران باشد. دخترانی که ازدواج شان را به تأخیر میاندازند، فرصت بیشتری برای تحصیل، پیشرفت شغلی و رسیدن به اهداف شخصی خود پیدا میکنند و با آمادگی بیشتر وارد زندگی مشترک میشوند.»
عبدالسلام هاشمی، جامعهشناس، باور دارد که ازدواج در سنهای بالاتر میتواند با آگاهی و آمادگی بیشتری همراه باشد. به گفتهی او، دختران فرصت تکمیل تحصیلات و کسب تجربهی کاری را پیدا میکنند. «وقتی ازدواج با آمادگی بیشتر انجام شود، دوام و موفقیت آن نیز بیشتر خواهد بود. دخترانی که فرصت تحصیل و کسب تجربه را پیدا میکنند، معمولاً شناخت بهتری از خود و زندگی مشترک دارند و میتوانند با تصمیم آگاهانهتر وارد ازدواج شوند.»
عبدالغفار غفارزاده، عالم دین، میگوید که در آموزههای اسلامی سن مشخصی برای ازدواج تعیین نشده است و دختران میتوانند برای تکمیل تحصیل یا رسیدن به شغل مناسب، ازدواج خود را به تعویق بیندازند. «در اسلام و فقه حنفی اگر دختری برای تکمیل تحصیل یا دستیابی به شغل مناسب ازدواج خود را به تأخیر بیندازد، دین اسلام مانع آن نمیشود؛ اما باید توجه داشت که این تأخیر سبب آسیبهای دینی، اخلاقی و اجتماعی نشود.»
نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۲۰ دختر در هشت ولایت افغانستان، نشان میدهد که با وجود تغییر نگرش به ازدواج میان دختران و اولویتیافتن تحصیل، اشتغال و استقلال مالی، اما اصل ازدواج همچنان برای آنها بااهمیت باقی مانده و بیشتر شان میگویند که در صورت فراهمشدن شرایط مناسب، به تشکیل خانواده فکر خواهند کرد.
