سلام‌وطندار، یاشلرنینگ مالیهوی ریجه‌لری حقیده اوتکزگن تدقیقاتی‌ده ۱۲ ولایتده وظیفه‌سی بولگن ۲۹ نفر یاش جمله‌دن ۱۳ نفر قیز و ۱۶ نفر ییگیت بیلن صحبت قیلگن. یاشلرنینگ ۱۴ نفری جمله‌دن ۱۰ نفر قیز و تورت نفر ییگیت اقتصادی فعالیت همده کیچیک تجارت‌لر گه سرمایه کیریتگن. قالگن ۱۵ نفری جمله‌دن اوچ نفر قیز و ۱۲ نفر ییگیت ایسه هیچ بیر ساحه گه سرمایه کیریتمه‌گن.
بو سرمایه‌لر بیر مینگ ۵۰۰ افغانی‌دن ۱۵۰ مینگ افغانیگچه بولگن مبلغ بیلن عملگه آشیریلگن. اولر تیکوو ماشینی ساتیب آلیش، موبایل تلفون و کچالو سوداسی، آنلاین سودا، رزین و شمع یسه‌ش همده کیچیک تجارت‌لرنی یولگه قوییش ساحه‌لرینی قمره‌ب آله‌دی. وظیفه توریگه کوره، بو یاشلرنینگ ۱۵ نفری جمله‌دن ۱۰ نفر ییگیت و بیش نفر قیز تیکووچیلیک، تکسی‌چیلیک، صراف‌لیک و دکان‌دارچیلیک ساحه‌لریده ایشله‌یدی. قالگن ۱۴ نفری جمله‌دن ۱۳ نفر قیز و بیر نفر ییگیت ییتکرمه‌لر، مکتب‌لر و کلینیک‌لرده ایش بیلن مصروف.
غور ولایتیدن بولگن ۲۳ یاشلی مریم حسینی، ایکی ییل اول ۱۵ مینگ افغانی سرمایه بیلن تیکووچیلیک فعالیتینی باشله‌گنینی و حاضرده اونینگ ایشی رواجلنگنینی بیلدیره‌دی. او شونده‌ی دییدی: «دستلب ینگی تیکوو ماشینینی ساتیب آلدیم. خدا گه شکر یخشی نتیجه بیردی و مجازلریم کوپه‌یدی. سرمایه‌م یخشی ثمره بیردی، چونکه ینگی تیکوو ماشین ساتیب آلگنیمدن سونگ ایش حجمی آشدی و درآمدیم یخشی‌لندی.»
بادغیس ولایتیدن بولگن ۲۹ یاشلی سیدعبدالخالق عظیمی، سونگی بیر یریم ییل دوامیده پولی‌نینگ بیر قسمینی بیر نیچته ساحه‌ده سرمایه کیریتگنینی ایته‌دی. اونگه کوره: «سرمایه کیریتدیم و بیر نیچته یونه‌لیشده یخشی نتیجه‌لر گه ایریشدیم. موبایل تلفون‌لر ساتیله‌دیگن دکانیم و وایفا نماینده‌لیگیم بار. حاضرچه شکر ضرر کورمه‌دیم. چونکه عملگه آشیرگن برچه ریجه‌لریمنی آلدیندن پخته ایشلب چیققنمن و ریجه اساسیده ایش آلیب باره‌من.»
اوشبو گزارش نتیجه‌لری شونی کورستهدی که، صحبت قیلگنلرنینگ ۱۶ نفری جمله‌دن توقیز نفر قیز و ییتی نفر ییگیت منتظم روشده پول ییغه‌دی. آلتی نفر جمله‌دن ایکی نفر قیز و تورت نفر ییگیت نا منتظم روشده پول ییغه‌دی. ییتی نفر یاش جمله‌دن ایکی نفر قیز و بیش نفر ییگیت ایسه عموماً ییغمه‌یدی.
سمنگان ولایتیده یشاوچی، اوچ ییلدن بیری اوقیتووچیلیک قیلیب کیله‌یاتگن ۳۰ یاشلی لینا شونده‌ی دییدی: «آیی گه تخمیناً ۵۰۰۰ افغانی درآمد آله‌من. عادت‌ده هر آی ۵۰۰ دن ۱۰۰ افغانیگچه پول جمغره‌من. جمغرمه مین اوچون یخشی ثمره بیردی، چونکه قرض آلمسدن توریب، ضرور احتیاج‌لریمنی تأمینله‌یمن.»
غور ولایتی یشاوچیسی و آزیق-آوقت دکانی بولگن ۲۵ یاشلی حیات‌الله، سونگی اوچ ییل دوامیده هر آی منتظم روشده ایکی مینگ افغانی‌دن آرتیق پول جمغریب کیله‌یاتگنینی ایته‌دی. اونینگ ایتیشیچه: «آیی گه قریب ۱۰ مینگ افغانی درآمد آله‌من. خره‌جت‌لریم کوپ بولمسه، هر آی ۲-۳ مینگ افغانی ییغه‌من. پول ییغیش مینگه یخشی ثمره بیردی، چونکه شو مبلغ حسابی‌دن بیر لپ‌تاپ ساتیب آلدیم و او اوقیش بیلن باغلیق ایشلریمنی انچه یینگیللشتیردی.»
اوشبو گزارش نتیجه‌لری شونی کورستهدی که، ایریم یاشلر درآمدلری چیکلنگن بولیشیگه قره‌می، پول ییغیش یا کی کیچیک سرمایه‌لر کیریتیش آرقه‌لی مالیهوی احوالینی یخشی‌لشگه حرکت قیلماقده. بیراق باشقه بیر گروه یاشلر درآمدنینگ کم‌لیگی، قرضدارلیک، درآمدنینگ دایمی ایمس‌لیگی و کونده‌لیک یشش خره‌جت‌لری سببلی پول ییغیب یا که سرمایه کیریته آلمه‌گنلر.
کابل‌ده یشاوچی ۲۶ یاشلی لطیف، درآمد کم‌لیگی سببلی پول ییغ آلمسلیگینی بیلدیره‌دی. اونینگ کوپه‌یتیریشیچه: «می‌نینگ اینگ کتته قیینچیلیگیم معاش‌نینگ کم‌لیگی و قوشیمچه درآمد منبع‌لری‌نینگ یوق‌لیگی دیر. تاپه‌یاتگن درآمدیم کونده‌لیک خره‌جت‌لریمنی زورغه قاپله‌یدی. شو سببلی جمغریش یا کی سرمایه کیریتیش اوچون آرتیقچه پول قالمه‌یدی.»
سرپل ولایتیدن بولگن ۲۲ یاشلی صبرینا حمیدی شونده‌ی دییدی: «آیی گه تخمیناً اوچ مینگ افغانی درآمد آله‌من. درآمدیم کم بولگنی سببلی پول ییغه آلمه‌یمن و حاضرگچه بیرار معین ساحه گه سرمایه کیریتمه‌گنمن.»
شونگه قره‌می، ایریم اقتصاد شناسلرنینگ ایتیشیچه، یاشلر خره‌جت‌لرینی باشقریش، آرتیقچه صرف-خره‌جت‌لردن قاچیش و اوزاق مدتلی مقصدلرینی ریجه‌لشتیریش آرقه‌لی سرمایه کیریتیش‌لری ممکن.
اقتصاد شناس محمدعیسی مبارز، یاشلر آره‌سیده پول ییغیش مدنیتینی شکللنتیریش ضرورلیگینی تأکیدله‌یدی. او شونده‌ی دییدی: «دولت اهالیگه یاردم بیریشی کیره‌ک. سودا بیلن شغللنه‌دیگن و یخشی معاش آله‌دیگن کیشیلر تیجم‌کار بولیشلری لازم. یاشلر کیله‌جکده عایله قوریش‌لرینی حسابگه آلیب، پول جمغریش‌لری کیره‌ک. چونکه اولرنینگ ییترلی سرمایه‌لری بولسه، کیله‌جکده یخشی رواجلنیش امکانیتیگه ایگه بوله‌دیلر.»
افغانستان سودا و سرمایه کیریتیش اتاقی سوزلاوچیسی احسان‌الله احسان‌نینگ ایتیشیچه، ایچکی و خارجی سرمایه کیریتوچیلرنی جلب قیلیش اوشبو اتاق‌نینگ مهم مقصدلریدن بیری دیر. شونینگدیک، اتاق یاشلرنی رغبت‌لنتیریشگه قره‌تیلگن دستورلرنی هم تشکیل ایتگن. او شونده‌ی دییدی: «اوشبو دستورلر دوامیده اشتراکچیلر گه افغانستانده اقتصادی اوسیش و سرمایه کیریتیش امکانیت‌لری حقیده معلومات بیریلدی. اولرده تجارت‌نی یولگه قوییش و موجود امکانیت‌لردن فایده‌لنیش اوچون ضرور فرصت‌لر یره‌تیلگن.»
یاشلرنینگ پول ییغیش و سرمایه کیریتیش امکانیتی فقط اولرنینگ شخصی قرارلریگه باغلیق ایمس، بلکی مملکتده‌گی عمومی اقتصادی وضعیت، ایش امکانیت‌لری و مالیهوی منبع‌لردن فایده‌لنیش امکانیتی هم بو باره‌ده مهم رول اوینه‌یدی.
جهان بانکی‌نینگ میلادی ۲۰۲۶ ییل می آیی‌ده اعلان قیلینگن سونگی حساباتیده ایتیلیشیچه، اقتصادی اوسیشگه قره‌می، اهالی‌نینگ تیز صورت‌لرده کوپه‌یشی، سرمایه کیریتیش‌لرنینگ سُست‌لیگی و ترکیبی معمالر آدملر تورموش درجه‌سی‌نینگ یخشی‌لنیشیگه سلبی تأثیر کورستگن. حسابات گه کوره، میلادی ۲۰۲۵ افغانستان اهالیسی تخمیناً ۱۱ فایز گه آشگن، اهالی جان باشیگه توغری کیله‌دیگن درآمد ایسه کمه‌یگن.
