اونیتیلمهگن اوتمیش و حلی ییتیب کیلمهگن کیلهجک ایریم یاشلر اوچون تشویش گه ایلنیب، اولرنی حاضرگی لحظهده یششدن اوزاقلشتیرگن. سلاموطندار، کابل و افغانستاننینگ ایریم ولایتلریدن ۲۰ نفر یاش بیلن اوتکزگن صحبتلری شونی کورستهدی کی، خاطرهلر، ارمانلر و اولگی تجربهلر، کیلهجکده نیمهلر بولیشیدن خواطر بیلن بیرگه، اولرنینگ آنگینی همان چلغتیب کیلماقده. اوشبو گزارشده صحبت قیلگن یاشلرنینگ ۹ نفری اوتمیشده قالیب کیتگنینی، ینه ۱۱ نفری ایسه حیاتینی کیلهجک حقیدهگی خواطر و تشویشلر بیلن اوتکزهیاتگنینی ایتگن.
اوتمیش بوگون یاشلرنی قویبارمهگنده
حلی هم اوتمیش بیلن کورهشیب یشهیاتگن توقیز نفر یاشنینگ بیش نفری بوگونگی حیاتی خواطرلر، ارمانلر، قولدن بای بیریلگن امکانیتلر و اولگی تجربهلر تأثیریده قالهیاتگنینی ایتهدی. ینه تورت نفری ایسه اوتمیشده صادر بولگن ایریم واقعهلر اوچون اوزینی عیبلشینی و بو تویغو اولرنینگ اوتمیشدن خلاص بولیشیگه توسقینلیک قیلهیاتگنینی بیلدیرگن.
غور ولایتیدن بولگن ۱۹ یاشلی یسرا شوندهی دییدی:«بعضاً اوتمیشده صادر بولگن واقعهلر خیالیمنی جوده بند قیلهدی کوپراق اوتمیشده یشهیاتگندیک بولهمن. بو فکرلر آنگیمنی بند قیلهدی. شو سببلی، بعضی پیتلرده حاضرگی زمانده یششیم کیرهکلیگینی اونیتیب قویهمن.»
فراه ولایتیدن بولگن محسن هم، اونینگ خیالی هنوز اوتمیشده صادر بولگن واقعهلر و قولدن بای بیریلگن امکانیتلر بیلن ایکنینی ایتهدی. اونینگ تأکیدلشیچه، او دایما اوتمیشدن اوزاقلشیش گه، کوپراق حاضرگی وقت و کیلهجککه اعتبار قرهتیشگه حرکت قیلهدی، اما حاضرگچه اوتمیشدن تولیق خلاص بوله آلمهگن.
ایریم یاشلر اوچون اوتمیشده قالیب کیتیش فقط خواطرلرنی ایسلش بیلنگینه چیکلنمهیدی؛ بعضاً بو حالت اولرنینگ فکرینی عینی دمده قیلهیاتگن ایشیدن چلغیتهدی.
کابل یشاوچیسی بولگن ۱۹ یاشلی فرهناز جلیلی، خاطرهلرنی دایمی روشده ایسلش و اوتمیشدهگی واقعهلرنینگ خیالیده قیته-قیته کیلتیریشنی بو حالتنینگ بیلگیلریدن بیری صفتیده تیلگه آلهدی. او شوندهی دییدی: «اوتمیشدهگی یخشی-یمان خاطرهلرنی دایما خیالیمده تکرار کیچیرهمن. کوپ حاللرده اوزیمنی کاییب نیگه بوندهی قرار قبول قیلدیم دیب اویلهیمن. بو ایسه کوندهلیک ایشلریمگه بولگن اشتیاقیمنینگ کمهیشیگه سبب بولگن.»
پروان ولایتیدن بولگن مرسل زریاب هم شونگه اوخشش حالتنی باشدن کیچیرهیاتگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «بیرار ایش بیلن بند بولسم، بیردن اوتمیشده صادر بولگن بیر واقعه خیالیمگه کیلهدی و بوتون اعتباریمنی ایگللب آلهدی.»
۲۳ یاشلی بلخ ولایتیده یشاوچی وژمه ایسه، اوتمیشده قالیب کیتیش و عینی لحظهده یشهی آلمسلیک اونگه روحی ترتیبسیزلیک و دقتنی یوقاتیش حالتینی کیلتیریب چیقرگنینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «عینی لحظهده یشهیاتگنیمنی اویلهسم جوده ایزیلهمن. هیچ کیمدن یاردم سورهمهیمن، دوستم هم، یول کورستوچیم هم یوق. کوپراق اوزیم بیلن اوزیم آواره بولیب قالهمن.»
کیلهسی کون، بوگونگی حیاتیگه تأثیر قیلهیاتگن یاشلر
باشقه تاماندن، گزارشده صحبت قیلگن ۱۱ نفر یاش کیلهجک حقیدهگی خواطر، تشویش و قورقوولر بیلن یشهیاتگنینی ایتهدی. تعلیم آلیشدهگی وضعیت، کیلهجکدهگی ایش فعالیتی، آرزولر گه ایریشیش و کیلگوسی ییللر حقیده دایمی اویلش اولرنینگ ایتیشیچه، آنگینی حاضرگی وقتده یششدن اوزاقلشتیرهیاتگن اینگ مهم عامللردن دیر.
ننگرهار ولایتیدن بولگن ۱۹ یاشلی مدینه احمدی، کیلهجک حقیده خواطر و آرزولریگه ایریشیش اوچون قیلهیاتگن حرکتلری اونی حاضرگی لحظهدن اوزاقلشتیریشنی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «کیلهجک حقیدهگی خواطر، ایریم ناخوش تجربهلر، اقتصادی معمالر و اجتماعی ترماقلرده اوز حیاتیمنی باشقهلر بیلن تقاصلش – بولرنینگ برچهسی آنگیمنی حاضرگی وقتدن اوزاقلشتیرهدی.»
بلخ ولایتیدن بولگن ۳۳ یاشلی سارا هم، کیلمهی قالگن کونلر حقیده دایما بیزاوته بولیشینی ایتهدی. اونینگ ایتیشیچه: «بیراق گپ ایشیتهمن، کیلهجک حقیده جوده بیزاوته بولیب قچان امکانیت بولرکین، اگر امکانیت بولسه نیمه قیلهمن؟ دیب اویلهیمن. کیلهجککه شو قدر بیریلیب کیتهمن کی بوگون حاضر نیمهلر بولهیاتگنینی عموماً سیزمهی قالهمن.»
ایریم یاشلر اوچون کیلهجک حقیدهگی خواطر حلی صادر بولمهگن واقعهلر حقیده آرتیقچه اویلش، کیلهجکده یوز بیریشی ممکن بولگن حالتلردن قورقیش و حلی روی بیرمهگن تورلی وضعیتلر اوچون دایمی ریجه توزیش شکلیده نمایان بولهدی.
هرات ولایتیدن بولگن ۲۶ یاشلی اناهیتا امیری، کیلهجکده یوز بیریشی ممکن بولگن واقعهلر حقیده آرتیقچه اویلش و اولرنی آلدیندن بشارت قیلیشگه اورینیش حاضرگی وقتدن اوزاقلشهیاتگنینینگ اساسی بیلگیلریدن ایکنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «حلی صادر بولمهگن واقعهلر حقیده خواطرلنیش، کیلهجک اوچون دایمی ریجه توزیش و کیلهجک مین خواهلهگندیک بولمهی قالیشیدن قورقیش – اوزیمده کورهیاتگن بیلگیلریمدن دیر.»
کیلهجک بیلن حددن تشقری بند بولیش هم اوتمیشده قالیب کیتیش کبی یاشلرنینگ کوندهلیک حیاتیگه تأثیر کورستگن. اولرنینگ ایریملری ایشنینگ نتیجهسیدن قورقیش و کیلهجکدن خواطرلنیش حتا ایریم ایشلرنی باشلشنی هم قیینلشتیرنینی بیلدیرهدی.
نورستان یشاوچیسی بولگن ۲۲ یاشلی مریم ایسه ایشلرنینگ نتیجهسی حقیده خواطرلنیش ایریم حاللرده موجود امکانیتلرنی قولدن بای بیریشیگه سبب بولگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی:«کوپ اویلهگنیم سببلی ایریم امکانیتلرنی قولدن بای بیرگنمن. مثلاً، بیر مرته بیر تعلیم دستوری حقیده کیلهجگی قندهی بولیشینی جوده کوپ اویلهدیم. قرار قیلگونیمچه ایسه اونگه رویخطدن اوتیش مدتی اوتیب کیتگن ایدی.»
اوتمیش، بوگون و کیلهجک اورتهسیدهگی موازنت؛ یاشلرنینگ بوگونگی حیات گه قیتیش یولی
روانشناس و جمعیتشاسلرنینگ ایتیشیچه، آنگنینگ حاضرگی لحظهدن باشقه وقتلر بیلن بند بولیب قالیشی یاشلرنینگ روحی خاطرجمعلیگی، دقت-اعتباری، قرار قبول قیلیشی، کوندهلیک حیاتی و حتا اجتماعی مناسبتلریگه هم تأثیر کورسهتیشی ممکن.
روانشناس محمدالله بلوچ بو حقده شوندهی دییدی: «انسان اوتمیشده حددن تشقری کوپ یشَسه، بو روحی جهتدن امیدسیزلیکنینگ کوچهیشی، انگیزه پسهیشی، دقتنینگ سوسهیشی و محنت قابلیتینینگ ضعیفلشیشیگه آلیب کیلهدی. شونینگدیک، انسان کیلهجک بیلن یشب، حاضرگی وقت گه اعتبار و دقتینی یوقاتهدی.»
جمعیتشناس شعیب احمدی بو بارهده شوندهی دییدی: «حیاتنینگ هر قندهی جبههسیده موازنتنی سقلهمسک، کوپلب معمالر گه دوچ کیلهمیز. اگر انسانلر حددن تشقری کوپ اوتمیشگه بیریلیب کیتسهلر، بو اولرنینگ ینگی مناسبتلر اورنهتیشیگه توسقینلیک قیلهدی. بوندن تشقری، اگر اولر کیلهجککه کوپراق اعتبار قرهتسهلر، بو اجتماعی مناسبتلرنینگ بوزیلیشیگه سبب بولیشی ممکن.»
اوتمیش بیلن روحی بند بولیش و کیلهجک حقیده خواطرلنیش یاشلرنینگ بوگونگی کوندهگی حیات طرزیگه تأثیر قیلیشی ممکن. ناقولی خواطرلر و باشدن کیچیریلگن یاقیمسیز تجربهلر، بای بیریلگن امکانیتلردن افسوسلنیش، کیلهجکنینگ نامعلوملیگیدن خواطرلنیش کبی عامللر ایریم یاشلرنینگ آنگینی کوپراق اوتمیش یا کی کیلهجککه قرهتیب، اولرنینگ کوندهلیک حیاتیگه تأثیر کورستهدی.
