مهاجرلرنینگ کینگ کولمده قیتیشی، اهالی سانینینگ آشیشی و بیلیم یورت بیتیروچیلر سانینینگ آرتیشی افغانستان ایش بازاریگه باسیمنی کوچهیتیرماقده. متخصصلرنینگ ایتیشیچه، ایش اورینلرینی یرهتیش و اقتصادی اوسیش امکانیتلری ایشلاوچیلرنینگ کوپهیشی بیلن همقدم ایمس. اولرنینگ تأکیدلشیچه، بو جریان دوام ایتسه، ایش بازاریدهگی باسیم، قشاقلیک و ایشسیزلیک خوفی ینهده آرتهدی.
خلقارا مهاجرت تشکیلاتی سونگی ییللرده مهاجرلرنینگ کینگ کولمده قیتیشینی ایش و تیریکچیلیک امکانیتلریگه باسیمنی کوچهیتیرهیاتگن عامل صفتیده بهالهیدی. تشکیلاتنینگ ایتیشیچه، قیتیب کیلگن کوپلب یاشلر عینحالده ایش بازاریگه کیرماقده کی یخشی درآمد و مناسب ایش شرایطی بولمهگن حالده رسمی بولیمده اولرنی قبول قیلیش چیکلنگن.
خلقارا مهاجرت تشکیلاتی سلاموطندار گه یوللـهگن ایملی جوابیده شوندهی دیگن: «ایکی ییلدن سل کوپراق وقت دوامیده قریب ۵.۹ میلیون کیشینینگ قیتیشی افغانستان عمومی اهالیسینینگ قریب ۱۰-۱۲ فایز گه کوپهیشیگه تینگ بولدی. یاشلر بو حالتدن اینیقسه تأثیرلنماقده، چونکی اولر رسمی ایش اورینلری چیکلنگن، خصوصی سکتور فعالیتی قیسقرگن و ایش تاپیش اوچون رقابت جوده کوچلی بولگن محنت بازاریگه کیریب کیلماقده.»
شو بیلن بیرگه، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ قاچقینلر بوییچه عالی کمیسارلیگی هم ایران و پاکستاندن قیتگنلر سانینی بیرآز فرقلی رقملر بیلن، انیقراق وقت آرهلیغی بوییچه تقدیم ایتگن: «میلادی ۲۰۲۵-ییل جنوریدن ۲۰۲۶ ییل ۲۵ جولای آییگچه جمعی اوچ میلیون ۹۳۳ مینگ ۱۴۲ کیشی ایران و پاکستاندن افغانستان گه قیتگن. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتلری جاری ییل آخریگچه ایران و پاکستاندن قریب ۲.۷ میلیون کیشی افغانستان گه قیتیشینی تخمین قیلماقده. موجود دلیللر گه کوره، مهاجرلرنینگ کینگ کولمده قیتیشی دوام ایتیشی محلی محنت بازارلریگه ینهده کتته باسیم اوتکزیشی ممکن.»
ایش بازاری ظرفیتی؛ قبول قیلیش امکانیتیدن یوقاری
ایش ایزلاوچیلر سانی آشیب بارهیاتگن بیر پیتده، متخصصلرنینگ ایتیشیچه، ایش بازارینینگ ایشچی کوچینی قبول قیلیش صلاحیتی بو اوسیشگه مناسب روشده کینگهیمهگن.
اقتصاد شناس ایرج فقیری شوندهی دییدی: «مهاجرلرنینگ قیتیشی و ایشچی کوچینینگ کوپهیشی بیلن اقتصادی معما گه دوچ کیلهمیز. بونی اوزاق مدتلی ریجهلشتیریش، مملکت آست قوریلمهلرینی رواجلنتیریش، مناسب ایش اورینلرینی یرهتیش و صناعت و آست قوریلمهلرنی رواجلنتیریش اوستیده سرمایه کیریتیش اوچون ایچکی سرمایه کیریتیشلرنی ترغیب ایتیش آرقهلی وقت اوتیشی بیلن برطرف ایتیشیمیز ممکن، عکسحالده، اقتصادی انقراض گه دوچ کیلهمیز.»
کاردان بیلیم یورتینینگ تدقیقات بولیمی مسئولی محمدشرف، ایش بولیمیده ظرفیت اوزگرمهگن، بیراق ایش ایزلاوچیلر سانی کوپهیگن. بو ایسه تکلیفنینگ آرتیشی، نارسمی ایش اورینلرینینگ کوپهیشی و ایش حقلرینینگ کمهیشیگه آلیب کیلیشی ممکن. او شوندهی دییدی: «ایش اورینلری چیکلنگنی سببلی، کوپچیلیک ایش ایزلماقده. بیزده ایشچی کوچی تکلیفی کوپ، اما امکانیتلر اوز جاییده قالگن. بوندن تشقری، مهاجرلرنینگ قیتیشی نارسمی محنت بازاریگه کیریشنی هم آشیریب، بازارده زیچلیکنی یوزه گه کیلتیردی. بونینگ عاقبتی ایسه ایش حقینینگ پسهیشی دیر.»
اقتصاد شناس و بیلیم یورتی استاذی جوهر مسعودی، ایش کوچینینگ آشیشی قشاقلیک و درآمد کمهیشیدن کیلیب چیقیشینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «بازار گه ایش طلبی کوپ. یاشلر ایش تاپه آلمهیدی، اگر تاپسه هم درآمدلری آز و کوندهلیک احتیاجلرینی قاندیره آلمهیدی. بو مسئله قشاقلیک کوپلیگیدن درک بیرهدی. بیر تاماندن مهاجرلرنینگ قیتیشی و ینه بیر تاماندن بیلیم یورت بیتیروچیلری کوپ. بو وضعیت دوام ایتسه، قشاقلیک، درآمد آزلیگی و ملَکهلی کیشیلرنینگ مملکتنی ترک ایتیش گواهی بولهمیز.»
بیلیم یورت بیتیروچیلری؛ ایش کوچینینگ کتته قسمی ایشگه جایلشمهگن
سلاموطندار میلادی ۲۰۲۶-ییل جولای آییده ۲۵ ولایتده دولت و خصوصی بیلیم یورتلرنینگ بیرمینگ ۵۰۹ نفر فارغ بولگنلر اشتراکیده اوتکزگن مستقل سوراو نتیجهسیگه کوره، اشتراکچیلرنینگ ۶۵.۹ فایزی ایشسیز، اتهیگی ۳۴.۱ فایزی ایسه ایش بیلن تأمینلنگن.
کاتب بیلیم یورتینینگ تدقیقات بولیمی مسئولی محمدشریف حیدرینینگ ایتیشیچه، مناسب و صفتلی ایش اورینلرینینگ چیکلنگنی کوپراق یاشلرنی نارسمی ایشلر گه یونهلتیرماقده. اونینگ سوزلریگه کوره، بوندهی ایشلر عادتده کم درآمد و چیکلنگن محنت خوفسیزلیگیگه ایگه. او شوندهی دییدی: «اساسی معما نارسمی ایشلرنینگ کوپهیشی دیر. مناسب و صفتلی ایش اورینلرینینگ کمهیشی همده نارسمی ایشلرنینگ کینگهیشی معما گه ایلنگن. بونگه کم درآمد، وقتینچهلیک ایشلر، کونلیک محنت، محنت شرطنامهسینینگ یوقلیگی، ایش خوفسیزلیگینینگ یوقلیگی کیرهدی. ینه بیر جدی معما شونده کی، بو حالت یاشلر گه اجتماعی و روحی جهتدن کتته ضرر ییتکزهدی.»
باشقه تاماندن اقتصاد شناس عبدالبصیر تورکی هم، ایش فرصتلری یوقلیگینی ایش بازاری قیینچیلیگی بیلمهیدی و اقتصاد تیزیمیدهگی قیینچیلیکلر حل ایتیلیشی گه تأکید ایتهدی. او شوندهی دییدی: «یاشلریمیز ایشسیزلیک و قشاقلیک سببلی چیگره و یوللرده قاچیشگه اورینیب هلاک بولماقده. بیلیم یورتلرنی بیتتیرهیاتگن یاشلر هم معما گه دوچ کیلماقده، چونکی ایش یوق. بونینگ بیر نیچه سببی بار. بیرینچی سبب – تن آلینمسلیک مسئلهسی؛ یاشلر سرمایه کیریتمهیپتی، قورقماقده. بیزده برق انرژی ییترلی ایمس، بو ایشلب چیقریش و صناعت ساحهسیده معما توغدیرماقده.»
ینه میلیونلب یاشلر ایش بازاریگه کیرماقده
محنت بازاریدهگی باسیم فقط قیتیب کیلگن مهاجرلر و بیلیم یورت بیتتیروچیلری بیلن چیکلنمهیدی. جهان بانکینینگ میلادی ۲۰۲۳ ییلدهگی گزارشی گه کوره، ۲۰۳۰ ییلگچه ۱۵-۲۹ یاشدهگی ینه قریب ۱.۷ میلیون یاش افغانستان محنت بازاریدهگی ایش ایزلاوچیلر صفیگه قوشیلیشی کوتیلماقده.
بیراق ۱۹-۲۹ یاش گروهدهگی ایشسیز یاشلر سانی بوییچه موجود سونگی ایچکی معلومات ۱۳۹۹ هجری ییلگه تیگیشلی. اونگه کوره، اوشبو یاش گروهیده ۴۹۳ مینگ ۶۲۴ نفر یاش ایشسیز بولگن. شوندن بویان ملی درجهده شونگه اوخشش و تقاسلش ممکن بولگن معلومات اعلان قیلینمهگن.
باشقه تاماندن، جهان بانکینینگ میلادی ۲۰۲۳-ییلگی گزارشی افغانستانده ایشسیزلیک درجهسی میلادی ۲۰۲۱ ییلدهگی سیاسی اوزگریشلردن آلدینگی دور گه نسبتن آشگنینی کورستهدی. میلادی ۲۰۲۳-ییلده ۱۵-۲۹ یاشدهگی یاشلرنینگ قریب چارک قسمی ایشسیز بولگن.
اقتصادی ترقیات؛ ایشلاوچیلرنینگ کوپهیشیگه ماس می؟
جهان بانکی افغانستان اقتصادیاتینینگ میلادی ۲۰۲۵ییلدهگی اوسیشینی ۴.۳ فایز دیب بهالهگن. شو بیلن بیرگه، تیز صورتلرده اوسهیاتگن اهالی و مهاجرلرنینگ کینگ کولمده قیتیشی محنت بازاریگه باسیمنی کوچهیتیرهیاتگنینی بیلدیرگن. اوشبو تشکیلات گه کوره، ۲۰۲۵ ییلده اهالی اوسیشی ۸.۶ فایز ییتگن، اهالی جهان باشیگه درآمد ایسه قریب ۴ فایز گه کمهیگن.
اقتصاد شناس ضیا شفایینینگ ایتیشیچه، اهالینینگ اوسیشی و ییترلی ایش اورینلرینی یرهتیش اوچون اقتصادیاتنینگ ۳-۴ فایزلیک اوسیشی ییترلی ایمس. او شوندهی دییدی: «اهالی اوسیشی اقتصادیات بیلن همقدم ایمس. اهالی سانی تیزلیک بیلن کوپهیماقده و بو اهالی فقط افغانستان اقتصادیاتی اوسهیاتگن تقدیردهگینه ایش تاپه آلهدی. افغانستان اقتصادیاتی کیچیک و اهالی اوسیشینی قاپلش اوچون ییترلی ایمس، ایش اورینلرینی یرهته آلمهیدی.»
حکومت ایش اورینلری یرهتیلهیاتگنینی ایتهدی
باشقه تاماندن، حکومت مسئوللری مملکت اقتصادیاتینینگ تورلی ساحهلری یاشلر اوچون ایش اورینلری یرهتیش صلاحیتیگه ایگه ایکنینی ایتماقده. ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگینینگ نشرلر بولیمی مسئولی محمد صدیق شوندهی دییدی: «یاشلر تورلی ساحهلر جملهدن ایکینچیلیک و چارواچیلیک، تکنالوژی، انشاآت، تجارت و کسب-هنر ساحهلرده مشغول. سونگی کونلرده اقتصادی فعالیتلر و ایش بازاری احتیاجی کوپهیگن و یاشلر کوپراق تجارت، ترانسپورت و تکنالوژی معلوماتی بولیملریگه یوز کیلتیرگن.»
ایش ایزلاوچیلر سانی کوپهیشی اوچون، ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی انچه آلدین کیلهسی بیش ییل دوامیده بیر یریم میلیون ایش فرصتی یرهتیلیشیدن خبر بیردی. اوشبو وزیرلیک معلوماتیگه کوره، ایش ملی کنفرانسیده ۱۵ اداره، بیر میلیون ۴۴۳ مینگ ۵۸۴ ایش اورینلری یرهتیلیش وعدهسینی بیرگنلر. ایش وزیرلیگیگه کوره، مذکور ادارهلر تامانیدن ایش اورینلری یرهتیلیشی تیکشیریلیب و اونینگ نتیجهسی اهالی بیلن شریک قیلینهدی.
باشقه تاماندن اقتصاد وزیرلیگینینگ ایتیشیچه، ایکینچیلیک، صناعت، کانلر، انشاآت، تجارت و خذمتلر، یاشلر گه ایش فرصتلرینی یرهتیش صلاحیتیگه ایگه.
اقتصاد وزیرلیگی سوزلاوچیسی عبدالرحمان حبیب، چیتایل اولکهلریدن کیلگنلرنی ایش بیلن تأمینلش اوچون کوپراق سعی-حرکت قیلینهیاتگنینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «مملکتنینگ ایکینچیلیک و چارواچیلیک، محصولاتلرنی قیته ایشلش، تدبیرکارلیک، صناعت، کانچیلیک، قوریلیش، ترانزیت، سودا و خذمت کورسهتیش ساحهلریدهگی موجود آست قوریلمهسی ایش اورینلری یرهتیش صلاحیتیگه ایگه. وزیرلیکنینگ اساسی اعتباری قیتیب کیلگن مهاجرلر صلاحیتیدن فایدهلنیش، خصوصی سکتورنی کوچهیتیریش، آست قوریلمهلرنی ترغیب ایتیش، ایچکی ایشلب چیقریش و صادراتنی کینگهیتیریش، منطقهوی بازارلرنی رواجلنتیریش، تدبیرکارلیکنی قوللب-قوتلش و یاشلرنینگ صلاحیتینی آشیریشگه قرهتیلگن.»
باشقه تاماندن برشنا ریاستی، برق آزلیگینی تصدیقلب ایتیشیچه، اوشبو معمانی حل ایتیش اوچون ۱۷ لایحه نظرگه آلینگن.
برشنا ریاستی سوزلاوچیسی محمدصادق حقپرست شوندهی دییدی: «تورت مینگ میگاوات برققه احتیاجیمیز بار، بیراق فقط ۷۵۰ میگاوات برق بار. برق تقچیلیگینی حل قیلیش اوچون ۱۷ لایحه نظرگه آلینگن و اولر عملگه آشیریلگن حالده مینگلب کیشی گه ایش زمینهسی یرهتیلهدی.»
محنت بازاری ینگی ایشچی کوچی باسیمی آستیده
افغانستان محنت بازاریدهگی باسیم حقیده معلوماتلر عینحالده ترقهلگن، بیلرمانلر ایشگه قبول قیلیش ظرفیتی آزلیگی یانیده ایش ایزلاوچیلر سانینی آشیشینی، درآمد و ایش صفتی گه بولگن باسیم عامللریدن عنوان قیلهدیلر.
اولر، ایشچکی کوچینینگ کوپهیشی سرمایه کیریتیش و ایش اورینلری یرهتیلیشینینگ متناسب اوسیشی بیلن بیرگه بولمسه، عایلهلر و یاشلر گه اقتصادی باسیم آشیشیگه سبب بولیشی حقیده آگاهلنتیریشهدی.
ضیاء شفایی شوندهی دییدی: «اگر بو جریان دوام ایتسه، کتته احتمال بیلن دوام ایتهدی، ریجهسیز روشده اهالی کوپیهدی و قشاقلیک همده ایشسیزلیک ینهده آرتهدی.»
بیلرمانلرنینگ ایتیشیچه، سرمایه کیریتیش حجمی و اقتصادی کوچ ایش فرصتلرینی یرهتیش اوچون، کیلهجکده ایش بازاری و درآمدلر گه باسیمنی قیسی یونهلیشده بیلگیلشی ممکن؟
