توغروقدن کیینگی قان کیتیشی، یوقاری قان باسیمی و طبی خذمتلردن یخشی فایدهلنه آلمسلیک افغانستانده عیاللر اولیمینینگ اینگ اساسی سببلریدن حسابلنهدی. بو خلاصه قربانلر عایلهلری، شفاکارلر، خلقارا تشکیلاتلر همده ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی بیلن اوتکزیلگن صحبتلر اساسیده تیارلنگن.
سلاموطندار اوشبو گزارشنی تیارلش جریانیده ۱۵ عایله، خلقارا تشکیلاتلر و اسلام امیرلیگی ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی بیلن صحبت قیلگن.
آنهلر توغروقدن آلدین قندهی آگاهلنتیروچی علامتلر گه دوچ بولگن؟
صحبت قیلگن ۱۵ ته عایلهدن آلتی نفر آنه یوقاری قان باسیمی، اوچ نفر آنه توتقناق، ینه آلتی نفر آنه ایسه توغروقدن کیینگی کوچلی قان کیتیشی عاقبتیده وفات ایتگن. اوشبو عایلهلرنینگ حکایهلریگه کوره، بو عیاللرنینگ کوپچیلیگیدن آلدین، اینیقسه حاملهدارلیکنینگ توقیزینچی آییده، کوچلی حالسیزلیک، باش ایلنیش، کوریشنینگ خیرهلشیشی، یوقاری قان باسیمی و کوچلی باش آغریغی کبی آگاهلنتیروچی علامتلر گه دوچ کیلگن.
غور ولایتینینگ تیوره تومنی یشاوچیسی ۳۴ یاشلی محمدرحیم، اوتگن ییلی ۲۵ یاشلی تورموش اورتاغینی توغروقدن کیینگی کوچلی قان کیتیشی عاقبتیده یوقاتگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «اونینگ ایکی نفر فرزنnd بار ایدی، بو ایسه اوچینچی حاملهدارلیگی ایدی. حاملهدارلیکنینگ توقیزینچی آیی گه ییتگندی. کمقانلیکدن اذیت چیکردی، دایما حالسیزلیک و باش ایلنیشدن شکایت قیلردی. دارو-درمان هم ایچردی، بیراق احوالی اونچهلیک یخشی ایمس ایدی. کوچلی آغریقلر باشلنگنده اول محلدهگی قابله گه آلیب باردیک. قان کیتیشی کوچهیگچ، اونی تیزلیک بیلن شفاخانه گه آلیب باردیک. شفاکارلر قوللریدن کیلگنیچه حرکت قیلیشدی، حتا اونگه قان هم تاپیشدی. اما قان کیتیشی جوده کوچلی بولگنی سببلی، او توغروقدن کیینگی آغیر قان کیتیشی عاقبتیده وفات ایتدی.»
فراه ولایتیدن بولگن ۵۵ یاشلی عبدالغفور، سکیز آی آلدین قیزینی توغروق وقتیده یوقاری قان باسیمی سبب یوزه گه کیلگن اسارتلر عاقبتیده یوقاتگنینی ایتهدی. او قیزینینگ توغروقدن آلدین ایاقلریده شیش تاپیلگنی و قان باسیمی یوقاری بولگنینی، اما شفاخانه گه کیچ آلیب باریلگنینی تأکیدلهیدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ جمعیت صندیغی معلوماتیگه کوره، چیککه حدودلرده یشاوچی عیاللر، کم درآمدلی عایلهلر، ایچکی آوارهلر، قیتیب کیلگنلر همده اوسمیر یاشدهگی عیاللر آنهلر اولیمی خوفی اینگ یوقاری بولگن گروهلر قطاریگه کیرهدی.
اوشبو تشکیلاتنینگ ییتکرمه و علاقهلر بوییچه تحلیلچیسی هدایتالحق هدایت شوندهی دییدی: «موجود دلیللر شونی کورستهدی کی، میلادی ۲۰۲۱-۲۰۲۵ییللر آرهلیغیده آنهلر اولیمینینگ اساسی سببلری توغروقدن کیینگی قان کیتیشی، حاملهدارلیک دوریده یوقاری قان باسیمی بیلن باغلیق اسارتلر، عفونت، قیین توغروق یا کی توغروق یولینینگ توسیلیشی، کمقانلیک، توییب آوقتلنمسلیک همده شاشیلینچ ولادی خذمتلریدن وقتیده فایدهلنه آلمسلیکدن عبارت بولگن. قیشلاق و چیککه حدودلرده یشاوچی عیاللر، کم درآمدلی عایلهلر، وطن گه قیتگنلر و ایچکی آوارهلر، اوسمیر قیزلر همده توغروق وقتیده دایه یا کی ملَکهلی طبیات خذمتلریدن فایدهلنه آلمهگن عیاللر اینگ کتته خوف آستیده قالماقده.»
نیگه ایریم آنهلر توغروقدن آلدین و کیین طبی خذمتلردن فایدهلنه آلمهیدی؟
اوشبو گزارش نتیجهلری شونی کورستهدی کی، طبی خذمتلردن فایدهلنیش امکانیتینینگ چیکلنگنلیگی افغانستانده آنهلر اولیمینینگ اینگ مهم عامللریدن بیری دیر. صحبت اوتکزیلگن ۱۵ ته عایلهدن قیشلاق حدودلریده یشاوچی ۱۳ ته عایله طبیات مرکزلرینینگ یشش جایلریدن اوزاقلیگی، اقتصادی قیینچیلیکلر، جهازلنگن کلینیکلر یوقلیگی، عیال شفاکارلر کملیگی و یوللرنینگ یامان احوالی سبب آنهلر حاملهدارلیک دوریده همده توغروقدن کیین ضرور طبی پرورش خذمتلرینی آلالمهگنینی ایتگن.
بدخشان ولایتی یاوان تومنیدن بولگن ۳۱ یاشلی شکیلا هم، اوچ ییل آلدین اکهسینینگ تورموش اورتاغی حاملهدارلیک و توغروقدن کیینگی دورده ضرور طبی یاردمدن فایدهلنه آلمهگنی سبب وفات ایتگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «او شفاکار کوریگیگه منتظم باره آلمسدی، چونکی کلینیک قیشلاغیمیزدن اوزاقده ایدی و قتناو خرهجتلرینی هم زورغه تاپردیک. او دایما حالسیزلیک و باش ایلنیشدن شکایت قیلردی. آغریقلری کوچهیب، قان کیتیشی باشلنگنده اونی تیزلیک بیلن شفاخانه گه آلیب باریشگه حرکت قیلدیک، اما موتر تاپیش آسان بولمهدی و شفاخانه گه ییتیب باریشیمیز گه قریب اوچ ساعت وقت کیتدی. اگر کلینیک یخشی جهازلنگن بولگنیده یا کی او شفاکار گه ایرتهراق مراجعت قیلگنیده بلکی تیریک قالگن بولردی.»
بادغیس ولایتی آبکمری تومنی یشاوچیسی بولگن ۲۵ یاشلی زهرا، ایکی یریم ییل آلدین سینگلیسی توغروق وقتیده وفات ایتگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «بیزنینگ حدودیمیزده شفاکار یوق. شفاکار گه باریش اوچون جوده اوزاق یول باسیب، باشقه قیشلاقلر گه باریش گه توغری کیلهدی. او ییرده شفاکار بار. سینگلیمنینگ تورموش اورتاغی عایلهسی پولیمیز یوق، دیب ایتیشدی. اولرنینگ اوزلریده هم آلیب باریش اوچون ماشینه یا کی موترسکیل یوق ایدی. کیین قان کیتیشی جوده کوچهیب کیتگچ وفات ایتدی.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ جمعیت صندیغی هم شونی تأکیدلهیدیکی، شهر و قیشلاق حدودلری اورتهسیده توغروقدن آلدینگی پرورش خذمتلریدن فایدهلنیشدهگی تفاوت، توغروق وقتیده ملَکهلی طبیات خادملری اشتراکینینگ کملیگی همده توغروقلرنی طبیات مرکزلریده اوتکزیش امکانیتینینگ چیکلنگنلیگی قیشلاق جایلردهگی عیاللرنینگ طبی خذمتلردن فایدهلنیشیده کوپراق توسیقلر گه دوچ کیلیشیگه سبب بولگن.
اجتماعی قرهشلر حاملهدار عیاللر حیاتیگه قندهی خوف توغدیرهدی؟
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن بیش عایلهنینگ ایتیشیچه، ایریم عنعنوی قرهشلر و عیال شفاکارلر یوقلیگی سببلی عایله اعضالری حاملهدار عیاللرنی طبی خذمت آلیش اوچون شفاکار گه آلیب باریشگه راضی بولمهگن. اولرنینگ تأکیدلشیچه، بو حالت آخر-عاقبت اوشبو عیاللرنینگ حیاتدن کوز یومیشیگه سبب بولگن.
لغمان ولایتی قرغه تومنیدن بولگن ۲۴ یاشلی مریم، سینگلیسی عنعنوی قرهشلر و طبی مرکز گه وقتیده مراجعت قیلمسلیک سبب توغروق وقتیده وفات ایتگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «حاملهدارلیگی تولیق مدتیگه ییتگن، توقیز آینی توگهتگندی. عرف-عادتلر و عیال شفاکار یوقلیگی سببلی او هیچ قچان شفاکار کوریگیگه باره آلمهدی. توغروق آغریقلری باشلنگنده، اونده کوچلی قان کیتیشی یوز بیردی. یوللر یامان، توپراقلی ایدی و مصافه جوده اوزاق ایدی. بیز ییتیب بارگنیمیزده کیچ بولگن ایدی. شفاکارلر حرکت قیلیشدی و اونگه قان قوییشدی، اما شفاخانهده امکانیتلر آز ایدی.»
چیگرهسیز شفاکارلرنینگ مطبوعات بولیمی مسئولی نوراحمد سلیم هم سلاموطندار گه بیرگن صحبتیده، افغانستان عیاللر طبی خذمتلردن فایدهلنیشده اجتماعی و مدنی توسیقلر گه دوچ کیلهیاتگنینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «قشاقلیک کوپهیشی، ساغلیقنی سقلش تیزیمینینگ ضعیفلیگی، مبلغ ییتیشمسلیگی، ملَکهلی متخصصلر، طبی جهازلر، دارو-درمان و باشقه طبی واسطهلرنینگ کملیگی بو حالتنینگ اساسی سببلریدن حسابلنهدی. باشقه معمالر قطاریگه کسللرنینگ کیلیشیدهگی قیینچیلیکلر، بیرلمچی طبی مرکزلر ییتیشمسلیگی، ساغلیقنی سقلش خذمتلری بودجهسینینگ کملیگی و دوالنیش خرهجتلرینی هم کیریتیش ممکن. عیاللر بو معمالردن تشقری، اوز وقتیده بیرلمچی و اختصاصلشگن طبی خذمتلردن فایدهلنیش امکانیتیگه تأثیر قیلوچی اجتماعی همده مدنی توسیقلر گه هم دوچ کیلهدی.»
شفاکارلر آنهلر اولیمینی کمهیتیریش اوچون قندهی ییچیملرنی تکلیف قیلهدی؟
نسایی و ولادی متخصص شفاکارلرینینگ ایتیشیچه، افغانستانده آنهلر اولیمی فقط طبی معمالر نتیجهسی ایمس، بلکی جغرافیه قیینچیلیکلری، طبی امکانیتلرنینگ ییتیشمسلیگی و دوالش خذمتلریدن فایدهلنیشدهگی ضعیفلیکلر مجموعهسی بیلن باغلیق. اولرنینگ فکریچه، چیککه حدودلر گه ملَکهلی و اوقیتیلگن دایهلرنی یوباریش، عایلهلرنینگ حاملهدارلیک و توغروق دوریدهگی پرورش حقیده خبردارلیگینی آشیریش همده طبی مرکزلرنینگ امکانیتلری و جهازلرینی کوچهیتیریش مملکتده آنهلر اولیمینی کمهیتیریشنینگ اینگ مهم یوللریدن حسابلنهدی.
نسایی و ولادی متخصص شفاکاری عابده رها، سلاموطندار بیلن صحبتده شوندهی دییدی: «طبیات نقطهی نظریدن، آنهلر اولیمینینگ اساسی سببلرینینگ ۵۶ فایزی قان کیتیش بیلن باغلیق. شونینگدیک، انتانات، ناساغلام توغروقلر، ملکهسیز شخصلرنینگ توغروق قبول قیلیشی، یوقاری قان باسیمی و اسارتلی توغروقلر هم اساسی عامللردن حسابلنهدی.»
شو بیلن بیرگه، افغانستان اسلام امیرلیگی ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی مسئوللرینینگ ایتیشیچه، فقط اوتگن میلادی ییلده طبیات مرکزلریده آنهلر اولیمی بیلن باغلیق ۲۲۲ ته حالت قید ایتیلگن. اولرنینگ ایتیشیچه، وزیرلیک جماعتچیلیک خبردارلیگینی آشیریش، طبی خذمتلرنی کینگهیتیریش و اینیقسه چیککه حدودلرده آنهلرنینگ طبی یاردملردن فایدهلنیشنی کوچهیتیریش آرقهلی آنهلر اولیمینینگ آلدینی آلیشگه سعی-حرکت قیلماقده.
ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی سوزلاوچیسی شرافت زمان امرخیل سلاموطندار بیلن صحبتده شوندهی دییدی: «اوتگن ییلی ۲۲۲ نفر عیال توغروق وقتیده طبیات مرکزلریده حیاتدن کوز یومگن. عموماً آلگنده، بو حالتلر اولگی ییللر گه نسبتن کمهیگن. بیز اهالی خبردارلیگی درجهسینی آشیریش و طبی خذمتلرنی تقدیم ایتیش آرقهلی توغروق وقتیده آنهلر اولیمینینگ آلدینی آلیشگه حرکت قیلماقدهمیز. البته، بو ساحهده حلی کوپراق ایش قیلیش طلب ایتیلهدی. خلقارا همجمعیت همکارلیگی و ایچکی بودجه مبلغلری حسابیدن اوشبو یونهلیشدهگی ایشلریمیزنی باشلهدیک. تا کی بو معما حل ایتیلسین.»
اوشبو گزارش نتیجهلری شونی کورستهدی کی، افغانستانده آنهلر اولیمی قشاقلیک، اوزاق مصافه، طبی خذمتلر ییتیشمسلیگی و دوالنیشگه مراجعت قیلیشدهگی کیچیکیش کبی اوزارا باغلیق بیر قطار معمالر نتیجهسی دیر. عیاللر یشش جای یا کی اقتصادی حالتدن قطعی نظر، خوفسیز و اوز وقتیده طبی یاردم آلیش امکانیتیگه ایگه بولمهگونچه، حاملهدارلیک و توغروق افغانستاندهگی کوپلب عایلهلر اوچون ینگی حیات باشلنیش اورنیگه، همان اچیق یکونگه ایلنیشی ممکن.
