سلاموطندار د هېواد په ۱۲ ولایتونو ک له ۳۴ مېرمنو سره چې د واده یې، دوه تر ۱۸کاله کېږي، د مرکو پرمهال موندلې چې ډېری دغه مېرمنې د منظمې درملنې نشتوالي له امله د ماشوم له پیدا کولو محرومې شوې دي.
په داسې حال کې چې پر افغانو نجونو د ژوند محدودیتونه سیوری غوړولی، په هرات کې یوشمېر نجونې د تذهیب هنر ته مخه کړې ده. دوی د رنګ او قلم په ژبه خبرې کوي او د دې هنر تر سیوري لاندې د خپلې راتلونګې لپاره د هیلو او ارامۍ لټون کوي.
د دغو نجونو په وینا، هنر ورته د تیارو او ورځ تر بلې د زیاتېدونکو محدودیتونو پر وړاندې یو امن پناه ځای ګرځېدلی، چېرې چې د خلاقیت او ښکلا له لارې خپلې هیلې ژوندۍ ساتي.
فاریاب کې یو شمېر کروندګرې ښځې د اوبو له کموالي او کیمیاوي سرې ته نهلاسرسي څخه شکایت کوي. دوی وايي، ګرمه هوا، د اوبو کمښت
د بامیان یو شمېر مالدارو ښځو د دې پر ځای چې وړۍ خرڅې کړي، د مسلکي زدهکړو او عصري وسایلو له لارې یې د وړیو
په ۱۶ ولایتونو کې ۷۱ ښځو سره د سلاموطندار د مرکو موندنې ښيي چې تر نیمايي زیاتې ښځې ورځني ژوند کې د یوازېتوب د احساس، په نفس د باور کمېدو او د انزوا لاملونه کورني او ټولنیز محدودیتونه بولي.
د موندنو پر اساس، ۴۱ ښځو ویلي چې لګول شوي محدودیتونه او سخت ټولنیز او اقتصادي شرایط لامل شوي چې د یوازېتوب احساس یې پیاوړی شي.
یوشمېر دنده لرونکې مېندې سلاموطندار ته وايي چې په کار ځای کې یې، ځینې حقوق نهورکول کېږي. دوی وايي چې د کار قانون پر بنسټ باید د شیدو ورکوونکو مېندو کاري ساعتونه باید کم شي، د ماشومانو د پالنې مرکزونه فعال وي او ټرانسپورټ ولري، خو په وینا یې، کاري چاپېریال کې د دې کارونو نشتوالي، دوی له ستونزو سره مخ کړي دي.
د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی چې د کابل ـ کندهار پر لویه لاره، د ارغندي څلور لارې په سیمه کې د یوه مسافر وړونکي موټر د چپهکېدو له امله لږترلږه ۲۵ کسان مړه شوي او ۲۷ نور ټپیان دي.
د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع ویلي چې دا پېښه نن چهارشنبه سهار (وږي پنځمه) د موټر چلوونکي د «بېاحتیاطۍ» له امله رامنځته شوې ده.
سره له دې چې د مېړه انتخاب د ښځو له حقونو او امتیازونو څخه بلل کیږي، خو یوشمېر ښځې چې ګډ ژوند څخه یې کلونه
غور کې ډاکټران وايي چې مېرمنو کې د «تخمدان کیست» عامه ناروغي ده چې پر تخمدان او د تخمدان دننه رامنځته کېږي. په ځانګړي ډول د اومېندوارۍ پرمهال د هر عمر کچې مېرمنې ورسره مخ شي.
د نسايي-ولادي برخې ډاکټره فریبا مشفق سلاموطندار ته وايي چې د یادې ناروغي نښې او نښانې د غېټې لاندې درد، د خېټې نفخ، د میاشتني عادت بېنظمي، خونریزي او د پښو دردونه دي.
کله چې اړتیا ډېره شي، شکایتونه پورته کېږي، خو بلخ کې یوه ځوان له وزګارتیا او ننګونو سره سره د مبارزې لار خپله کړې او غواړي د ښکلا او جلدي برخه کې د بریالیتوب لوړو څـوکو ته ورسېږي.
عبدالرحمن شیرزاد چې ۳۱کاله عمر لري، کابل کې د بلاویتا په نوم د خرڅلاو ځای په ۱۵۰زره امریکايي ډالرو جوړ کړی دی.
په مستعار نوم نسترن له ۲۰ کلونو راهیسې نه یوازې د یوې ښځې په توګه، بلکې د یوه نارینه په شان د خپلې کورنۍ سرپرستي پر غاړه اخیستې او د ژوند په خوښیو او ستونزو کې د خپلو ماشومانو یوازینۍ ملاتړې پاتې شوې.
هغې نه یوازې د خپل خاوند د نشتوالي درد زغملی، بلکې د ټولنیزو نابرابریو او د خلکو له ځورونکو نظرونو سره هم مخ شوې ده.
د کندز اوسېدونکې فوزیه په تڼاکو لاسونو او لمر وهلې څېرې هره ورځ د خپلې کورنۍ د اقتصادي ملاتړ او ډېر کار لپاره له کومې ستړیا پرته خپلو هڅو ته دوام ورکوي.
هغه ۳۳ کلنه ده او ژوند یې له هڅو، صبر او استقامت څخه ډک دی.
فوزیه چې په کومه ځمکه کې کرکیله کوي، د هغې نهده، خو له ۱۱ کلونو راهیسې یې په ټول توان زیار ته دوام ورکړی.
د ۱۴۰۰م کال په اوړي کې واک ته د اسلامي امارت په بیاځلې رسېدو سره، له شپږم ټولګي پورته ښوونځي د نجونو پر مخ وتړل شول او د شاوخوا ۱۴۶۷ ورځو په تېرېدو دغه محرومیت لا هم دوام لري، هغه محرومیت چې د یوشمېر نجونو زدهکوونکو په وینا، د هغوی رواني روغتیا ته یې زیان رسولی او انزوا سره یې مخ کړي.
د روان کال له پیل راهیسې د متحده ایالاتو د مرستو د بندیدو، د میلیونونو افغان کډوالو د بېرته ستندېدو او د اقلیمي بدلونونو د اغیزو په ترڅ کې، په افغانستان کې د بشري مرستو اړتیاوې په چټکۍ سره زیاتې شوې دي.
ځینې مرسته کوونکې هېوادونه، هېواد کې د واکمنو چارواکو د مداخلې د اندیښنو له امله، د بشري مرستو د دوام په اړه کم لېواله شوي دي.
کاپیسا کې څارويلرونکې ښځې د څارویو د ناروغیو له زیاتېدو او د دوی وضعیت ته د مسوولانو له نهپاملرنې شکایت کوي. دغه ښځې چې مالداري
سلاموطندار تېرو ۵۰ کلونو کې د ښځو پر وضعیت د حکومتونو د رول څېړلو په موخه شنونکو سره مرکې کړي.
پایلې ښي، له مشروطه شاهي او د داوود خان له جمهوریته نیولې، تر کمونستي رژيم، د مجاهدینو تر کورنۍ جګړې، د اسلامي امارت د دوو دورو او جمهوري نظام پورې، ښځو تېرو ۵۰ کلونو کې لنډمهاله هیلې او دردناک شاتګ تجربه کړی.
