یو شمېر افغان ښځې وايي، تېره اونۍ هېواد کې د انټرنټ بندېدو د دوی د کار، زدهکړو او ژوند پر وړاندې نوې ننګونې رامنځ ته کړې وې.
سلاموطندار په دغه راپور کې له ۱۰ ښځو سره خبرې کړي چې د انټرنټ بندېدو دغه ښځې بېلا بېلو برخو په ځانګړې توګه سوداګرۍ، زدهکړو او ټولنیز ژوند کې له ستونزو سره مخ کړي.
هېواد کې د روان کال د تلې پر اوومه په ناڅاپي توګه د انټرنټي خدمتونو د پرېکېدو له امله میلیونونه افغانان له اقتصادي، زدهکړو او نورو ستونزو سره لاس او ګرېوان شول.
سلاموطندار په دې راپور کې د انټرنټ پرې کېدو اغېزو ارزونې په تړاو کابل کې له ۳۷ ځوانانو سره چې شل یې هلکان او ۱۷ یې نجونې دي، مرکې کړي دي.
پروین ګل بدخشان ولایت کې د نواباد کلي اوسېدونکې ده او وايي، ۱۶ کاله کیږي چې خپل خاوند سره د کرنې په برخه کې فعالیت
فاطمه نظامي هغه کندوزۍ مېرمن ده چې په ځانګړي ابتکار سره یې د خپلې کروندې کرنیز محصولات د ځان لپاره په یوه دوامدار کسب او
د سلاموطندار موندنې ښيي چې هېواد کې د وروستیو کلونو پرمهال افغان ځوانانو تر ډېره انلاین کاروبار ته مخه کړې او له دې لارې خپلې اقتصادي اړتیاوې پوره کوي.
په دې راپور کې مو د ځوانانو کاري وضعیت ارزونې په موخه د هېواد په ۱۷ ولایتونو کې له ۳۲ ځوانانو «۱۲ نجونې، ۲۰ هلکان» سره مرکې کړي چې پر انلاین کاروبار بوخت دي.
موندنې ښيي چې افغان مېرمنې یوازې د عاید ترلاسه کولو لپاره نه، بلکې د اقتصاد له لارې د خپل ټولنیز ځای د بیا تعریفولو په هڅه کې دي. دا نوښتونه ډېری وخت پرته له نړیوالو بنسټونو او د دولت له مستقیمې مرستې، د وړو پانګو او ټولنیزې همبستګۍ پربنسټ رامنځته شوي دي.
یوشمېر مېرمنو سلاموطندار سره خبرو کې ویلي چې د مالکیت حق په تړاو یې، پوهاوی کم دی او په وینا یې، ټولنه کې نرواکي او شته ناسم دودونه، دوی د مالکیت له حق څخه محرومې کړې دي.
دوی ټينګار کوي چې نارینهوو ته د مېرمنو تړاو او د مېرمنو د حقونو په اړه د معلوماتو نشتوالي، د مالکیت حق پر اخیستلو اغېز کړی دی.
د سپټمبر ۲۱مې د سولې نړیوالې ورځې په را نژدې کېدو سره، د هېواد له ۱۴ ولایتونو څخه ۳۰ ځوانانو د سولې د نوي تعریف په وړاندې کولو سره، هغه د جګړې له بندېدو هم پراخه بولي او د ټولنیز عدالت، کاري فرصتونو او د ښوونې حقونو پر تامین ټینګار کوي.
له دغو ځوانانو سره د «سلاموطندار» د شویو خبرو پایلې ښيي چې دوی اوسنیو شرایطو کې سوله نیمګړې بولي.
افغانستان کې مېرمنې که څه هم ډېرو کمو برخو کې د کار کولو اجازه لري او هغه چې د دندو پر موندلو بریالۍ شوي، له دوه ګوني چلند او تبعیض سره مخ دي.
سلاموطندار په دې راپور کې له ۲۴ دنده لرونکو مېرمنو سره مرکې کړي چې موندل شوې دوه پر درېیمه برخه دغه مېرمنې، کاري چاپېریال کې له بېلابېلو نابرابرو سره مخ دي او د دندې د له لاسه ورکولو له وېرې، اړ شوي چې چوپتیا غوره کړي.
د کونړ یوشمېر ډاکټران وايي، د اومېندوارۍ پرمهال د موبایل ډېره کارونه، د مور او ماشوم روغتیا زيانمنوي چې ورسره د مور بېخوبي، فشار ټېټېدل او عضلاتو دردونه پيدا کېږي.
د مرکز اسعداباد ولايتي روغتون کې داکټره پلوشه وايي، د اومېندوارۍ پرمهال د موبایل زيات استعمال د جنين وده او حجرې زيانمنوي او د مور او ماشوم پر روغتیا ناوړه اغېزې لري.
د افغانستان د بیمې قانون دویمه ماده کې ویل شوي چې بیمه د بیمهکوونکي او بیمهکېدونکي ترمنځ داسې یو قرارداد دی چې پر اساس یې بیمهکوونکی د ټاکلې بیمې حق ترلاسه کولو په بدل کې، د مقابل لوري د خسارې جبران په غاړه اخلي.
ګڼ شمېر ښځې وایي چې په ډېری کارځایونو کې کارکوونکو ته هېڅ ډول بیمه نه ورکول کېږي.
بدخشان کې د مېرمنو د اقتصادي پیاوړتیا او د بېوزلۍ کچې راکمولو لپاره سلګونه کورنیو ته د هګیو چرګې ورکړل شوي. د بدخشان د کرنې،
د ادرارو «تشو متیازو» بېاختیاري یوه عامه او ځورونکې ناروغي ده چې ډېری مېرمنې له زېږون وروسته پرې اخته کېږي. یوشمېر ډاکټران وايي چې دغه ناروغي له زېږون وروسته د مېرمنو د جدي ستونزو څخه شمېرل کېږي.
سلاموطندار په هېواد کې د مېرمنو ترمنځ د ځانوژنې د پېښو څېړنې په تړاو په دې راپور کې له اوو داسې کورنیو سره خبرې کړي چې د کورنۍ یوې غړې یې، ځانوژنه کړې ده.
د دې راپور موندنې ښيي چې جبري وادونه، د ښوونځیو تړلکېدل، فقر او د کورنیو فشار، نجونې ناهیلۍ ته اړ کړي او دا چاره لامل شوې چې دوی خپل ژوند ته د پای ټکی کېږدي.
جهېز د افغانانو د کلتور هغه پخوانی دود دی چې د نجونو پر ژوند او د هغوی پر کورنیو یې سیوری غوړولی دی.
یوشمېر نجونې او ښځې وايي، که څه هم دغه دود ظاهرآ د ګډ ژوند پیلولو لپاره د چمتوالی ښکارندويي کوي، خو په عمل کې د هغوی لپاره په یوې لویې مالي او کورنۍ ننګونې بدله شوې.
د کندهار د مېروېس حوزوي روغتون مسوولان وایي، د عصري طبي وسایلو کارونې پرمټ توانيدلي چې سوېلي حوزه کې د ماشومانو د مړینې کچه له ۲۳.۵سلنې څخه ۹.۵۳ ته راښکته کړي.
مسوولان وایي چې د تېرکال په دویمه ربعه کې ۲۰۸ ماشومانو خپل ژوند له لاسه ورکړی وو، خو د سږکال په لومړۍ ربعه کې د مړینې ياده کچه ۱۱۴ کسانو ته راټيټه شوې ده.
