د پوهنې او لوړو زدهکړو وزارتونو یوشمېر متقاعدین سلاموطندار ته وايي چې اړوند بنسټونو ته له مراجعې سره سره، پر دې نهدي بریالي شوي چې خپل تقاعد ترلاسه کړي.
د دوی په وینا، د خپلو حقوقو ترلاسه کولو کې د ځنډ له کبله دوی له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي. دوی زیاته کړه چې د ژمي لپاره د سون، خوراکي او غیرخوراکي توکي نهلري.
د ملګروملتونو د بشردوستانه مرستو د همغږۍ دفتر اوچا او د خوړو نړیوال پروګرام له لوري په افغانستان کې پر خوارځواکۍ د اخته مېرمنو او ماشومانو د شمېر لوړېدو په اړه د اندېښنو په څرګندونو سره هممهاله، په لروپرتو سیمو کې یوشمېر کورنۍ وايي چې د سږکال وچکالۍ د ژوند شرایط ورته سخت کړي او خوړو ته یې لاسرسی محدود کړی دی.
سره له دې چې علمي سپارښتنو کې د زېږون ترمنځ لږ تر لږه د ۲۴ میاشتو په واټن ټینګار کیږي، خو له ۹ ښځو سره د سلاموطندار د خبرو پایلې ښيي چې د زېږون ترمنځ یې معیاري واټن نه دی رعایت کړی.
د دغو ښځو له خبرو څرګندېږي چې ډېری یې د زېږون ترمنځ د واټن رامنځته کولو لپاره روغتیايي خدمتونو او پوهاوي ته لاسرسی لري، خو بیا یې هم دې موضوع ته پاملرنه نه ده کړې چې له امله یې د هغوی روغتیا منفي اغېزو سره مخ شوې.
په تېرو لسیزو کې افغانستان کې د جګړو او وسلهوالو نښتو له ډېرېدو سره، د کونډو ښځو شمېر په څرګند ډول زیات شوی.
دغه ښځې چې ډېری یې د کور سرپرستې او د کمعمره ماشومانو مېندې دي، د مېړه خپلوانو سره د بیا واده کولو په دلیل، تر ډېره له ټولنیزو فشارونو او له خپلو ماشومانو د بېلېدو له ګواښ سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق ویلي، جاپان د افغانستان په کچه د حیاتي روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو او رواني ـ ټولنیز ملاتړ د پیاوړتیا لپاره ۳ میلیون ډالره مرسته کړې.
دغه بنسټ نن پنجشنبه جدې ۲۵مه / جنوري ۱۵ یوه اعلامیه کې ویلي، دا نوې مالي مرسته به د افغانستان په پنځو ولایتونو کې ولګول شي.
په داسې حال کې چې ډاکټران او نړیوالې روغتیايي ادارې بیا بیا ټینګار کوي چې د ژمي په موسم کې د موسمي ناروغیو د مخنیوي لپاره د کورونو تاوده ساتل او سالمه او پیاوړې تغذیه بنسټیز رول لري، خو یوشمېر ښاریان وايي چې بېوزلۍ یې ژوند له جدي ستونزو سره مخ کړی دی.
سلاموطندار له ۲۵ ښځو سره د مرکو پرمهال موندلې چې د یادو مېرمنو له ډلې یې، ۱۸ د خپلو کورنیو له لوري د ډیجیټالي محدودیت سره مخ شوي دي.
د یادو مېرمنو له ډلې یې، اته د خاوندانو له لوري، اته د پلار او ورور لهخوا، یوه د مور او یوه هم د خپل کوژدن له لوري د خواله رسنۍ پر کارونې محدودې شوې دي.
هېواد کې د برښنايي پېژندپاڼو یوشمېر غوښتونکي وايي چې د پېژندپاڼو ترلاسه کولو لپاره یې، په میاشتو انتظار کړی او اوس یې چې ترلاسه کړي، املايي او نورې تېروتنې لري.
د کابل د خیرخانې سیمې اوسېدونکې امنه وايي چې برښنايي پېژندپاڼه کې یې، د تېروتنو له امله تحصیلي سندونه له ستونزو سره مخ شوي دي.
په داسې حال کې چې قانون او شریعت د خاوندانو له لوري مېرمنو ته حساب ورکول د ښځو حق ګڼي، خو ډېری مېرمنې له خپل دې قانوني حق څخه ناخبرې دي. دیني عالمان او حقوقپوهان وايي چې د مالي حساب پټول، نه یوازې د شریعت خلاف دی، بلکې قانوني څار هم لري.
د دوی په وینا، قانون کې د معلولیتلرونکو کسانو پر وړاندې د تبعیض مخنیوي سربېره، معلولیتلرونکې مېرمنې له جدي ستونزو سره مخ دي. د ۱۳۸۲کال د اساسي قانون د مادو له مخې، دولت مکلف دی چې معلولیتلرونکو ته ټولنیز، روغتیايي، مالي او درماني خدمتونه وړاندې کړي.
د پلعلم ښار یوه اوسېدونکې برښنا سلاموطندار ته وایي، له تېرو څلورو کلونو راهیسې یې په خپل کور کې د ګلدوزۍ او مورهبافۍ کار پیل کړی او له همدې لارې هره میاشت لسګونه زره افغانۍ عاید ترلاسه کوي.
نوموړې چې د دې کار ځای مشره هم ده زیاتوي چې د سیمې ګڼشمېر وزګارې نجونې او مېرمنې د زدهکوونکو په توګه ورسره یوځای شوي او نوموړې ورته د لاسي صنایعو په برخه کې روزنه ورکوي.
په دې راپور کې د ۱۹ داسې ځوانانو ژوند ته کتنه شوې چې د ځوانۍ پرمهال له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان وو، خو دوی په لوړ هوډ او زغم سره له دې خنډونو سره مبارزه کړې او د خپلې خوښې ژوند یې، برابر کړی دی.
په دې راپور کې مرکه شوي ۱۹ ځوانان دي چې نهه یې، هلکان او لس یې نجونې دي.
پېژندپاڼه هغه سند دی چې له مخې یې، په یوه هېواد کې د کس قانوني شتون ثابتوي؛ خو افغانستان کې ډېری مېرمنې له دې سند او له خپل رسمي هویت محرومې دي.
سلاموطندار په دې راپور کې له شلو داسې مېرمنو سره مرکې کړې چې پېژندپاڼې نهلري. د مرکو پایله ښيي چې دغه مېرمنې نهشي کولای زدهکړې وکړي، کار وکړي، سیمکارټ واخلي او یا هم بشري مرستې ترلاسه کړي.
د کجکې برښنا بند د هلمند سیند پر مسیر یو له مهمو تولیدي بندونو څخه دی چې د هلمند او کندهار ولایتونو د برښنا یوه لویه برخه ترې تامېنېږي.
د وروستیو وچکالیو او د اوبو کچې کمېدو له امله د یاد بند تولیدي سیستم درېدلی چې له کبله یې ښاري او سوداګریز فعالیتونه له ستونزو سره مخ شوي دي.
افغانستان کې ناسمو دودونو تر ډېره دیني چارو کې د ښځو د علمي فعالیتونو مخه نیولې، داسې حال کې چې اسلام او شریعت دغه حق ښځو ته ورکړی.
دیني عالمان وایي، شریعت کې د ښځو لپاره د دیني متونو د تفسیر او څېړنې حق رسمیت لري.
حقوقپوهان هم ټینګار کوي چې د افغانستان قوانینو کې د ښځو د دیني فعالیتونو لپاره ممنوعیت شتون نه لري.
په ۸ ولایتونو کې له ۱۵ کونډو ښځو سره د سلاموطندار د خبرو پایلې ښيي چې د دغو ښځو دویم واده په خپله خوښه نه، بلکې د دودیزو فشارونو، اقتصادي ستونزو او د ټولنې د قضاوت پایله ده. موندنې ښيي چې دا مهال ۷ ښځې د خپلې کورنۍ او د مېړه د کورنۍ «خُسرخېلو» له لوري د بیا واده کولو تر فشار لاندې دي او ۸ نورې ښځې د مېړه د کورنۍ د فشار له امله له خپل ایور «د مېړه ورور» سره واده کولو ته اړې شوې دي.
