د ډاکټرانو په باور، سره له دې چې د مېندو او نويو زیږېدلو ماشومانو د مرګونو ناروغیو د مخنیوي لپاره د تیتانوس واکسین تطبیق حیاتي دی، خو جوزجان کې یو شمېر ښځې وایي چې د پوهاوي نهلرلو، اقتصادي ستونزو او روغتیايي خدمتونو ته د محدود لاسرسي له امله، تر اوسه له دې واکسین څخه محرومې پاتې دي.
لیلماه هغه ځوانه نجلۍ ده چې څلور کاله وړاندې یې د زرګرۍ او ګاڼو جوړولو کارخونې په فعالهولو سره، د ۱۵ نورو نجونو لپاره چې له زدهکړو محرومې دي، د کار زمینه برابره کړه.
لیلماه وايي، د دې لپاره چې له بېکارۍ او د زدهکړو د پرېښودو له رواني ستونزو ځان لرې وساتي، دغه کارخونه یې جوړه کړې، څو له یوې خوا خپله بوخته وي او له بلې خوا، هغو نجونو ته چې د دې په څېر له زدهکړو محرومې شوي، د کار فرصت برابر کړي.
کابل کې له شیخ زاید روغتون او د اعصابو یو شمېر متخصصانو څخه د ترلاسه کړو مالوماتو پر اساس، هېواد کې له ۳۸ کلونو څخه کمعمره ځوانانو په ځانګړي ډول ښځو کې د مغزي سکتې کچه په څرګند ډول لوړه شوې.
کونړ کې ۳۳کلنه سادیه چې د څلورو ماشومانو سرپرستي پر غاړه لري، د کور دننه د ګلانو له کرنې څخه د بریالیتوب الهامبخښونکې کیسه کوي.
نوموړې وایي چې شاوخوا څلور کاله وړاندې یې دا کار پیل کړ، خو د دوامداره هڅو او زیار سره بریالۍ شوه چې ښه پایله ترلاسه کړي.
سره له دې چې هېواد کې ډېرې مېرمنې د اومېندوارۍ پرمهال خپلې روغتیا ته پاملرنه کوي، خو د خولې او غاښونو روغتیا لا هم د ډېرو ښځو لپاره هغومره ارزښت نهلري.
یو شمېر ډاکټران وایي چې د غاښونو ستونزې یوازې ساده درد نهدی، بلکې کولی شي د مور او جنین روغتیا هم له خطر سره مخ کړي.
د دې سروې له مخې، له ۲۵ ښځو څخه یوازې ۷ یې، وايي چې د انټرنېټ د لګښت په ورکړه کې ستونزه نهلري؛ خو پاتې ۱۸ بیا له اقتصادي ستونزو سره مخ دي او د انټرنېټ لګښت ورته دروند تمامېږي. د دغو ښځو میاشتنی لګښت د ۱۰۰۰ څخه تر ۳۰۰۰ افغانیو پورې رسېږي چې په ټولو مواردو کې د کورنۍ سرپرستان «لکه پلار، ورور او یا خاوند» دا لګښتونه پر غاړه لري.
کندوز کې یو شمېر کونډې ښځې له سلاموطندار سره خبرو کې وایي چې د بشري او بېړنیو مرستو غیرمنظم وېش له امله له مرستو بېبرخې پاتې شوي.
۴۰ کلنه کونډه ګلبيبي چې د پنځو ماشومانو مور ده، وایي چې وروستی ځل یې شاوخوا ۷ میاشتې مخکې مرسته ترلاسه کړې او له هغه وروسته نه نغدي او نه هم خوراکي مرسته ورسره شوې.
افغانستان کې نجونې نه یوازې په ژوند کې د ناوړه دودیزو فکرونو، د کورنیو بېغورۍ او د پوهاوي نهلرلو له امله کړاونو او ستونزو څخه رنځ وړي، بلکې له اقتصادي ستونزو هم کړیږي.
دوی وویل، تر ټولو جدي ستونزه دا ده چې لرې پرتو سیمو کې لا هم د هلک او نجلۍ ترمنځ د تغذیې په برخه کې توپیري چلند کیږي.
افغانستان کې نوی تعلیمي کال پیل شوی، خو شاوخوا ۴ نیم کاله کیږي چې د نجونو پر زدهکړو محدودیتونه دوام لري.
په دغه موده کې ځینې نجونې واده شوي، ځینو آنلاین زدهکړو ته مخه کړې، یو شمېر بیا په مسلکي مهارتونو بوختې شوي، خو ګڼ شمېر یې په کورنیو چارو بوختې او د رواني فشار له اغېزو سره مخ دي.
سلاموطندار د دغو نجونو لپاره د بدیل لارو څېړلو په موخه له زدهکړو محرومو ۱۵ نجونو او ۶ مېندو سره مرکې کړي.
سره له دې چې د اسلامي شریعت او افغانستان کې نافذ قوانین د پلار له مړینې وروسته د ماشومانو د سرپرستۍ حق مور ته ورکوي، خو یو شمېر کونډې ښځې له سلاموطندار سره خبرو کې وایي چې د مېړه د کورنۍ له لوري له دې حقه محرومې شوي دي.
پخوانی ولسمشر حامد کرزی د نجونو او هلکانو لپاره د علم زدهکړه، د هېواد د پرمختګ، قوت، ځان بسیاینې او باعزته ژوندانه لپاره حیاتي بولي. هغه ویلي، له تعلیمه د نجونو محرومېدل او د ښځو پر کار بندیز ورځ تر بلې ولس لا ډیرې ناتوانۍ سره مخ کولی شي او د دې حالت دوام به د هېواد د ثبات او پرمختګ لپاره نه جبرانېدونکی زیان پېښ کړي.
فراه کې د نجیبې ناجي په نوم یوې ښځې د مړزانو روزنې کاروبار پیل کړی، څو د خپلې کورنۍ د لګښتونو په برابرولو کې فعاله
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنټ یو ځل بیا د نجونو پر زدهکړو د محدودیت لرې کولو
د ډېرو ښځو لپاره اختر یوازې جشن نه، بلکې د کورنیو د راټولېدو، د اړیکو تازه کولو او هغو دودونو د ژوندي ساتلو فرصت دی چې له نسلونو راهیسې د افغانستان په فرهنګ کې ریښه لري.
دغو ورځو کې ښځې په ډېر شوق د اختر د دسترخوانونو په چمتو کولو بوختېږي، هغه دسترخوانونه چې د مېلمهپالنې، مینې او د پخوانیو دودونو د ساتنې مهم سمبول ګڼل کېږي.
د کوچني اختر په رارسېدو سره د هېواد په ښارونو او لویو لارو کې د خلکو تګراتګ زیات شوی او د کوڅو له هر ګوټ څخه د «اختر مو مبارک شه» غږونه اورېدل کېږي. له اختر څخه مخکې بازارونه هم تاوده وو؛ د جامو، مېوو او خوږو دوکانونه له هغو کسانو ډک وو چې د دې ورځې لپاره یې چمتووالی نیوه.
کندز کې یو شمېر روغتیاپالان وایي، د ښځو لهخوا د خوږو ډېر استعمال د بېلابېلو ناروغیو د رامنځته کېدو لامل کېږي. دغه ډاکټران ټینګار کوي
