که څه هم حقوقپوهان وايي چې د «الضرر یزال» فقهي قاعدې پربنسټ، هر ډول تبعیض ممنوع دی، خو یوشمېر دندهلرونکې مېرمنې سلاموطندار ته وايي چې کاري چاپېریال کې له تبعیض سره مخ دي او ځینې بیا وايي، کاري چاپېریال کې د تبعیض له امله اړ شوي چې دندې پرېږدي.
د اسلامي امارت د پېښو پر وړاندې د مبارزې د ملي چمتووالي ادارې ویلي چې د تېرکال پرمهال په افغانستان کې له جګړو پاتې مهماتو څخه ۱۹۳ پېښې ثبت شوي دي.
د دې ادارې ویاند، محمدیوسف حماد، نن (چهارشنبه، د سلواغې ۱۵مه) رسنیو ته وویل چې د تېرکال په ترڅ کې د پاتې مهماتو د چاودنو له امله ۸۷ کسان وژل شوي او ۳۳۳ نور ټپیان شوي دي. د نوموړي په وینا، د دغو پېښو ۶۷.۵ سلنه قربانیان ماشومان دي.
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د افغانستان څانګې د «سرطان نړیوالې ورځې» په مناسبت ویلي چې په افغانستان کې د سرطان پر ناروغۍ د اخته کسانو ملاتړ ته به دوام ورکړي.
یاد بنسټ نن (چهارشنبه، د سلواغې ۱۵مه / د فبرورۍ ۴مه) پر اېکس (X)په یوه پیغام کې ویلي چې د سرطان د مخنیوي لپاره هر کوچنی ګام هم د ژوند ژغورلو ارزښت لري.
د کندوز د لروپرتو ولسوالیو یوشمېر اوسېدونکي په ولسوالیو کې د برښنايي پېژندپاڼو د وېش مرکزونو له نشتوالي د وېش بهیر له اوږدېدو او د تګراتګ له درنو لګښتونو شکایت کوي.
دوی وایي، په خپلو ولسوالیو کې د پېژندپاڼو د وېش مرکزونو نشتوالي دې ته اړ کړي چې خلک د پېژندپاڼو د ترلاسه کولو لپاره ډېر وخت او زیات لګښتونه وزغمي.
د پروان سړې هوا او ژمني موسم نه یوازې کرنیز فعالیتونه نهدي درولي، بلکې د یوشمېر کلیوالو مېرمنو لپاره یو فرصت هم ګرځیدلی چې ډېر کار وکړي او د کورنۍ اقتصاد پیاوړی وساتي.
دوي په کورونو کې دننه سبزۍ کري، له څارویو لبنیات راټولوي او محصولات یې بازار ته وړاندې کوي. که څه هم د دغو حاصلاتو عواید کم دي، خو تر یوه بریده یې اړتیاوې ورباندې پوره کېږي.
په افغانستان کې د ملګروملتونو د مرستندوی ماموریت دفتر (یوناما) ویلي چې ماشومان د جګړې له پاتې شونو د چاودنو له امله تر ټولو زیات زیانمن کېږي او د ټولو تلفاتو شاوخوا ۸۰سلنه جوړوي.
بوټونه یې، له دې ژر زړېږي، هر سهار وړاندې له دې چې ښار بیدار شي، دا له کوره وځي، څو د ژوند څرخ په یوازې ځان وچرخوي.
۴۳کلنه نسرین حکیمي د کابل اوسېدونکې ده چې د خپلو اولادونو د اړتیاوو برابرولو لپاره پاککاري کوي. دا وايي، که څه هم د ژوند درون بار یوازې پر اوږو وړي، خو باور لري چې له ې وضعیت د وتلو لپاره یې، زدهکړې د اولادونو وروستی سنګر دی.
سلاموطندار په دې راپور کې له ۲۵ ځوانانو سره مرکې کړي چې ۱۴ یې مېرمنې او یوولس یې نارینه دي. دوی د هېواد په لسو ولایتونو کې پر غیردولتي بنسټونه کې دنده کوي. ټول مرکه شوي په قراردادي توګه کار کوي او هېڅ یو یې اوسنۍ دنده خوندي نهګڼي.
له ایران څخه د افغان کډوالو جبري ایستل د ډېرو کورنیو لپاره د کړاوونو د نوي پراو پیل بلل کېږي چې د دې بهیر له امله تر ټولو ډېرې ښځې زیانمنې شوي او فقر، ناروغیو، وزګارتیا او سختو رواني فشارونو سره مخ دي.
۳۰کلنه بلقیس سلاموطندار ته وایي، سره له دې چې په ایران کې یې د هستوګنې قانوني اسناد لرل، شاوخوا شپږ میاشتې مخکې په زوره افغانستان ته راستنه کړل شوې ده.
د کلیوبیارغونې او پراختیا وزارت مسوولانو نن یکشنبه، سلواغې ۱۲مه، د هېواد په کلیوالي سیمو کې د پراختیايي پروژو د ښه پليکېدو په موخه، په کابل کې له نړیوالو بنسټونو او کورنیو موسسو سره د همغږۍ ناسته وکړه.
د کلیوبیارغونې او پراختیا وزیر عبداللطیف منصور، له نړیوالو بنسټونو او کورنیو موسسو غوښتنه وکړه چې د افغانستان د کلیو وضعیت د ښهوالي لپاره پراختیايي پروژې د دې وزارت په همغږۍ عملي کړي.
د ملګروملتونو د نشهیي توکو او جرمونو دفتر (UNODC) په خپل تازه راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د نشهیي توکو د کارونې بڼه د بدلون په حال کې ده او د دودیزو نشهیي موادو ترڅنګ د مصنوعي نشهیي توکو او طبي درملو ناوړه کارونه مخ پر ډېرېدو ده.
د پکتيا عامې روغتيا رياست مسوولان وايي چې د مرکز ګردېز په ګډون په ۱۴ولسواليو کې د پوليو«ګوزڼ» ناروغی د مخنيوي څلور ورځنی کمپاين سبا دوشنبه پیلېږي.
د دوی د معلوماتو له مخې، په دې کمپاین کې به له پنځو کلونو کم عمره شاوخوا ۲۵۸زره ماشومانو ته واکسین ورکړل شي.
د کډوالو ستونزو ته د رسېدو عالي کمېسیون وايي چې پرون «شنبه، سلواغې یوولسمه، ۳۵۰ کورنۍ له ګاونډیو هېوادونو څځه بېرته هېواد ته راستنې شوي دي.
د یاد کمېسیون په وینا، اته کورنۍ د نیمروز د ورېښمو پُل له لارې، څلور کورنۍ د هرات د اسلامکلا له لارې، ۲۰ کورنۍ د کندهار د سپینبولدک له لارې او ۳۱۸ کورنۍ د ننګرهار د تورخم له لارې هېواد ته داخلې شوې دي.
په داسې حال کې چې لرې پرتو سیمو کې د ښځو لپاره د کار او عاید فرصتونه محدود دي، خو د کونړ نرنګ ولسوالۍ کې
د اوزبیکستان چارواکي وايي چې په تېرو دوو کلونو کې له افغانستان سره په دوه اړخیزه سوداګرۍ کې د پام وړ پرمختګونه شوي دي.
د دواړو هېوادنو ترمنځ د ۲۰۲۵کال پرمهال د سوداګرۍ کچه ۱.۶ میلیارډه ډالرو ته رسېدلې ده چې دا د ۲۰۲۴کال په پرتله ۴۵.۵سلنه زیاتوالی ښيي.
دغه پروګرام ویلي چې افغانستان د نړۍ له تر ټولو د لوږې له بحرانونو سره مخ هېواد دی او له هر درېوو کسانو څخه یو کس بېړنیو خوړو ته اړتیا لري.
