گرچی عرف-عادت و شریعت نقطهی نظریدن ساغلام ایچیملیک سووی تأمیناتی ایرککلرنینگ وظیفهسی حسابلنسه-ده، افغانستاننینگ ایریم ولایتلریده بو مسئولیت عملده کوپراق عیاللر زمهسیگه توشهیاتگنینی کورستهدی. عیاللر ایرککلر اوی تشقریسیدهگی ایش بیلن بند بولگنی سببلی ایچیملیک سووی کیلتیریشده کمراق حصه قوشهدی، نتیجهده ایسه بو ایش کوندهلیک یوموشلرینینگ اجرهلمس قسمیگه ایلنگنینی ایتیشهدی.
سلاموطندارنینگ ییتی ولایتده ۲۵ نفر عیال بیلن اوتکزگن صحبت نتیجهسی شونی کورستهدی کی، اولرنینگ اکثریتی هر کونی ۲۰ دقیقهدن بیر ساعت گچه وقتینی ایچیملیک سووی تیارلش یا کی تشیش گه صرفلهیدی. ایریم قیشلاقلرده ایسه یاز فصلیده سوو تنقیصلیگی سببلی بو وقت ینهده آرتهدی.
بو عیاللرنینگ بیر قسمی ایچیملیک سووی تأمیناتیگه کوپ وقت صرفلشی سببلی اوی ایشلرینی اوز وقتیده بجره آلمسلیگی، بعضاً ایسه درسلریده هم قتنشه آلمهی قالهیاتگنینی بیلدیرهدی.
گزارشده قتنشگن ۲۵ نفر عیالدن ۲۰ نفری اوزلری یا کی آپه-سینگیللری ایچیملیک سووی کیلتیریش اوچون مسئول ایکنینی بیلدیرگن. قالگن بیش نفری ایسه بو وظیفهنی فقط اویده ایرککلر بولمهگن پیتده بجریشینی ایتگن. اولرنینگ برچهسی قیشلاقلرده تازه ایچیملیک سووی بیلن تأمینلش مقصدیده سو ترماقلرینی برپا ایتیش و چقور قودوقلر قزیشنی توصیه قیلهدی.
فاریاب ولایتی پشتونکوت تومنیدن بولگن ۲۷ یاشلی ماهبیبی، اولرنینگ اویی بیلن سوو منبعی آرهسیدهگی مصافه ۱۰-۱۵ دقیقه یول بولیب، او هر کونی ایکی مرته ایچیملیک سووی آلیب کیلیش اوچون اویدن چیقیش گه مجبورلیگینی معلوم قیلهدی. او شوندهی دییدی: «کوپینچه سوو آلیب کیلیش مینینگ مسئولیتیم. بو ایشده سوونینگ آغیرلیگی، چرچاق و ماس جهازلرنینگ ییتیشمسلیگی کبی معمالر گه دوچ کیلهمن. سوو تنقیصلیگی حیاتیمیزگه کتته تأثیر کورستهدی و او ایشلرینی بجریشنی قیینلشتیرهدی.»
غور ولایتی مرکزی فیروزکوه شهری یشاوچیسی خوشلقا امینی گه کوره، اوزاق مصافهلردن ایسیق و ساووق آب-هوا شرایطیده سوو تشیش اولرنینگ کوندهلیک حیاتیدهگی اینگ آغیر ایشلریدن بیری دیر. او شوندهی دییدی: «کوپینچه سوو آلیب کیلیش عیاللر و بالهلر زمهسیده بولهدی. اولر اوزاق یوللرده چرچاقنی، یازنینگ جزیرمه ایسیغی و قیشنینگ قهرتان ساووغینی باشدن کیچیرهدی. قیشده قار جوده کوپ بولهدی، یازده ایسه ایسیق و چنگ-توزان قینهیدی. بعضاً سوو آلیش اوچون سکیز کیلومتر اوزاقلیکدهگی جایلرگه باریشگه مجبور بولهمیز.»
بادغیس ولایتیدن معصومهنینگ ایتیشیچه، اوزاق مصافهدن سوو تشیشگه کوپ وقت کیتگنی سببلی او بعضاً تعلیمدن چیتده قالهدی یا کی اوقیش اوچون جوده آز وقت تاپهدی. اونینگ ایتیشیچه: «یازده قودوغیمیز قوریب قالگن ایدی، شو سببلی اوزاقراق جایدن سوو آلیب کیلیشگه مجبور بولدیک. بو بیز اوچون جوده آغیر بولدی. بو مسئولیت اساساً مینینگ و آپه-سینگیللریمنینگ زمهسیده. سوو گه باریب و قیتیب کیلگونیمیزچه درسلریمیزدن و مکتبدن قالیب کیتهمیز.»
کنر ولایتی شیگل تومنیدن بولگن ۳۱ یاشلی شبونینگ ایتیشیچه، اونلب عایلهلر بیتته قودوقدن بیرگهلیکده فایدهلنگنی سببلی ایچیملیک سووی تأمیناتی قیینلشگن، سوو صفتی هم ساغلیق اوچون ییترلی درجهده ایمس. او شوندهی دییدی: «سوو منبعی اوییمیزدن تخمیناً ۲۰ دقیقه اوزاقلیکده جایلشگن و بو یول، اینیقسه عیاللر همده بالهلر اوچون جوده مشقتلی. یول هم تیکیس ایمس – ایریم جایلری تاشلاق، تیک کوتریلیش و پسهیشلریدن عبارت، بو ایسه سوو تشیشنی ینهده قیینلشتیرهدی. هر کونی تخمیناً اوچ مرته سوو آلیب کیلیشگه بارهمیز. بو مسئولیت اساساً مینینگ و قیزلریمنینگ زمهسیده.»
قندوز ولایتی امامصاحب تومنیدن بولگن روبینا، سوو منبعی اوزاقده بولگنی اوچون سوونی قول اروهسی (کراچی) یاردمیده تشیشگه مجبور بولگنینی بیلدیرهدی. اگر اویده ایرککلر بولمسه، بو ایشنی عیاللر بجرهدی. او شوندهی دییدی: «تانکر سوو آلیب کیلهدیگن جای بیزدن ۱۵ دقیقه اوزاقده. اوییمیز یانیگچه یول یوق. سوونی اوشه ییردن قول اروهسی بیلن آلیب کیلهمیز، بعضاً اوزیمیز، اگر اویده ایرککلر بولسه بعضاً اولر آلیب کیلهدی. سوونی اویگچه قولده یا کی قول اروهسیده تشیش بیز اوچون جوده آغیر و چرچتهدیگن ایش.»
فاریابلیک عایشهگل هم ایچیمیلیک سووی آلیش یولیدهگی قیینچیلیکلر و یوللرنینگ یامان احوالی حقیده گپیریب، هر کونی بعضاً اوچ، بعضاً ایسه تورت مرته اوزاق مصافهدن سوو آلیب کیلیش اوچون اویدن چیقیشینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «سوو منبعی اوییمیزدن بیر یاکی بیر یریم ساعتلیک مصافهده جایلشگن. بعضی کونلری اوچ مرته، بعضی کونلری ایسه تورت مرته سوو آلیب کیلهمیز. بعضاً اوزیم یا کی سینگلیم، بعضاً ایسه آنهم بارهدی. یوللر یامان، بو ایسه بیل آغریغی، ایاق آغریغی و قول آغریغیگه سبب بولهدی.»
بدخشان ولایتی یفتل تومنیدن ۲۸ یاشلی آسیهنینگ ایتیشیچه، اولر هر کونی اوزاق یولدن سوو تشیش اوچون اولاق (ایشک)دن فایدهلنیب، اوچ مرته قتنهیدی. او شوندهی دییدی: «کونیگه اوچ مرته اولاق بیلن سوو آلیشگه بارهمیز. کوپینچه کیچیک سینگیللریم سوو آلیب کیلیش اوچون مسئول. چونکی اکهلریم دهقانچیلیک و ایکین ایشلری بیلن بند. یول اوزاق، سوو تشیش ایسه جوده قیین.»
شو بیلن بیرگه، جمعیتشناسلر آغیر ایش و کتته مسئولیتلر عیاللرنینگ زمهسیدهگی وظیفه ایمس، بوندهی حالت عیاللرنینگ عایلهسیگه اعتبار قرهتیشی و جمعیتدهگی فعال اشتراک ایتیش امکانیتلرینی کمهیتریشگه سبب بولیشینی ایتهدیلر.
جمعیت شناس عبدالله ریحان شوندهی دییدی: «کوپلب ولایتلرده عیاللر آغیر ایشلرنی بجرهدی. بو فقط سوو تشیش بیلن چیکلنمهیدی، اولر دلهلرده هم ایش قیلهدی. بیز ایریم مسئلهلرده جوده تأثیرچن بولهمیز، بیراق ایریم حاللرده اینیقسه عیاللرنینگ شاقه ایشلرنی قیلگنده بیفرق قالهمیز، عیاللر شاقه ایشلرنی بجریشگه مجبور بولمسلیگی کیرهک.»
دین عالملری هم، ایریم عایلهلرده اسلامی تعلیماتلر حقیده ییترلی توشونچه یوقلیگی سببلی اوزاق مصافهدن سوو تشیش کبی آغیر ایشلر عیاللر زمهسیگه یوکلنگنینی ایتهدیلر.
دین عالمی حسیبالله حنفی شوندهی دییدی: «اسلامده عیاللرنینگ نفقهسی ایرکک زمهسیگه واجب قیلینگن. اما آدملر دین حقیده ییترلی معلوماتی یوق. شو سببلی کوپلب آغیر ایشلرنی عیاللر گه یوکلشهدی، عیاللر ایسه بو ایشلرنی مجبورلیکدن بجرهدی.»
شو بیلن بیرگه، قیشلاقلرنی قیته قوریش و رواجلنتیریش وزیرلیگی معلوم قیلیشیچه، اوشبو وزیرلیک ۳۱ ولایتده قریب ۲۹۰ ته سوو تأمیناتی ترماغینی برپا ایتگن و بو آرقهلی تخمیناً ۶۰۰ مینگ نفر اهالیگه ایچیملیک سووی ییتکزیب بیریش امکانینی یرهتگن.
قیشلاقلرنی قیته قوریش و رواجلنتیریش وزیرلیگینینگ اخبارات و جمعیتچیلیک بیلن علاقهلر بولیمی باشلیغی محمدرسول عقاب شوندهی دییدی: «اوشبو وزیرلیک تامانیدن ۳۱ ته ولایتده ۱۳۴ ته حدود و ۲۸۰ ته قیشلاقده، جمعی بیر میلیارد ۲۱۶ میلیون ۲۸۸ مینگ ۴۴ افغانی مبلغ عوضی گه، ۲۹۰ ته سوو تأمیناتی ترماغی قوریلدی. بو ترماقلر قریب ۶۰۰ مینگ نفر انساننینگ ایچیملیک سوو بیلن تأمینلهگن.»
تازه ایچیملیک سوو دن فایدهلنیش هر بیر عایلهنینگ اینگ اساسی احتیاجلریدن بیری دیر. بیراق افغانستاننینگ کوپلب قیشلاق عیاللری اوچون بو احتیاج حلی هم ساعتلب پیاده یوریش، آغیر یوکلرنی کوتریش و قیین یوللردن اوتیش بیلن باغلیق. اوشبو گزارش نتیجهلری شونی کورستهدی کی، سنتی عایله توزیلمهسیده سوو تأمیناتی ایرککلرنینگ مسئولیتی دیب قرهلسه-ده، افغانستاننینگ کوپلب قیشلاقلریده عملده بو آغیر یوکنی عیاللر اوز زمهسیگه آلگن.
