سلاموطندارنینگ بیلرمانلر همده عایلهده جندر تینگسیزلیگیگه دوچ بولگن ۲۰ عیال بیلن صحبت نتیجهسی شونی کورستهدی کی، بو معما عیاللرنینگ جسمانی و روحی چرچشیگه آلیب کیلگن. ایش بیلرمانلر و جمعیتشناسلرنینگ فکریچه، عایلهده جندر تینگسیزلیگی افغانستانده اجتماعی عدالتسیزلیکلردن بیری بولیب بو حادثه نهفقط رول فرقی بیلن چیکلنیب قالمهی، بلکی عایلهوی درجهده قدرت، امکانیتلر و قرار قبول قیلیشده هم کوزهتیلهدی. اوشبو گزارشده صحبت قیلگن ۲۰ نفر عیالدن ۱۹ نفری عایلهدهگی برچه ایش اولرنینگ زمهسیدهلیگینی بیلدیرگن.
اوشبو عیاللر گه کوره، ایرککلر عایلهدهگی ایشلردن هیچ بیرینی قیلمهیدی؛ اگر عیاللر اویده کسللیک یا کی حالسیزلیک سبب اوی ایشلرینی وقتیده بجره آلمسه، اولر تنقید و زورهوانلیککه دوچ کیلهدیلر. بو عیاللرنینگ کوپهیتیریشیچه، ایرککلرنینگ اوی ایشلریده یاردم بیریشی «اویت» دیب حسابلنهدی و بو ناتوغری اعتقاد عیاللر اوچون جدی جسمانی و روحی عاقبتلر گه آلیب کیلگن.
بلخلیک ۲۴ یاشلی علینا شوندهی دییدی: «یادیمگه بار عایلهده کوپراق ایرککلر گه اهمیت بیریشهدی. هیچ کیم بیزدن مصلحت سورهمهیدی و حاضرگچه سورهگنی یوق. هیچ کیم آغریق و قیینچیلیگیم حقیده سورهگنی یوق؛ اگر اولیش درجهسیده بولسم هم هیچ کیم یاردم اوچون کیلمهیدی، اوی ایشلرینی یالغیزلیکده قیلیشگه مجبور من. نه وظیفه بار و نه هم درآمد، اولر اوچون ایکی ایاغ اوستیده یوگوریب ایشلهسم بولدی. کوندوز دوامیده ایشلهگنیم اوچون کیچهلری بوتون تنهم آغریدی.»
پروان یشاوچیسی ۲۹ یاشلی ماری، اوی-روزغار ایشلری اونینگ زمهسیگه، شونینگ اوچون جسمانی و روحی باسیم گه دوچ بولگنینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «عایلهمیزدهگی ایرککلرنینگ ایتگنلری قبول قیلینهدی و اولر نیمه دیسه اوشه بولهدی، حتا کون بویی تازهلش ایشلری بیلن مصروف بولسم هم، بیر پیاله سوو اوچون اولر گه یوگوریشگه مجبور من. آوقت و نان تیارلشیم کیرهک، اگر تیار بولمسه مینی اوریب و سوکیشهدی. ایریم اوخلمهگونچه اوخلشگه حقیم یوق.»
کاپیسا یشاوچیسی ۲۳ یاشلی شازیه، روحی و جسمانی احوالی حقیده شوندهی دییدی: «روحی احوالیم یخشی ایمس. کوپینچه کمسیتیشلری و یامان معاملهلری یورهگیمنی آغریتهدی؛ تصور قیلینگ، مین کسل بولسم هم، یخشی یا کی چرچهگن بولسم هم، خورسند یا کی خفه بولسم هم، هر قندهی حالتده ایشلشگه مجبور من.»
میلادی ۲۰۲۵ ییلده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ معلوماتلریگه کوره، افغانستانده تینگسیزلیک و جندر فرقی ۷۶ فایزدن آشگن و بو مملکت دنیا مقیاسیده اینگ یوقاری جندر تفاوتی کورستکیچلریدن بیری بولگن. اوشبو معلومات اساسیده، افغانستانده عیاللر ایرککلر گه نسبتن تعلیم، طبی خذمت و اقتصادی امکانیتلردن آزراق فایدهلنهدی؛ بو احوال مستقیم طرزده عایلهلر و جمعیت اورتهسیده ایریم فرقلرنی آلیب کیلهدی.
ایرککلر حکمرانلیگی و تنلش همده قرار قبول قیلیش حقی بیریلمسلیگی
گزارشده صحبت قیلگن ۱۰ نفر عیالنینگ ایتیشیچه، عایلهده ایرککلر اوستون اعضا صفتیده قبول قیلینهدی و عیاللرنینگ شخصی ایرکینلیکلری حتا اینگ شخصی تنلاولری هم عایلهدهگی ایرککلر تامانیدن چیکلب قوییلگن. اولرنینگ کوپهیتیریشیچه، کیلهجک تورموش اورتاقنی تنلش و تعلیم گه دوام ایتتیریش حقیدن محروم ایتیلگنلر.
بغلانلیک ۲۵ یاشلی سعدیه شوندهی دییدی: «عایلهمیزده ایرککلر عیاللر گه نسبتن عقللی دیب قبول قیلینگن و یوقاری کوچگه ایگه دییلهدی. شونینگ اوچون، عیاللر گه قرار قبول قیلیش حقی بیریلمهیدی؛ حتا اوزلری بارهسیده هم قرار قبول قیلیش حقی بیریلمهیدی.»
شو بیلن بیرگه، میلادی ۲۰۲۵ ییلده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ عیاللر بولیمی تامانیدن ترقهلگن معلوماتلر شونی کورستهدی کی افغانستانده کوپینچه عیاللرگه قرار قبول قیلیش حقی بیریلمهیدی. بو معلوماتلر شونی کورستهدی کی عیاللرنینگ یریمیدن کوپراغی اقتصادیات، تعلیم و اجتماعی مسئلهلر کبی عایلهوی بویوک قرار قبول قیلیشده اونچهلیک تأثیرلری یوق؛ بو احوال جندر تینگسیزلیگی و عایلهوی توزیلمهده عیاللرنینگ اورنی چیکلنیب قوییلگنلیگیدن درهک بیرهدی.
گزارشده صحبت قیلگن بیش عیال، آته-آنهلرینینگ بیگانهلیک حسیدن شکایت قیلهدی. اوشبو عیاللرنینگ ایتیشلریچه، قیزلر وایه گه ییتگچ تورموش قوریب و آته اوینی ترک ایتگنلری اوچون ایریم آته-آنهلر اولر بیلن بیگانهلر کبی معامله قیلهدی. اوشبو عیاللرنینگ فکریچه، شو سببلی قیزلر ییگیتلر گه قرهگنده عایلهده تبعیض و کمسیتیش کبی معمالر بیلن روپهره بولهدی.
بامیان یشاوچیسی ۲۵ یاشلی صابره شوندهی دییدی: «عایله اعضالریمیز قیزلر بیر کون تورموش قوریب کیتهدی و اوغیل ایسه آخرگچه بیز بیلن بولهدی؛ شونینگ اوچون ایرککلرنی کوپراق حرمت قیلیشهدی و اولرنینگ ایشی و اوقیشلریگه کوپراق اعتبار قرهتیشهدی. عایلهمیزدهگی ایرککلر کسل بولسه آسان کسلخانه باره آلهدی؛ بیراق عیال کسل بولسه، باشقه بیری اونی کسلخانه گه آلیب باریشی کیرهک. بو احوال بیزنی چرچتگن.»
متخصصلرنینگ عایلهدهگی جندر تینگسیزلیگی ایلدیزلری و ییچیملری بارهسیده قرهشی
جمعیتشناسلر، قیز و اوغیل اورتهسیدهگی تینگسیزلیک ایلدیزینی عنعنوی و ناتوغری مدنیتلردن کیلیب چیققن دیب، بو جریان دوام ایتیشی عایلهده عیاللرنینگ حقیگه عدالتسیزلیک بولیشیگه سبب بولیشینی ایتهدیلر. روانشناسلر و عیال حقوقی فعاللریدن بیرقطاری، عایلهلردهگی جندر تینگسیزلیگی قیزلر گه سلبی تأثیر قیلیشی حقیده آگاهلنتیریب، عایلهلر اورتهسیده خبردارلیک درجهسینی آشیریش، تعلیم، عدالت و حرمت قیلیش مدنیتینی رواجلنتیریش آرقهلی بو معما گه چیک قوییش کیرهک دییدیلر.
روانشناس زحل امیرزاده شوندهی دییدی: «روانشناسلیک نقطهی نظریدن قیز و اوغیل اورتهسیده تینگسیزلیک قیزلرنینگ شخصیتی قندهیلیگی و حتا اولرنینگ سلامتلیگی اوستیگه تأثیر قوییشی ممکن. بو تینگسیزلیکلر دوام ایتسه، قیزلر استه-سیکین اوزلرینی ضعیف و اهمیتسیز حس قیلهدی و اوزاق مدتده خواطر و قورقوگه دچار قیلهدی.»
عیال حقوقی فعالی تهمینه منگل شوندهی دییدی: «عایلهلرده جندر تینگسیزلیگی ناتوغری قرهشلر و مسئولیت بارهسیده عدالتسیز تقسیملردن کیلیب چیقهدی و اولرنینگ روحی و جسمانی چیریشیگه سبب بولهدی. عایلهلر اورتهسیده خبردارلیک درجهسینی آشیریش، تعلیم، عدالت و حرمت قیلیش مدنیتینی رواجلنتیریش آرقهلی بو جندر تینگسیزلیکلرینی یوق قیلیشیمیز ممکن.»
میلادی ۲۰۲۵ ییلده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ معلوماتلری شونی کورستهدی کی، عایلهلرده جندر تینگسیزلیگی و عیاللرنینگ تعلیم و اساسی خذمتلردن فایدهلنه آلمسلیگیدن تشقری، اولرنینگ ایشیگه قوییلگن چیکلاولر هم عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتده مالیهوی تأمیناتچی صفتیده اشتراک ایتیشگه توسقینلیک قیلگن. بو حالت عایلهلر اقتصادیاتیگه هم سلبی تأثیر کورسهتیب، عیاللرنینگ مالیهوی قرهملیگینی و عایلهلرنینگ اقتصادی امکانیتلری پسهیشینی کیلتیریب چیقرگن.
