سلاموطندارنینگ ۱۸ یاشی یاشنی تولدیرمهگن (۱۳-۱۷ یاش)گچه بولگن بنگیوار مادهلر گه چلینگن ۴۱ نفر باله و اوسمیر بیلن اوتکزگن صحبتلری نتیجهسی شونی کورستهدی کی، اوشبو بالهلر اوز دوستلری و تنیشلری تامانیدن بنگیوار مادهلر گه چلینگن.
دوستلر و تنیشلر دورهسی؛ بنگیوار ماده گه چلینیش نقطهسی
اوشبو گروهدهگی بالهلردن ۳۷ نفری دوستلری، بیر نفری صنفداشی، ینه ۳ نفری قرینداشلری تأثیریده بنگیوار مادهلر گه چلینگن.
بو بالهلرنینگ ۲۷ نفری بنگیوار مادهلر گه مبتلا بولگچ، جنایت یولیگه کیرگن. اولردن ۱۹ نفری بنگیوار مادهلرینی ساتیش و ناقانونی تشیش بیلن بیرگه آغریلیک قیلگن، ۸ نفری ایسه بنگیوار مادهلر گه چلینگندن سونگ آغریلیککه قول اورگن.
تدقیقات نتیجهلریگه کوره، اوشبو بالهلرنینگ مطلق کوپچیلیگی ۱۵ یاشنی تولدیرمسدن آلدین بنگیوار مادهلریگه مبتلا بولگن. اولرنینگ ۱۴ نفری ترامادول و زیگپ، ۱۰ نفری شیشه، کوکون (پودر) و تریاک، ۹ نفری کا تابلیتهسی، ۸ نفری ایسه چرس استعمال قیلگنلر.
بالهلرنینگ ایتیشیچه، اولر قیزیقیش و لذتلنیش ایستهگی طفیلی، دوستلرینینگ اونداوی بیلن بنگیوار مادهلرنی استعمال قیله باشلهگن. اوشبو گزارشده صحبت قیلگن بالهلرنینگ برچهسی حاضرده کابلدهگی بنگیوار مادهلرنی ترک ایتیش مرکزلریده دوالنماقده، اولرنینگ شخصی حریمینی حمایه قیلیش مقصدیده گزارشده مستعار آتلردن قوللـنیلگن.
کابلده بنگیوار مادهلرنی ترک ایتیش مرکزلریدن بیریده دوالنهیاتگن ۱۵ یاشر احمد، دوستینینگ تأثیری بیلن «کا» تابلیتهسیگه چلینگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «مین اوقیشنی خواهلردیم، بیراق بونینگ عهدهسیدن چیقه آلمهدیم. دوستم سینگه شوندهی تابلیت بیرهمن، خورسند بولهسن و یخشی ایشلهی سن، دییدی. ایچگنیمدن کیین جوده تیز ایشلهی باشلهدیم. تورت ییل دوامیده پودر و شیشه استعمال قیلدیم. بعضاً اوزیمنی اولدیریش حقیده هم اویلردیم. اینگ کتته آرزویم – بنگیوار مادهلرنی ترک ایتیش و ایشلش دیر.»
بالهلر تامانیدن بالهلر اورتهسیده بنگیوار مادهلرنی ساتیش و توزیع قیلیش خصوصیده ایریم شبکهلر فعالیت آلیب بارهیاتگنی ایتیلهدی.
هرات یشاوچیسی ۱۶ یاشلی حسننینگ ایتیشیچه، دوستی سبب بنگیوار مادهلر گه مبتلا بولگن. او شوندهی دییدی: «اوچ ییلدن بیری بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلهمن. مکتبنی ۸-صنفده ترک ایتدیم. دوستم ایتدی بو جوده یخشی نرسه، سینب کوردیم. اوچ کون استعمال قیلدیم و عادتلنیب قالدیم.»
معتادلیکدن جنایت گچه؛ معتاد بالهلرنینگ ایکینچی یولی
بنگیوار مادهلر گه مبتلا بولگن اوشبو بالهلرنینگ ۲۷ نفری کیینچهلیک جنایت و حقوق بوزرلیک صادر ایتیشگه کیریشگن. اولرنینگ ۱۹ نفری باشقه قانون بوزرلیک بیلن بیر قطارده بنگیوار مادهلرنی ساتیش بیلن هم شغللنگن.
۱۶ یاشر شبیرنینگ ایتیشیچه، او بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلیش خرهجتلرینی قاپلش اوچون اولرنی ساتگن. او شوندهی دییدی: «اوچ ییل دوامیده هم بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلدیم، هم ساتدیم. بیرینچی مرته اونی دوستیمدن آلدیم. خرهجتلریمنی ساقیگرلیک قیلیب قاپلردیم، بعضاً آغریلیک قیلردیم.»
۱۶ یاشلی فرید گه کوره، اول دوستی اونی بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلیشگه اورگتگن، کیین ایسه اوز گروهیگه قوشگن. اونینگ ایتیشیچه: «ایکی ییل دوامیده بنگیوار مادهلر ساتیب، اوییمیز خرهجتلرینی تأمینلهدیم. اونی قمبر چهارراههسیدن آلیب کیلیب، بولیب-بولیب ساتردیم. بیرینچی مرته دوستیم مینگه سگرت و ناسدن کوره شیشه یخشیراق دییدی. سینب کوردیم و عادتلنیب قالدیم. کیین اوندن بونی قییردن تاپهسنگ دیب سورهدیم. او بیز بیلن یور، آغریلیک هم قیلهمیز. بیز بیلن ایشلهسنگ، پولنینگ یریمی سینیکی بولهدی دییدی.»
بنگیوار مادهلر گه چلینگن ۴۱ نفر باله آرهسیدن ۸ نفری بنگیوار مادهلرنی ساتیب آلیش اوچون آغریلیک قیلگن، ایکی نفری ایسه آغریلیک وقتیده ساووق قوراللردن فایدهلنگن.
۱۵ یاشلی احساناللهنینگ ایتیشیچه، او بنگیوار مادهلرنی تاپیش اوچون قوراللی تلانچیلیک هم قیلگن. او شوندهی دییدی: «آدملرگه پیچاق و قورال چیقرردیک یا کی کیسهبُرلیک قیلردیک. بو ایکینچی دوالنیشیم. بیرینچی سفر قراریم قطعی ایمس ایدی. دوستلریم سبب ینه باشلهدیم. دوالنیش مرکزیدن چیقنیمده دوستیم سگرت یاقیب تورگن ایدی. چیکدیک و ینه معتاد بولیب قالدیم. بیر سفر بیر آدمنی پیچاق بیلن یرهلدیم.»
کاپیسالیک ۱۴ یاشلی احمد، بنگیوار مادهلرنی تاپیش اوچون بیر نیچه بار آغریلیک قیلگنینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «عایلهمیزنینگ اقتصادی احوالی یخشی ایمس. کیبل ییغیب ساتردیم. پول تاپه آلمهی قالسم، آغریلیک قیلردیم.»
شونینگدیک، بو بالهلرنینگ ایریملری بنگیوار مادهلر گه مبتلا بولگنلریدن کیین جمعیت و عایله تامانیدن سورگون قیلینگنینی ایتهدیلر.
اجتماعی یککهلنیش؛ عایله و جمعیت یوز اوگیرگنده
۱۵ یاشلی مصورنینگ ایتیشیچه، معتادلیک دوریده او عایله و جمعیتدن بوتونلی اوزاقلشگن. اونگه کوره: «اویده دایم جنجل قیلردیم. جمعیت و عایلهدن اوزاقلشیب کیتگندیم. عایلهم مینگه یامان مناسبتده بولردی. خانهمده یالغیز اوتیرردیم. جوده قتیق پشیمان من. اوتمیشیمنی عموماً ایسلشنی ایستمهیمن. یشهگن محلهمدن هم کونگلیم قالگن، ایندی او ییرگه قیتیشنی خواهلمهیمن.»
اوشبو گزارشده بنگیوار مادهلرنی ترک ایتیش اوچون دوالنهیاتگن ۶ نفر یاش بیلن هم صحبت اوتکزیلگن. اولرنینگ برچهسی هم ۱۵ یاشنی تولدیرمسدن دوستلری تأثیریده بنگیوار مادهلرنی استعمال قیله باشلهگن. اولرنینگ ۳ نفری ۱۸ یاشده، قالگن ۳ نفری ایسه ۱۹-۲۱ یاش آرهلیغیده.
کابل یشاوچیسی ۲۲ یاشلی حضرت، بیر فرزندنینگ آتهسی. اونینگ ایتیشیچه، بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلگنی سببلی تورموش اورتاغی اونی ترک ایتگن. او شوندهی دییدی: «اویده جنجل قیلگنیمده کییم-کیچکلریمیزنی و اوی جهازلرینی یاقیب یوبارردیم. اویدهگیلر مینگه: سین معتادسن، ایندی عایله باشلیغی بوله آلمهیسن دییر ایدی. حتا قیناتهم هم خاتینیمنی میندن آلیب کیتدی.»
شو بیلن بیرگه، معتاد یاشلرنی دوالش کلینیکلریده ایشلهیاتگن شفاکارلرنینگ ایتیشیچه، مراجعت قیلهیاتگن بیمارلر آرهسیده اینگ کوپ استعمال قیلینهدیگن مادهلر «کا، زیگپ، پریگابلین و چرس حسابلنهدی. شفاکارلرنینگ تأکیدلشیچه، معتاد بولگن اوسمیرلر و یاشلرنی دوالش جریانیده اولر گه نسبتن عایله دقتی مهم.
عایله و دوستلر معتاد بولیش بیرینچی صفیده
روانشناس حفیظالله فیضی شوندهی دییدی: «اینگ کوپ استعمال قیلینهیاتگن مادهلر کا تابلیتی، چرس و پریگابلین کپسوللری. مراجعت قیلووچیلرنینگ اورتچه یاشی ۱۸-۲۲ یاشنی تشکیل ایتهدی. دوالنیشنینگ موفقیتی بنگیوار مادهلرنی قنچه وقت استعمال قیلگنیگه باغلیق. دوالنیش جریانیده عایله و جمعیتنینگ قوللب-قوتلشی بیمارنینگ تولیق ساغهیشی اوچون جوده مهم.»
روانشناسلردن باشقه بیری فریدالله محمدینینگ ایتیشیچه: «یاشلر آرهسیده اینگ کوپ استعمال قیلینهدیگن مادهلر چرس، زیگپ و پریگابلین دیر. بیزگه مراجعت قیلهیاتگنلرنینگ اکثریتی ۱۳-۱۷ یاش آرهلیغیدهگیلر دیر. عایلهوی معمالر، دوستلر تأثیری و اوسمیرلرنینگ قیزیقوچنلیگی اولرنینگ معتاد بولیشیگه کوپراق آلیب کیلهدی.»
متخصصلرنینگ فکریچه، دوستلر تأثیری قشاقلیک، اوسمیرلرنینگ قیزیقوچنلیگی، عایلهدهگی نظارت و تربیتنینگ ییتیشمسلیگی، باسیم، عایلهوی معمالر همده بنگیوار مادهلرنی آسان تاپیش امکانیتی یاشلرنینگ معتاد بولیشیگه سبب بولهیاتگن اساسی عامللردن حسابلنهدی.
شونینگدیک اولر، بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلیشنینگ اوزاق مدتلی عاقبتلری حقیده آگاهلنتیریب، اینیقسه اوسمیرلر اینگ کتته خوف آستیده ایکنینی تأکیدلهیدیلر.
روانشناسلیک بوییچه خذمت کورسهتیش (APC) اداره مسئولی شرفالدین عظیمی شوندهی دییدی: «عایلهدهگی کیلیشماوچیلیکلر، معمالر و زورهوانلیک یاشلرنینگ معتاد بولیب قالیش خوفینی آشیرهدی. کیچکی ییغینلر، کورس و مکتبلردهگی معتاد دوستلر دورهسی، شونینگدیک ایشسیزلیک و قشاقلیک اولرنی بنگیوار مادهلرنی استعمال قیلیشگه اویندهیدی همده بنگیوار مادهلرنی ساتیشگه سبب بولهدی.»
روانشناس و بیلیم یورت اوقیتووچیسی جواد میرزایینینگ ایتیشیچه، معتادلیک یاشلر و اوسمیرلرنی یامان عاقبتلر گه آلیب کیلهدی. او باشقه سلبی تأثیرلر قطاریده اورگنیش قابلیتی پسهیشی، روحی کسللیکلر و یورهک-قان تامیر خستهلیکلری خوفینی آشیرهدی. او شوندهی دییدی: «معتادلیک یاشلرنی جوده آغیر عاقبتلر گه آلیب کیلیشی ممکن. اولر توشکونلیک، امیدسیزلیک، اوزیگه بولگن ایشانچنینگ پسهیشیگه دوچ کیلهدی. اوچرهشوولرده قیینیچلیک تاپهدی و بو روحی کسللیکلر گه زمینه یرهتهدی. بوندن تشقری یورهک کسللیکلری، بیوقت اولیم و خوفلی خطی-حرکتلر خوفینی هم آشیرهدی.»
نیگه اوسمیرلر معتادلیککه تارتیلهدی؟
بیلیم یورت اوقیتووچیسی جمالالدین سلیمانی، قشاقلیکنی یاشلرنینگ بنگیوار مادهلرگه مایللیگینینگ اساسی سببلریدن بیری دیب بیلهدی. اونینگ ایتیشیچه، ناقانونی ایشلر و بنگیوار مادهلرنی ساتیشدن کیلهدیگن تیزکار درآمد بالهلر و اوسمیرلر اوچون اینگ یامان تنلاولر ایچیدهگی آسان تنلاو بولیب قالماقده. او شوندهی دییدی: «عایلهلر بالهلرنینگ کوندهلیک احتیاجلرینی قاپلهی آلمسه، اولر ناقانونی ایشلر گه و بنگیوار مادهلر ساتیشگه مجبور بولیشی ممکن. بعضی یاشلر بونی مکتبدن کوره فایدهلیراق دیب اویلشی ممکن، چونکی بنگیوار مادهلر سوداسی معمانی تیزراق حل قیلهدی. اما مکتب و تعلیم اوزاق وقت طلب قیلهدی، مکتبده ایش امکانیتلری هم کم.»
بیلیم یورت استادلریدن باشقه بیری محمدنجمان زمانی، قشاقلیک و عایله تامانیدن یخشی نظارت بولمسلیک یاشلرنی معتادلیککه ییتکلشینی ایتهدی. اونگه کوره: «قشاقلیک، تربیهده یخشی نظارت بولمسلیک و عایلهلرنینگ بیپروالیگی یاشلرنینگ بنگیوار مادهلر گه مایل بولیشیگه سبب بولهدی. چونکی تعلیمنینگ نتیجهسی کیچراق کورینهدی و یاشلر کیلهجکنی ییترلیچه اویلمهیدی. دوستلر هم اولرنینگ خلق-اطواریگه تأثیر قیلهدی. اوزاق مدتلی اقتصادی یاردم، تعلیم و کسب-هنر امکانیتلرینی یرهتیش بو معمانینگ آلدینی آلیشده فایدهلی بولیشی ممکن.»
جمعیتشناس شعیب احمدی، قشاقلیک و ایشسیزلیک یاشلرنینگ بنگیوار مادهلر گه بیریلیشیده اونچهلیک رولی یوقلیگینی ایتهدی. اونینگ فکریچه، یاشلر امیدسیزلیک و رواجلنیش امکانیتلرینینگ یوقلیگی، اینیقسه استادلرنینگ قوپال مناسبتی سبب ناقانونی فعالیتلر گه یوز توتهدی. او شوندهی دییدی: «استادلر جمعیت اوچون نمونه حسابلنهدی. اگر اولر زورهوانلیک بیلن مناسبتده بولسه، یاشلرنینگ بیلیم درجهسی پسیهدی و اولر امیدسیزلیککه توشهدی. اگر بونگه قرشی چاره کوریلمسه، نتیجهسی یامان بولهدی. قشاقلیک و ایشسیزلیکنی رولی کم. اگر یاشلر اولدن اعتبارسیز قالسه، اولر تیزراق و کوپراق رواجلنیش اوچون ناقانونی ایشلر گه قول اوریشی ممکن.»
انسان حقلری فعالی نوراحمد خالدی، معتاد یاشلر سانینینگ آرتیشی عاقبتلریدن آگاهلنتیرهدی. اونینگ ایتیشیچه: «اگر بوگوندن باشلب اوسمیرلرنی حمایه قیلیش و آلدینی آلیش اوچون جدی همده موافقلشتیریلگن چارهلر کوریلمسه، افغانستان کیلهجکده کویگن اولاد بیلن یوزلشهدی – اونینگ کتته قسمی معتاد، ایشسیز، سوادسیز، تجاوزکار و مهاجر بولیشی ممکن. کیلهجکده بو یرهنی دوالش خرهجتی بوگونگی آلدینی آلیش خرهجتیدن مینگ برابر قیمت گه توشهدی.»
حکومتنینگ معتادلیککه قرشی چارهلری
شو بیلن بیرگه، ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی مسئوللری بو وزیرلیک اوقیتووچیلرنینگ معتادلیککه مایللیگی آشیب کیتیشینینگ آلدینی آلیش و اولرنینگ بنگیوار مادهلرنینگ سلبی عاقبتلری حقیدهگی بیلیملرینی آشیریش اوچون آلیب بارهیاتگن ایشلری حقیده معلومات بیرهدی.
ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی سوزلاوچیسی شرافتزمان امرخیل شوندهی دییدی: «بیز مرکز و ولایتلرده یاشلر اوچون مخصوص دوالش خذمتلریگه ایگهمیز. اخبارات – توشونتیریش دستورلریمیز هر کونی مکتبلرده و جمعیت جایلرده، مرکز همده ولایتلرده دوام ایتماقده.»
بنگیوار مادهلر گه قرشی کورهش بوییچه اداره باشلیغی حسیبالله احمدی شوندهی دییدی: «بنگیوار مادهلر گه قرشی کورهش بوییچه ادارهنینگ سعی-حرکتلری نتیجهسیده مملکتده بنگیوار ماده ایشلب چیقریلیشی نول گه توشیریلدی. مرکز و ولایتلرده ۱۸۵ مینگ نفر معتاد کیشی انیقلنیب، ییغیب آلیندی و دوالنیش مرکزلریگه یوباریلدی. دوالنیش وقتیده اولر گه کسب-هنر اورگنیش امکانیتی هم یرهتیلدی، دوالنیشدن سونگ ایسه عایلهلریگه تاپشیریلدی.»
جهانی معلومات؛ افغانستانده معتادلیک انقراضینینگ کتته منظرهسی
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ بنگیوار مادهلر و جنایتچیلیککه قرشی کورهش ادارهسی (UNODC) تامانیدن تقدیم ایتیلگن و میلادی ۲۰۲۶-ییل ۱-فبروریده اعلان قیلینگن معلوماتلر گه کوره، افغانستان ایرککلری آرهسیده استعمال قیلینهدیگن بنگیوار مادهلر ایچیده چرس ۴۶ فایز بیلن اینگ کتته اولشگه ایگه. اوندن کیین تریاک ۱۹ فایز، کا تابلیتی ۱۱ فایز و شیشه ۷ فایزنی تشکیل قیلهدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ حساب-کتابلریگه کوره، حاضرگی وقتده افغانستانده قریب ۴ میلیون نفر بنگیوار ماده استعمالچیسی بار. بو رقم مملکت عمومی اهالیسینینگ تخمیناً ۱۰ فایز گه تینگ. شوندن UNODC (میلادی ۲۰۲۵-ییل جون آیی)دهگی جماعت جایلریدهگی یوقاری خوفلی استعمالچیلر گه قرهتیلگن تدقیقاتلری اساسیده، ۱۵ یاشگچه بولگن قریب ۲.۱۵۰ نفر باله بنگیوار مادهلرنی یوقاری خوف بیلن استعمال قیلوچیلر صفتیده انیقلنگن.
