پنچشیر اوزی‌نینگ بلند تاغ‌لری، چقور وادی (دره)لری و شدتلی دریالری بیلن طبیعی گوزه‌للیگی یانیده، طبیعی آفت‌لر برابریده افغانستان‌نینگ اینگ ضعیف ولایت‌لریدن حسابلنه‌دی. سونگی ییللرده اوشبو ولایت اهالیسی توستدن یوز بیره‌دیگن سیل، تاش کوچیشی، ییر کوچیشی همده قار کوچکی‌لریدن بیر نیچه بار شکایت قیلگن. ایریم حاللرده بو حادثه‌لر ایکینچیلیک ییرلریگه، کوپریک‌لر گه، سوو توغان‌لریگه، برق انشاآت‌لریگه، بازارلر و اهالی‌نینگ اوی‌لریگه جدی ضرر ییتکزگن.
پنجشیر طبیعی آفت‌لر گه تیارگرلیک کوریش ریاستی گه کوره، حاضرگچه اوچته تومن – پریان، رخه و ولایت مرکزی‌ده ۶۳ ته خوفلی نقطه انیقلنگن. باشقه تومن‌لرده هم خوف درجه‌سینی اورگنیش ایشلری دوام ایتماقده. اما اساسی سوال شو کی خوفلی نقطه‌لر سانی‌نینگ کوپه‌یشی فقط پنجشیرنینگ تاغلی حدودی بیلن باغلیق می یا کی اقلیم اوزگریشی و انسان فعالیتی هم تهدیدلر کولمینی کینگه‌یتیرماقده می؟
پنجشیرنینگ ایریم حدودلری اهالیسی، سونگی ییللرده طبیعی آفت‌لر کوچه‌یگنینی ایتیب، مسئوللردن حادثه یوز بیریشیدن آلدین خوف‌لرنی کمه‌یتیریش و آدملرنینگ حیاتی همده مال-ملکینی حمایه قیلیش چاره‌لرینی کوریشنی سوره‌یدیلر.
دره تومنی یشاوچیسی بولگن خال‌مراد ابراهیمی، اقلیم اوزگریشی و اوسیملیک قاپلمی‌نینگ کمه‌یشینی ضررلرنینگ آرتیشیگه سبب بوله‌یاتگن اساسی عامل دیب حسابله‌یدی. او شونده‌ی دییدی: «انچه‌دن بیری سیل، قار کوچکیسی، تاش کوچیشی خوفی حاضر هم بار. سونگی پیت‌لرده اقلیم اوزگرگنی سببلی ایکینچیلیک ییرلری، کوپریک‌لر، سوو توغان‌لری، برق انشاآت‌لری، بازارلر و آدملرنینگ دکان‌لری جدی ضرر کورگن.»
دره تومنی کرامان قیشلاغیدن بولگن توکل رحمانی هم، اورمانلرنینگ یوق قیلینیشی و اوسیملیک قاپلمی‌نینگ کمه‌یشینی ضعیف‌لیک‌نینگ کوچه‌یشیگه آلیب کیله‌یاتگن اساسی عامللردن بیری دیب بیله‌دی. او شونده‌ی دییدی: «بونینگ اساسی سببی اورمانلرنینگ یوق قیلینیشی و اوسیملیک قاپلمی‌نینگ اولگیگه نسبتن کمه‌یگنی دیر. آدملر اورمانلردن فایده‌لنگن و بو سیل آقیملری‌نینگ کوپه‌یشیگه سبب بولگن. آدملرنینگ کوتیش‌لری کتته، اما افسوس کی حاضرگچه جدی چاره‌لر کوریلمه‌گن.»
پنجشیر طبیعی آفت‌لر گه تیارگرلیک کوریش اداره باشلیغی محب‌الله جاهدنینگ ایتیشیچه، ولایت بویلب خوف‌لرنی اورگنیش ایشلری دوام ایتماقده. خوفلی نقطه‌لرنی انیقلشدن مقصد – طبیعی آفت‌لر صادر بولیشیدن آلدین خوف‌لرنی کمه‌یتیریش بوییچه ریجه توزیش دیر. اونینگ فکریچه: «بیز بوتون پنجشیرنی طبیعی آفت‌لر نقطه‌ی نظریدن اورگنیشنی ریجه‌لشتیرگن میز. اوچته تومن جمله‌دن ولایت مرکزینی – پریان، رخه و بازارک‌نی تولیق اورگنیب چیقدیک. ضعیف نقطه‌لر انیقلندی و خوفلی حدودلر اولگیگه قره‌گنده کوپه‌یگن.»
سوو منبعلری بوییچه متخصص‌لر یاغینگرچیلیک ترتیبی‌نینگ اوزگریشینی توستدن یوز بیره‌دیگن سیل‌لرنینگ کوپه‌یشی مهم عامللردن بیری دیب حسابله‌یدی. اولرنینگ ایتیشیچه، قیسقه وقت ایچیده کوچلی یاغینگرچیلیک یاغیشی سوونینگ توپراققه سینگیش امکانیتینی کمه‌یتیره‌دی و کوپراق سوو طبیعی یونه‌لیشلرگه آقیب توشه‌دی. بوندن تشقری، دریا یوللری و سیل یوللریده قوریلیش‌لر عملگه آشیریلیشی هم ضرر مقدارینی آشیره‌دی. پنجشیر طبیعی آفت‌لر گه تیارگرلیک کوریش اداره مسئوللری هم بونده‌ی قوریلیش‌لرنینگ آلدینی آلیشگه تأکیدله‌گن.
پنجشیر حاکمی سوزلاوچیسی سیف‌الدین لتون، سیل آلدینی آلیش و ضررلرنی کمه‌یتیریش اوچون اونلب میلیون افغانی مبلغ صرفلنگنینی ایته‌دی. او شونده‌ی دییدی: «یاغینگرچیلیک‌لر نسبتن کوپه‌یگن و سیل‌نی آلدینی آلیش اوچون قوریلگن توغان‌لر گه اونلب میلیون افغانی صرفلندی. اولر توپراق و تاشلرنینگ پست گه آقیب توشیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون قوریلگن. تیه‌نچ دیوارلر برپا ایتیلگن، کوپریک‌لر تعمیرلنگن یا کی ینگیدن قوریلگن. ایلگری پنجشیرده یاغینگرچیلیک‌لر کتته فلاکت‌لر گه سبب بولردی، اما حاضر الحمدالله بونده‌ی حالت بولمه‌یدی.»
پنجشیر اطراف-محیط‌نی محافظه قیلیش اداره باشلیغی محفوظ کوهستانی، اقلیم اوزگریشینی مهم بیله‌دی. او شونده‌ی دییدی: «اقلیم اوزگریشی طبیعی خوف‌لر اینیقسه تاش کوچیشی، سیللر و قار کوچکی‌لری‌نینگ کوپه‌یشیده جوده مهم رول اوینه‌یدی. هر ییلی پنجشیرنینگ برچه تومن‌لریده اقلیم اوزگریشی بیلن باغلیق حادثه‌لر گه گواه بوله‌میز. هوا حرارتی‌نینگ کوتریلیشی موزلیک‌لرنینگ ایریشیگه سبب بولماقده. اقلیم اوزگریشی اوشبو خوف‌لرنینگ یوزه گه کیلیشی احتمالی و کوچه‌یشیده ۶۰-۸۰ فایزگچه رول اوینشی ممکن. اورمانلر و اوسیملیک قاپلمی‌نینگ کمه‌یشی بو خوف‌لرنینگ آرتیشیده‌گی مهم عامللردن بیری دیر.»
سوو و اطراف-محیط بوییچه بیلرمان ذلگی ناصری هم، سیل یوز بیریشی فقط یاغینگرچیلیک مقداریگه باغلیق ایمس‌لیگینی بیلدیره‌دی. او شونده‌ی دییدی: «اوسیملیک قاپلمی‌نینگ یوقالیشی، توپراق بوزیلیشی، دیوار و سوو یوللریده معیارلر گه جواب بیرمه‌یدیگن قوریلیش‌لر، توستدن یاغینگرچیلیک‌لرنینگ کوپه‌یشیگه سبب بوله‌دی.»
پنجشیرده ۶۳ ته خوفلی نقطه‌نینگ انیقلنیشی اوشبو ولایت‌نینگ سیل، تاش کوچیشی، ییر کوچکیسی و قار کوچکی‌لریگه نسبتن ضعیف‌لیگی حقیده جدی آگاه‌لنتیریش دیر. متخصص‌لرنینگ تأکیدلشیچه، بو خوف‌لرنی کمه‌یتیریش اوچون قوریلیش ایشلریدن تشقری، سوو حوض‌لرینی باشقریش، اورمانلرنی محافظه قیلیش، سیل یوللریده قوریلیش‌لرنینگ آلدینی آلیش و ایرته آگاه‌لنتیریش تیزیملرینی کوچه‌یتیریش ضرور.
