هېواد کې یوشمېر مېرمنې د زېږون ترمنځ د واټن راوستلو له حق څخه د ناخبرۍ له امله د دوی جسمي، روحي او اقتصادي وضعیت اغېزمن کړی دی.
دیني عالمان او حقوقپوهان وايي چې د مېرمنو جسمي او رواني وضعیت لپاره اسلام دین او قوانینو په غیرمستقیم ډول لارښوونه کړې چې د زېږون ترمنځ باید واټڼ رامنځته شي.
عبیدالله نوري چې ۴۵ کاله عمر لري، د غزني ښار یوازینی پوستینګنډونکی دی؛ خو د بازار سوړوالي او اقتصادي ستونزو اړ کړی چې کور کې کار وکړي، ځکه ښار کې مشخص کارځای نهلري.
دی یوه کوچني خونه کې د ګنډلو یوه زاړه ماشین شاته ناست دی او د پوستکي ټوټې یو ځای ګنډي چې له هغه پوستین، بالاپوش او چپنې جوړې کړي.
نوري دا مهال یوازې د غزني له څو ولسوالیو محدود شمېر پیرودونکي لري.
د کندهار د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ ریاست چارواکي وايي، سږکال په دغه ولایت کې شاوخوا ۲۷۴ زره ټُنه د انارو حاصلات ترلاسه کېږي.
د کرنې ریاست ویاند محمدحنیف حقمل سلاموطندار ته ویلي، دا حاصلات د ارغنداب، ارغستان، شاولیکوټ، خاکریز، زېړۍ، پنجوایي، معروف، ډنډ، دامان او میانیشین ولسوالیو له شاوخوا ۱۵زره هکټاره د انارو بڼونو ترلاسه کېږي.
د لوګر محلي چارواکي وايي چې د اسلامي امارت د مشرتابه د ځانګړي حکم له مخې، د دغه ولایت مرکز پلعلم ښار کې حضرت محمد (ص) ته منصوبه متبرکه خرقې شریفې ته د راتلوونکو شپږو میاشتو په موده کې د ۳۴ میلیونه افغانیو په مالي لګښت ودانۍ جوړېږي.
د یادې ودانۍ بنسټ ډبرې کېښودلو مراسمو کې د حج او اوقافو وزارت، د لوګر چارواکو او قومي مشرانو ګډون کړی وو.
یو شمېر ځوانان وايي، هڅه کوي چې خپلو هنري اثارو کې د ټولنې، درد، رنځ او واقعیتونو ته انعکاس ورکړي.
سلاموطندار دغه راپور کې د ۱۰ نجونو په ګډون ۲۱ ځوانانو سره چې ۱۰ یې لیکوالان، ۵ شاعران او ۶ انځورګر او ګرافیک ډیزاینر دي، خبرې کړي.
موندنې ښيي چې ډېری دغه ځوانان په خپلو اثارو کې ټولنیزو، ښوونیزو او فرهنګي موضوعاتو ته پام کړی.
جهېز د افغانانو د کلتور هغه پخوانی دود دی چې د نجونو پر ژوند او د هغوی پر کورنیو یې سیوری غوړولی دی.
یوشمېر نجونې او ښځې وايي، که څه هم دغه دود ظاهرآ د ګډ ژوند پیلولو لپاره د چمتوالی ښکارندويي کوي، خو په عمل کې د هغوی لپاره په یوې لویې مالي او کورنۍ ننګونې بدله شوې.
لغمان کې مېرمنو ته د رسمي زدهکړو چاپېریال تر ډېره محدود دی، خو راډیو او ټلوېزیون بیا دغه ولایت کې د خلکو عامه پوهاوي برخه کې د پام وړ وسیلې بلل کېږي. دغه رسنۍ نه یوازې مېرمنو ته دا امکان ورکوي چې دیني، روغتیايي، روزنیزې او حقوقي معلومات تر لاسه کړي، بلکې کورنۍ او ټولنه کې د دوی د ونډې پر لیدلوري هم اغېز لرلی شي.
په داسې حال کې چې پر افغانو نجونو د ژوند محدودیتونه سیوری غوړولی، په هرات کې یوشمېر نجونې د تذهیب هنر ته مخه کړې ده. دوی د رنګ او قلم په ژبه خبرې کوي او د دې هنر تر سیوري لاندې د خپلې راتلونګې لپاره د هیلو او ارامۍ لټون کوي.
د دغو نجونو په وینا، هنر ورته د تیارو او ورځ تر بلې د زیاتېدونکو محدودیتونو پر وړاندې یو امن پناه ځای ګرځېدلی، چېرې چې د خلاقیت او ښکلا له لارې خپلې هیلې ژوندۍ ساتي.
د پروان د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ ریاست له لوري نن سهشنبه (د وږي ۱۱مه) د یوې ځانګړې غونډې په ترڅ کې، ۷۰ کسان د کمپیوټر او انټرنټ له برخو فارغ شول.
د پروان د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ رییس عتیقالله فیضاني وویل چې ټکنالوژي او کمپیوټر د معاصرې نړۍ له مهمو اړتیاوو څخه دي او زدهکړه یې د ټولنې د پرمختګ او پراختیا لپاره مهم رول لري.
په یوه کوچنۍ خونه کې چې دیوالونه یې د خطاطۍ په ښکلو تابلوګانو سمبال شوي، ناست دی.
نی یې په لاس کې دی او په ډېر دقت او زحمت سره هغه اثر جوړوي چې ټاکل شوې په څو ورځو کې هرات کې په یوه نندارتون کې نندارې ته وړاندې شي.
تاج محمد ايلسیور، اته کاله وړاندې خطاطۍ سره د خپلې علاقې له امله دغه هنر ته مخه کړه.
د لوګر اطلاعاتو او فرهنګ ریاست ریيس مولوي فیضالله جوهري د عینکو کان له لرغونو سیمو او اثارو څخه لېدنې پرمهال وویل، د یاد کان ملکي او نظامي مسوولانو سره د لیدنې پرمهال د عینکو کان د استخرج او لرغونو اثارو د راسپړلو برخه کې باید اړونده مسؤولین لرغونو سیمو او اثارو ته پاملرنه وکړي.
د هرات محلي چارواکي وایي چې نهه کلن محمدامیري چې هېڅکله ښوونځي ته نهدی تللی، په خپل استعداد سره توانېدلی چې په خپلواکه توګه اته ژبې زدهکړي.
د هرات د والي ویاند، محمدیوسف سعیدي، نن (زمري ۲۵مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې دغه ماشوم په دري، پښتو، انګلیسي، جرمني، عربي، فرانسوي، ترکي او اردو ژبو خبرې کوي.
د یوې وړې کارخونې د مېز ترڅنګ ناسته ده؛ چېرې چې د هغې په لاس د جوړې شوې ډېوې نرمې لمبې د پارافین او رنګ خوږ بوی خپروي. سارا محمدي؛ هغه نجلۍ چې پخوا به یې په یوه تصویري رسنۍ کې د میز تر شا خلکو ته خبرونه وړاندې کول، اوس یې د زینتي شمعو جوړولو ته مخه کړې؛ هغه بدلون چې د ژوند د سختیو له امله رامنځته شوی.
ډېری وخت د ننګرهار په جلالاباد ښار او شاوخوا ولسوالیو کې فرهنګي مشاعرې جوړېږي چې پهکې ډېری ځوان شاعران او لیکوالان ګډون کوي.
دا پروګرامونه د ځوانو شاعرانو لپاره یو فرصت بلل کېږي، څو خپل ذوق او استعداد وځلوي او ترڅنګ يې، هغه خبرې د شعر په بڼه تر نورو ورسوي چې پر ساده الفاظو يې بيانول ورته ستونزمن وي.
د پوهنې وزارت مسوولان وايي چې د تېر یوه کال پرمهال د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د خلکو په غوښتنه څلور زره مدرسې جوړې شوې دي.
د پوهنې وزارت ویاند منصور احمد حمزه وايي چې د تېرکال پرمهال څه باندې یو میلیون او ۲۰۰زره زدهکوونکي هي دولتي او خصوصي ښوونځیو ته جذب شوي دي.
د هرات د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست له لوري د دې ولایت د خطاطانو انجمن په همکارۍ، د «قلم ځلا» تر سرلیک لاندې د «کوفي خط» لومړنۍ نندارتون نن (دوشنبه، زمري ۱۳مه) پرانېستل شوی دی.
د نندارتون جوړوونکی، سیدشمسالدین نوريزاد وايي، په دې نندارتون کې ۴۵ هنري اثار د «کوفي خط» په بېلابېلو سبکونو، په ځانګړي ډول د لومړي هجري قرن دودیز سبکونو، نندارې ته کېښودل شوي دي.
