هرات کې یو شمېر نجونې هره ورځ په یوه کوچني هنري کارځای کې راټولېږي، څو د میناتورۍ د هنر له لارې ساده لوښي د کلتور، طبیعت او ژوند په رنګینو روایتونو واړوي. دغه نجونې په یوه ارامه فضا کې چې د رنګ او د لوښو د خاورې بوی په کې خپور دی، ګلان، تاریخي ودانۍ او دودیزې صحنې پر لوښو رسموي.
د هېواد په بېلابېلو سیمو کې افغانان د ژمي موسم پرمهال د خپلو کورونو تودو ساتلو لپاره له بېلابېلو وسایلو کار اخلي، خو لروپرتو سیمو او ځینو ښارونو کې بیا تر ډېره صندلۍ کارول کېږي.
صندلۍ نه یوازې د کورونو تودوخې، بلکې د ژمي سړو شپو کې د کورنیو د یوځای کېښناستلو، کیسو او یوځای ټولېدنې وسیله هم بلل کېږي.
د زابل مرکز کلات اړوند د هزاري کلي اوسېدونکی قاري عبدالله عابد، له دولسم ټولګي فارغ دی او دامهال د میرویس خان نیکه پوهنتون د اقتصاد پوهنځي محصل دی.
نوموړی د شخصي هڅو او امکاناتو پربنسټ د یو کال په موده کې داسې هنري او تخنیکي ماډلونه جوړ کړي چې د اسلامي مقدساتو درناوی او عصري ټکنالوژي په کې یوځای شوې ده.
سلاموطندار له ۲۵ ښځو سره د مرکو پرمهال موندلې چې د یادو مېرمنو له ډلې یې، ۱۸ د خپلو کورنیو له لوري د ډیجیټالي محدودیت سره مخ شوي دي.
د یادو مېرمنو له ډلې یې، اته د خاوندانو له لوري، اته د پلار او ورور لهخوا، یوه د مور او یوه هم د خپل کوژدن له لوري د خواله رسنۍ پر کارونې محدودې شوې دي.
د هرات د تسبیح جوړولو د یوې تولیدي کارخونې مسوولان وایي چې هره میاشت تر زرو پورې دودیزې او لاسجوړې تسبیح، روسیې او عربي هېوادونو ته صادروي.
د یادې کوچنۍ کارخونې مسوول واحد عرب وايي، د هرات تسبیح د لوړ کیفیت، ځانګړي مینیاتوري کارۍ، دودیز ډیزاین او د غوره خامو موادو د کارونې له امله په بهرنیو بازارونو کې ښه غوښتنه لري.
د اطلاعاتو او کلتور وزارت له لوري د شاوخوا ۱۵ میلیون افغانیو په ارزښت هلمند کې د دوو تاریخي ابدو د بیارغونې چارې پیل شوې.
د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مسوولان وايي، کندهار کې د احمدشاه بابا کور رغنيزې چارې بشپړې او د سېلانيانو پر مخ پرانیستل شو. د دغه
پېژندپاڼه هغه سند دی چې له مخې یې، په یوه هېواد کې د کس قانوني شتون ثابتوي؛ خو افغانستان کې ډېری مېرمنې له دې سند او له خپل رسمي هویت محرومې دي.
سلاموطندار په دې راپور کې له شلو داسې مېرمنو سره مرکې کړې چې پېژندپاڼې نهلري. د مرکو پایله ښيي چې دغه مېرمنې نهشي کولای زدهکړې وکړي، کار وکړي، سیمکارټ واخلي او یا هم بشري مرستې ترلاسه کړي.
په ۸ ولایتونو کې له ۱۵ کونډو ښځو سره د سلاموطندار د خبرو پایلې ښيي چې د دغو ښځو دویم واده په خپله خوښه نه، بلکې د دودیزو فشارونو، اقتصادي ستونزو او د ټولنې د قضاوت پایله ده. موندنې ښيي چې دا مهال ۷ ښځې د خپلې کورنۍ او د مېړه د کورنۍ «خُسرخېلو» له لوري د بیا واده کولو تر فشار لاندې دي او ۸ نورې ښځې د مېړه د کورنۍ د فشار له امله له خپل ایور «د مېړه ورور» سره واده کولو ته اړې شوې دي.
د لغمان د اطلاعاتو او فرهنګ رياست مسولان وايي، دغه ولايت کې يې نوې لرغونې او تاريخي ساحه تشخیص کړې چې ځینې تاريخي اثار هم
د لوګر اوسېدونکي د لرغونو اثارو د ساتنې لپاره د یوه معیاري او اساسي موزیم د جوړېدو غوښتنه کوي.
دوی وايي، لوګر بېسارې لرغونې سیمې او تاریخي ابدې لري چې د دغو ارزښتناکه اثارو د خوندیتوب لپاره یوه معیاري موزیم ته اړتیا ده.
اخوا د لوګر مسوولان وايي، راتلونکې کې به دغه ولایت کې یو معیاري موزیم جوړ کړي.
د سرپُل د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست مسوولان وايي، دغه ولایت کې د وروستۍ زلزلې له امله یوشمېر تاریخي ابداتو ته زیان اوښتی دی.
د عیدګاه جامع جومات، د خشت پُل جومات او امام یحیی او لنګرشاه عبدالله زیارتونه هغه لرغوني تاریخي ځایونه او ابدات دي چې هر یو یې څو سوه کاله لرغونتوب لري.
سلاموطندار د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې له ۱۲ مېرمنو سره چې په کور کې یې، زېږون کړی او ۲۰ قابلو سره د مرکو پرمهال موندلې چې له روغتیايي مرکزونو د لرېوالي، ناسمو دودنو، د عامه پوهاوي کموالي او اقتصادي ستونزو له امله اړ شوي چې ځان او د ماشوم ژوند خپل برخلیک ته وسپاري.
په هرات کې د مینیاتور او نقاشۍ څلور ورځنی نندارتون د «نون او نقطه» تر سرلیک لاندې پرون چهارشنبه، لړم ۲۸مه، د افق هنري ډلې له لوري د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست په همکارۍ د علامه صلاحالدین سلجوقي تالار کې پرانیستل شوی دی.
فیصل او سلیم د کونړ د څوکۍ ولسوالي د دېوهګل درې د «اندرلچک» لېسې هغه دوه زدهکوونکي وو چې غوښتل یې ډاکټر او انجینیر شي، خو زلزلې هغوی او ټولې هیلې یې د خاورو لاندې کړې.
شاهمحمد شاهد د «اندرلچک» لېسې د درېیم ټولګي او د یادو زدهکوونکو ښوونکی دی.
یوشمېر نجونو سلاموطندار سره په خبرو کې ویلي چې د کورنۍ تبعیض له کبله له ناهیلي، د حقارت احساس، د کورنیو اړیکو څخه د زړه سړېدو او په پایله کې د بېارزښتهکېدو او د حقونو د تر پښو لاندې کېدو احساس سره مخ شوې دي.
ارواپوهان خبرداری ورکوي چې دغه ډول چلند د نجونو پر ځانباوري منفي اغېز کوي او ژورې رواني اغېزې رامنځته کوي.
