یوشمېر نجونو سلاموطندار سره په خبرو کې ویلي چې د کورنۍ تبعیض له کبله له ناهیلي، د حقارت احساس، د کورنیو اړیکو څخه د زړه سړېدو او په پایله کې د بېارزښتهکېدو او د حقونو د تر پښو لاندې کېدو احساس سره مخ شوې دي.
ارواپوهان خبرداری ورکوي چې دغه ډول چلند د نجونو پر ځانباوري منفي اغېز کوي او ژورې رواني اغېزې رامنځته کوي.
یوشمېر حقوقپوهان وایي، د ښځو د ملاتړ لپاره د روښانه او ځانګړو قوانینو نشتون، په بېلابېلو برخو کې په ځانګړي ډول د سوداګرۍ په برخه کې چې د ښځو د فعالیت له لږو فرصتونو څخه شمېرل کېږي، ګڼې ستونزې راولاړې کړې دي.
زدهکړې د هر انسان بنسټیز حق ګڼل کېږي، خو په افغانستان کې د نجونو پر وړاندې د زدهکړو بندیزونه د دوی پر رواني او ټولنیزو وضعیتونو جدي اغېزې کړي دي.
د دې بندیز له امله ډېری نجونې له رواني ستونزو، اضطراب، د ځان ارزښت کمېدو او ناوړه ټولنیزو پایلو لکه اجباري ودونو سره مخ شوي دي.
کله چې منی راشي، کلي د ژېړوپاڼو په جامه کې ښکلا ومومي؛ خو د کلي ښځو لپاره دا ښکلا د ژمي سختۍ او د خوراکي توکو د کمښت نښه ده. هره پاڼه چې له څانګې جلا کېږي، د یخنۍ او اوږدې مبارزې یادونه کوي.
اوس د کلیو مېرمنې د یوې غلې او راتلونکې یخنۍ سره د مبارزې لپاره چمتووالی نیسي. دوی د لرګیو ذخیره کولو ترڅنګ، د قروتو او زېړو غوړیو سربېره، وچه مېوه او ځینې نور بیا چهارمغز، د پیازو او رومیانو وچولو باندې لګیا دي.
دوی په دې راپور کې له سلاموطندار سره په مرکو کې د خپل ژوند سختې بیان کړي او د خپلو هیلو په اړه یې خبرې کړې دي. ډېری یې، خپله راتلونکې تیاره ویني، خو ښوونځي ته د بېرته ستنېدو هیله یې په زړه کې ژوندۍ ساتلې.
سلاموطندار له ۲۰ ځوانانو سره چې ۱۲ یې نجونې او اته یې، هلکان دي، مرکې کړي چې د مرکو موندنې ښيي، دغه ځوانانو د جلدي او ښکلا اړوند ناروغیو درملنې لپاره له سوداګریزو محصولاتو ګټه اخیستې چې ۱۵ یې، له منفي پایلو سره مخ شوي دي.
له ۲۵ لوړ عمرلرونکو مېرمنو سره د سلاموطندار د مرکو موندنې ښيي چې دغه قشر له پامه غورځول شوی او له یوې نړۍ غمونو سره اوس د ژوند له پاڼې هم لوېدلې دي.
سلاموطندار په ۱۶ ولایتونو کې له یادو مېرمنو سره مرکې کړي چې د بېوزلي، سرپرست نشتوالي، د زوی یا لور نشتوالي او ټولنیز ملاتړ نشتون له امله، خپل ځان بېارزښته او له هېره ایستل شوی بولي.
له ایران او پاکستان د بې اسناده افغان کډوالو د ایستلو بهیر له چټکوالي سره هممهاله د اسلامي امارت اقتصادي مرستیال د روان کال د ثور پر لومړۍ نېټه په سپینبولدک ولسوالي کې له راستانه شویو افغانانو سره د لیدنې پرمهال ویلي و چې افغان کډوالو ته د کار کولو زمینه برابروي.
هېواد کې د روان کال د تلې پر اوومه په ناڅاپي توګه د انټرنټي خدمتونو د پرېکېدو له امله میلیونونه افغانان له اقتصادي، زدهکړو او نورو ستونزو سره لاس او ګرېوان شول.
سلاموطندار په دې راپور کې د انټرنټ پرې کېدو اغېزو ارزونې په تړاو کابل کې له ۳۷ ځوانانو سره چې شل یې هلکان او ۱۷ یې نجونې دي، مرکې کړي دي.
د سلاموطندار موندنې ښيي چې هېواد کې د وروستیو کلونو پرمهال افغان ځوانانو تر ډېره انلاین کاروبار ته مخه کړې او له دې لارې خپلې اقتصادي اړتیاوې پوره کوي.
په دې راپور کې مو د ځوانانو کاري وضعیت ارزونې په موخه د هېواد په ۱۷ ولایتونو کې له ۳۲ ځوانانو «۱۲ نجونې، ۲۰ هلکان» سره مرکې کړي چې پر انلاین کاروبار بوخت دي.
موندنې ښيي چې افغان مېرمنې یوازې د عاید ترلاسه کولو لپاره نه، بلکې د اقتصاد له لارې د خپل ټولنیز ځای د بیا تعریفولو په هڅه کې دي. دا نوښتونه ډېری وخت پرته له نړیوالو بنسټونو او د دولت له مستقیمې مرستې، د وړو پانګو او ټولنیزې همبستګۍ پربنسټ رامنځته شوي دي.
یوشمېر مېرمنو سلاموطندار سره خبرو کې ویلي چې د مالکیت حق په تړاو یې، پوهاوی کم دی او په وینا یې، ټولنه کې نرواکي او شته ناسم دودونه، دوی د مالکیت له حق څخه محرومې کړې دي.
دوی ټينګار کوي چې نارینهوو ته د مېرمنو تړاو او د مېرمنو د حقونو په اړه د معلوماتو نشتوالي، د مالکیت حق پر اخیستلو اغېز کړی دی.
د سپټمبر ۲۱مې د سولې نړیوالې ورځې په را نژدې کېدو سره، د هېواد له ۱۴ ولایتونو څخه ۳۰ ځوانانو د سولې د نوي تعریف په وړاندې کولو سره، هغه د جګړې له بندېدو هم پراخه بولي او د ټولنیز عدالت، کاري فرصتونو او د ښوونې حقونو پر تامین ټینګار کوي.
له دغو ځوانانو سره د «سلاموطندار» د شویو خبرو پایلې ښيي چې دوی اوسنیو شرایطو کې سوله نیمګړې بولي.
افغانستان کې مېرمنې که څه هم ډېرو کمو برخو کې د کار کولو اجازه لري او هغه چې د دندو پر موندلو بریالۍ شوي، له دوه ګوني چلند او تبعیض سره مخ دي.
سلاموطندار په دې راپور کې له ۲۴ دنده لرونکو مېرمنو سره مرکې کړي چې موندل شوې دوه پر درېیمه برخه دغه مېرمنې، کاري چاپېریال کې له بېلابېلو نابرابرو سره مخ دي او د دندې د له لاسه ورکولو له وېرې، اړ شوي چې چوپتیا غوره کړي.
سلاموطندار په هېواد کې د مېرمنو ترمنځ د ځانوژنې د پېښو څېړنې په تړاو په دې راپور کې له اوو داسې کورنیو سره خبرې کړي چې د کورنۍ یوې غړې یې، ځانوژنه کړې ده.
د دې راپور موندنې ښيي چې جبري وادونه، د ښوونځیو تړلکېدل، فقر او د کورنیو فشار، نجونې ناهیلۍ ته اړ کړي او دا چاره لامل شوې چې دوی خپل ژوند ته د پای ټکی کېږدي.
فوټسال زړهراښکونکې او چټکیا لوبه ده چې له قوټبال په کوچني لوبغالي او په کمو لوبغاړو سره کېږي. دغه لوبه د فردي مهارتونو، چټکیا او د لوبډلو ترمنځ د همغږۍ له کبله د ځوانانو ترمنځ پر یوې خورا زړهراښکونکې لوبه بدله شوې. دې راپور کې له اتو هغو مېرمنو سره چې په کور کې د کورنۍ له غړیو یا ګاونډیانو سره فوټسال لوبه کوي، هم خبرې شوې دي.
