سلاموطندار عیاللرنینگ زورهوانلیک برابریده سکوت سقلش سببلرینی انیقلش مقصدیده زورهوانلیکنی باشدن کیچیرگن ۳۶ نفر عیال بیلن صحبت اۉتکزگن. بو عیاللر افغانستاننینگ ۱۲ ولایتیدن اوشبو سوراو گه اشتراک اېتگن. اولردن ۲۸ نفری سکوت سقلشنینگ سببینی قورقو دیب اېتگن و باشقه ۸ نفری اېسه هېچ قندهی قۉللب-قوتلاوچیلری یوقلیگینی اېتگنلر.
عایلهدهگی برقرارلیکنینگ بوزیلیشی، فرزندلرنینگ روحی ضرر کوریشی، عایلهوی عداوتلرنینگ کوچهیشی، عایله یا که جمعیت تامانیدن رد اېتیلیشی و ایردن اجرهلیش (طلاق)، بو ۲۸ نفر صحبت قیلگن عیالنینگ یورهگیده موجود بولگن قورقوولردن دیر، عینن شو قورقولر اولرنی زورهوانلیککه قرشی سکوت سقلش گه مجبور قیلگن.
۲۸ یاشر تخارلیک تهمینه، فرزندلرینینگ کېلهجگی و عایله برقرارلیگینی سقلب قالیش اوچون جسمانی و روحی زورهوالیکلر گه داش بیرگنیدن سۉنگ، سکوتنی حق طلب قیلیش و قیینچیلیکلر حل اېتیلیشیدن اوستون قویگن. اونینگ ایتیشیچه: «بعضن عدالتسیزلیکلریگه قرشی آوازیمنی بلند قیلگن من؛ بیراق آوازیم ایشیتیلمهدی، کېین سکوت قیلدیم؛ فرزندلریم اوچون، آنهسیز کتته بولمهسین دیب. او مینینگ فرزندیم بولگنی اوچون زورهوانلیککه قرشی جیم توردیم؛ چونکه اونی یوقاتیشدن قورقردیم.»
خودّی شوندهی، ۲۰ یاشر بادغیسلیک اسما، عایلهوی زورهوانلیک و باسیملر طفیلی سکوت سقلش گه مجبور بولگن او عایلهوی زورهوانلیکنینگ ېنهده یامانلشیشیدن قورقیب، ۴-صنفدن کېین اوقیشنی ترک اېتیش گه مجبور بولگن. «مین سکوت قیلهمن؛ چونکه کوپراق کلتکلنیشنی اېستمهی من؛ قورقهمن ېنه یامانراق بیر ایش بولیب قالمهسین دیب. مینیمچه زورهوانلیکنینگ اساسی سببی مین و عایله اعضالرنینگ سوادسیزلیگی دیر؛ اگر مین اۉز حقوقلریمنی بیلگنیمده و ایناغم هم حقوقلریمدن خبردار بولگنیده، احتمال مینگه بو درجهده زورهوانلیک قیلینمسدی.»
عیاللرنینگ سکوت سقلشی گه سبب فقطگینه عایلهوی تیزیمنینگ بوزیلمسلیگی بولیشی و زورهوانلیکنینگ کوچهیشی یا که جنسی تینگسیزلیکنینگ آرتیشی اېمس؛ بلکه اولرنینگ سکیز نفری حقوقی و عایلهوی قۉللب-قوتلنمسلیگی طفیلی، زورهوانلیکلر گه قرشی سکوت سقلش گه مجبور بولگن.
بیزلرنینگ فیسبوک صحیفهمیزگه باش اورینگ!
۵۰ یاشر جوزجانلیک نسیمه، بیر قیز فرزندنینگ آنهسی دیر. او ییللر دوامیده عایلهوی زورهوانلیکلر، محنت باسیمی و عایلهده برقرار موقع گه ایگه بولمهگن حالده یشب کېلگن، بو اېسه اونینگ جسمانی و روحی حالتیگه سلبی تأثیر کورستگن. نسیمهنینگ ایتیشیچه، یاردم و تیهنچ یوقلیگیدن قورقیشی – بو زورهوانلیکلر گه قرشی سکوت سقلشنینگ اساسی سببی بولگن. «مین اوتمیشدن تا حاضرگچه جوده کوپ زورهوانلیکلرنینگ گواهی بولگن من – مهرسیزلیکدن تارتیب، حقارت و تحقیرلنیشگچه، حتا اوی قرارلریده سۉزیمنینگ انابت گه آلینمسلیگیگچه. اوی ایشلری باسیمی بوتونلی مینینگ زممده، قورقهمن – اگر آواز کوترسم، شو بار حیاتیمدن اجرهلیشیم ممکن، چونکه آتم یوق، آنم یوق، اوغلیم یوق – شونینگ اوچون چیدهش گه مجبور من.»
۲۲ یاشر فاریاب یشاوچیسی سکینه، خودّی شوندهی حکایه قیلهدی: «ایتیشیچه، سیلر قیزسیزلر یا که هېچ نرسهنی بیلمهسیزلر، یا که بیرار شرط قوییشهدی کېین اېسه اوی ایشلرینی بجریش گه باسیم اۉتکزیشهدی؛ بیز عایلهوی زورهوانلیکلر گه قرشی جیم تورهمیز، چونکه بو – عایله. لېکن اگر عایلهوی زورهوانلیککه قرشی تورسک، بیزنی حمایه قیلهدیگن نه دولت نه خلقدن بیرار کیشی بار.»
باشقه تاماندن اېسه، ایریم عیال حقوقی فعاللرینینگ ایشانچی گه کوره، ثمرهلی قۉللب-قوتلنمسلیک و حقیقتده موجود بولگن دعواگرلیک امکانیتلرنینگ یېتیشمسلیگی – عیاللرنینگ عایلهوی و اجتماعی زورهوانلیکلر گه قرشی سکوت سقلشنینگ اساسی عامللریدن بیری دیر. اولرنینگ ایتیشیچه، حمایه بولمسلیک کوپلب عیاللرنی قورقینچ، اجتماعی باسیم و تیگیشلی حقوقی یوللرنینگ موجود اېمسلیگی سببلی اۉز حقلرینی طلب قیله آلمسلیک حالتی گه آلیب کېلماقده.
بیزلرنینگ «ایکس» ترماغی ده هم تعقیب قیلینگ!
عیال حقوقی فعالی هما رجبینینگ ایتیشیچه: «افغانستانلیک عیال بیتته توردهگی زورهوانلیک بیلن، بلکه عایلهدن تارتیب جمعیت و دولت گچه – زورهوانلیککه اساسلنگن بیر توزوم بیلن کورهشماقده.»
بعضی روانشناسلر، زورهوانلیک برابریده عیاللرنینگ چقور و اوزاق مدتلی سکوت سقلش تأثیرلریدن خبر بیریب و سکوت آدملر گه عقده و روحی توشکونلیکلر گه سبب بولیشیدن آگاهلنتیرهدیلر.
روانشناس حسینه محمدی گه کوره: «زورهوانلیک یا که حیات باسیملری قیینچیلیگی برابریده عایلهلرنینگ سکوت قیلیش سببی عایله نظامیده باغلیق، قیسقه مدت ایچیده اضطراب، روحی چرچاق و انگیزهسیزلیککه آلیب کېلهدی، حیاتدن ذوقلنیشمهیدی و یالغیزلیک حس قیلیشهدی. اوزاقت مدتده اېسه بو حالت روحی توشکونلیک، تشویش، اۉز-اۉزینی کمسیتیش و حتا اۉز جانیگه قصد قیلیش گه سبب بولهدی.»
باشقه تاماندن، بعضی جامعهشناسلر جمعیتدهگی ایرککلر حکمرانلیگی مدنیتی، عیاللرنینگ اختیارسیز سکوت سقلشینینگ اساسی سببلریدن بیری بولگنی گه تأکیدلهیدیلر. اوشبو بیلرمانلرنینگ ایتیشلریچه، فرهنگی و اجتماعی باسیملر، عیاللرنی زورهوانلیک و کمسیتیشنی قبول قیلیش گه مجبور قیلهدی.
شو بیلن بیرگه، سرپرست حکومت امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی سۉزلاوچیسی سیفالاسلام خیبر گه کوره، بو وزیرلیک زورهوانلیک بیلن دوچ بولگن عیاللر گه یاردم بیریشده انیق چارهلر کورماقده، جملهدن محکمه تیرگاولریده همکارلیک قیلیش و بعضی اقتصادی کمکلرنی تقدیم اېتیش ده. «امر معروف و نهی منکر وزیرلیگی عیاللر گه قرشی زورهوانلیککه قرشی کورهشده جدی فعالیت یوریتماقده، اوشبو وزیرلیک هر قندهی ظلم و زورهوانلیکنینگ آلدینی آلیش گه اینتیلهدی همده عیاللر زورهوانلیککه دوچ کېلگن حاللرده ایشلرینی تیزده کوریب چیقهدی و ضرور همکارلیکلرنی عملگه آشیرهدی.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ عیاللر بولیمی تامانیدن میلادی ۲۰۲۵-ییل، جون آییده اعلان قیلینگن گزارشی گه کوره، افغانستان دنیاده ایکینچی اېنگ کتته جنسی تفاوت گه ایگه اولکه دیر. اوشبو تفاوت ساغلیقنی سقلش، تعلیم، مالیهوی و قرار قبول قیلیشده عیاللر و ایرککلر اورتهسیدهگی نتیجهلرده ۷۸ فایز گه تېنگ دیر. گزارش گه کوره، افغانستاندهگی هر ۱۰ دن سکیز نفر یاش عیال تعلیم، بندلیک و ملَکه آشیریش امکانیتلریدن محروم، بو کورستکیچ ایرککلر گه نسبتن تورت برابر کوپ دیر.
