سونگی ییللرده ایران و پاکستاندن افغانستانلیک مهاجرلرنینگ کینگ کولمده قیتیشی بیلن، اولردن ایریملری، تعلیم آلگن و تجربه آرتیرگن بولیشلریگه قرهمی، بیراق افغانستان گه قیتگنلریدن سونگ بیکار بولیب و اقتصادی قیینچلیکلر بیلن دوچ بولگنلر.
عزتالله مومند، حقوق یونهلیشینی بیتیرگن و ایراندن قیتگن مهاجرلردن بیری. اونینگ ایتیشیچه، مملکتده ایش فرصتلری یوقلیگی سببلی ایران گه بارگندی؛ بیراق بیر مدت اوتگچ دیپورت بولگن و قیتیشی بیلن ایریم قیینچیلیکلر گه دوچ بولگن. او شوندهی دییدی: «ایش یوقلیگی سببلی ایران گه باردیم و اوچ ییل او ییرده ایشلهدیم. ینه وطن گه کیلدیم؛ دولت بیلیم یورتیدن یوقاری درجهده فارغ بولسم هم، بیراق بیکار من، اینیقسه حقوق یونهلیشیده هیچ ایش یوق.»
ادبیات یونهلیشینی بیتیرگن حشمت، نیچه آی اول ایراندن افغانستان گه قیتگن، قنچه اورینمهسین ایش تاپه آلمهگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «افسوس بیلن اولکه گه قیتدیم حاضرگچه تقدیریم نامعلوم و ایشسیزمن. نیچه مکتب گه مراجعت قیلدیم – بیش یا کی آلتی مینگ افغانی عوضی گه یاشلش اوچون؛ هیچ بولمسه اوی اجارهسینی تاپیش اوچون اما بولمهدی. ایش یوق، عینحالده اقتصادی قیینچیلیک و صرف-خرهجتلر کوپ یوقاری.»
پاکستاندن قیتگن مهاجرلردن بیری نازیگل. او اقتصاد و زراعت ترقیاتی یونهلیشینی تماملهگن و پاکستانده بیش ییل تیریکچیلیک دوامیده بوتوغریده تجربه آرتیرگن. اونینگ ایتیشیچه، افغانستان گه قیتگچ اقتصادی و اجتماعی قیینچیلیکلر گه روپهره بولگن.
شیرگل هم، مملگت گه قیتگن مهاجرلردن. او بوندن ایلگری پاکستانده خارجی تیل استاذی صفتیده ایشلهگن. اونگه کوره، افغانستان گه قیتگچ جدی اقتصادی قیینچیلیک بیلن دوچ بولگن.
شو بیلن بیرگه، اسلام امیرلیگی ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی، مملکت گه قیتگن مهاجرلرنی ایش بازاری گه جلب قیلیش اوچون سعی-حرکت قیلینهیاتگنینی بیلدیرهدی.
اوشبو وزیرلیک سوزلاوچیسی محمدصدیق توحیدی سلاموطندار گه ایتیشیچه، مملکت گه قیتگن ۱۸۲ مینگدن آرتیق ایش شرایطی گه ماس مهاجر بو وزیرلیک تامانیدن رویخط گه آلینگن و اولرنینگ ایریملری دولت ادارهلری و خصوصی بولیمده ایشگه قبول قیلینگن. او شوندهی دییدی: «مملکت گه قیتگنلرنینگ ایش شرایطی گه ماس بولگن ۱۸۲ مینگ ۶۳۹ نفری رویخط گه آلینگن. اولردن ایریملری دولت و خصوصی ادارهلر گه جلب قیلینگن.»
ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی سوزلاوچیسی، مذکور وزیرلیک کیلگوسی بیش ییلگچه ایش فرصتلرینی یرهتیش مقصدیده ایریم ریجهلری بارلیگینی قوشیمچه قیلهدی. اونگه کوره: «ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی کیلگوسی بیش ییل اوچون ایش اورینلری یرهتیش بوییچه کینگ کولملی ریجهلرنی عملگه آشیرماقده. وزیرلیک ۱۵ ته دولت ادارهسی بیلن اوز را شرطنامهلرنی امضالهگن، شو اساسده بیر میلیون ۴۰۰ مینگدن آرتیق ایش اورنینی یرهتیشگه تیارگرلیک کوریلماقده.»
ایریم اقتصاد شناسلر هم، افغانستاننینگ ایش بازاری ملَکهلی و تجربهلی آدملر گه نیازی بارلیگینی بیلدیرهدی.
اقتصاد شناس عبدالظهور مدبر شوندهی دییدی: «اقتصاد مسئلهلریده اقتصادیاتنی رواجلنتیرهدیگن اوچته اساسی عنصر بار؛ ییر و سرمایهدن متخصص آدملر یخشی فایدهلنه آلهدی و پولنی ایشگه توشیره آلهدی.»
بعضی جمعیتشناسلر هم، یاشلرنی اجتماعی و اقتصادی ترقیات ستونلریدن دیب، مهاجرلر اینیقسه تعلیم آلگن و تجربه آرتیرگن یاشلردن یخشی فایدهلنیش، اولرنی اقتصادی قیینچیلیک چیقریب و مملکت ترقیاتی اوچون مهم ظرفیت گه ایلنتیریشی ممکن.
