یوشمېر ډاکټران وايي، ښځې له نارینهوو ډېرې پر شکر ناروغي اخته کېږي. په کابل کې له ۲۳ ښځو سره د سلاموطندار د مرکو موندنې ښيي چې پر شکر ناروغي د ښځو اخته کېدل بېلابېل لاملونه لري. د ۲۳ ښځو له ډلې ۲۰ هغو ویلي چې پر دې ناروغي په ارثي ډول اخته شوې دي. بنفشه او نجیبه چې دواړه پر شکر ناروغي اخته دي وايي، دا ناروغي له مشرانو ورته پاتې ده.
په کابل کې پر نشهيي توکو یوشمېر روږدې مېرمنې وايي چې نشې یې ژوند ور تريخ کړی دی. راحله (مستعار نوم) چې ۲۹ کاله عمر لري، له تېرو درېوو میاشتو راهیسې له خپلو درېوو ماشومانو سره د کابل ښار د روږدو مېرمنو او ماشومانو د درملنې په ۱۵۰ بستریز روغتون کې بستر ده. هغه وايي، دا یې دويم ځل دی چې نشې ته مخه کوي. د نوموړې په وینا، خاوند یې چې پر نشهيي توکو روږدی دی، دا اړ کړې چې نشهيي توکي وکاروي.
سلاموطندار د ځوانانو ترمنځ د مطالعې کچې ارزونې او مطالعې ته د انګیزې کمښت لاملونو موندلو په موخه له ۶۸ زدهکوونکو او زدهکړیالانو سره مرکې کړي چې پرمهال یې، موندل شوې، ډېری دغه ځوانان مطالعې سره لېوالتیا نهلري. د تخار اوسېدونکی حسیبالله چې زدهکړیال دی، وايي، د پخوا په پرتله یې، مطالعې ته انګېزه کمه شوې او اوس ډېره کمه مطالعه کوي.
سلاموطندار د هېواد په کچه له ۳۵ مېرمنو سره د دوی د ژوند د «پېغلتوب او ځوانۍ» دورې په اړه مرکې کړې چې د یادو مرکو پرمهال، دوی ویلي، پېغلتوب یې، داسې تېر شوی چې هېڅ پرې نهدي پوه شوي.
دغه مرکهکوونکې مېرمنې د خپل ژوند د دې مهم پړاو، له لاسهورکولو له امله اندېښمنې او هغوی چې دغه پړاو له لاسه ورکړی، ارمانجنې دي.
په دولسو ولایتونو کې له ۲۲ ښځینه شاعرانو او لیکوالانو سره د سلاموطندار د مرکو موندنې ښيي چې ډېری یې له ټولنیزو ستونزو سره مخامخ دي او خپل شعرونه او لیکنې تر ډېره د افغان ښځو پر ستونزو او ناهیلیو لیکي.
دوی وايي، په خپلو شعرونو او لیکنو کې د هغو افغان ښځو دردونه، ناهیلۍ او ناویلې منعکسوي چې غږ یې چوپ شوی دی.
که څه هم خواړه، د اوسېدو ځای، درمل او زدهکړې د انسان لومړنۍ اړتیاوې دي، خو یوشمېر کلیوالې ښځې دغو امکاناتو ته لاسرسی نه لري او که ځینې یې لري هم، ډېر کم دی.
سلاموطندار په فاریاب، تخار، کندوز، جوزجان، سرپل، بامیان، ننګرهار او کاپیسا ولایتونو کې له ۲۰ ښځو سره مرکې کړي چې له ډلې یې پنځلسو هغو ویلي چې روغتیايي خدمتونو، زدهکړو، تفرېح او د څښاک اوبو ته لاسرسی نه لري، خو پنځو نورو بیا ویلي چې یادو امکاناتو ته ډېر کم لاسرسی لري.
په هرات کې یوشمېر شنډې ښځې د اولاد نه لرلو له کبله ځورېږي او وايي، په دغه ولایت کې د بېاولادۍ د درملنې بیه لوړه ده او دوی یې د پرې کولو وسه نه لري؛ نو له کلونو راهیسې د ماشوم په ارمان ناستې دي. دغه ښځې له سرپرست حکومت څخه غواړي چې په یاده برخه کې د روغتیايي مرکزونو په جوړولو سره یې دا ستونزې حل کړي.
د هلمند مرکز لښګرګاه ښار ته نږدې تازه نهرسراج ولسوالي، د نورو ولسوالیو رسمي تشکیل ته وراضافه شوې او اوسېدونکي يې د ادارې واحدونو له نشتوالي او لريوالي شکایت کوي. د دغه ولسوالي اوسېدونکي له سرپرست حکومت او ولایتي ادارې غوښتنه کوي چي د دوی غوښتنو او ستونزو ته ژره ترژره رسېدنه وکړي، څو چارې یې له ځنډ پرته مخته لاړې شي.
سلاموطندار په ۱۰ ولایتونو کې له ۴۶ ښځو سره مرکې کړي چې ۲۹ هغو یې ویلي چې د امېندوارۍ پر مهال یې اشتها ډېروالی له کبله یې وزن ډېر شوی دی. شپږو نورو ویلي چې د امېندوارۍ پر مهال سپورټ ته د نه لاسرسي، پنځو د چاغېدو وړتیا لرل او شپږو نورو ویلي چې د خوی او خواصو له کبله یې وزن ډېر شوی دی.
په بلخ کې یوشمېر ډاکټران وايي، د دغه ولایت روغتیايي مرکزونو ته د هغو ښځو د ورتګ کچه لوړه شوې چې پر اروايي ستونزو اخته دي.
د بلخ په مرکزي روغتون کې د ارواپوهنې ډاکټر حفیظالله محبي وايي، د ښځو په منځ کې پر اروايي ناروغیو د اخته ښځو لوړ شمېر د اندېښنې وړ دی.
د فارياب د شيرين تګاب ولسوالۍ يوشمېر اوسېدونکي د یادې ولسوالي په ۲۰ بستريز روغتون کې د ناروغانو لپاره د اړتيا وړ درملو له کمښت او د طبي وسایلو له نشتوالي شکايت کوي.
دوی وايي، له تېرو پنځو میاشتو راهیسې دغه روغتون کې د درملو نشتون ستونزه راپورته شوې، خو چارواکو تراوسه ورته پام نهدی کړی.
سلاموطندار د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې ۳۰ ځوانانو سره د مرکو پرمهال موندلې چې بېلابېل خنډونه لامل شوي چې واده یې وځنډېږي. د جنسیت له پلوه د واده مخنیوي لاملونو په اړه د سلاموطندار موندنې توپیر لري، ۱۲ مرکه کوونکو له ډلې څخه دوه یې د غوراوي حق او لس یې د مالي توان نهدرلودل، هغه لاملونه بللي چې له کبله یې وادونه ځنډېدلې دي.
د بامیان په لرې پرتو سیمو کې یوشمېر امېندواره مېرمنې وايي، روغتیايي خدمتونو ته نه لاسرسی، د سالمو خوړو نه لرل او اقتصادي ستونزې یې لامل شوي چې د امېندوارۍ پر مهال پر خوارځواکۍ اخته شي.
امنه احمدي چې ۳۱ کاله عمر لري او د پنځو میاشتو امېندواره ده وايی، د اقتصادي ستونزو له کبله یې سالم خواړه نهدي خوړلي او اوس پر خوارځواکۍ اخته ده.
د دولتي ادارو یوشمېر کارکوونکې په دولتي ادارو کې د ښځینه کارکوونکو د تنخواوو د کمېدو په اړه د ا.ا د مشر هبتالله اخوندزاده له فرمان وروسته سلاموطندار ته ویلي چې د دې طرحې په عملي کېدو سره به دوی له لوږې سره مخامخ کړي.
سلاموطندار په ۱۲ ولایتونو کې له ۵۸ ښځینه کارکوونکو سره مرکې کړي او پایلې یې ښيي چې پنځوس سلنه هغوی به د تنخواوو له کمېدو وروسته د ژوند لومړنۍ اړتیاوې پوره نه کړای شي.
د سرپرست حکومت ویاند ذبېحالله مجاهد نن چهارشنبه، چنګاښ ۱۳مه له قطر بېرته هېواد ته راستون شو او کابل کې یې د یوې خبري غونډې پرمهال د دوحې درېیمې ناستې جزییات له رسنیو سره شریک کړل. سرپرست حکومت ټينګار کوي چې د نجونو زدهکړه کورنۍ مسله ده او له همدې کبله یې ونهغوښتل چې د دوحې ناسته کې پرې بحث وکړي.
د کار او ټولنیزو چارو وزارت مسوولان وايي چې د څه باندې درې میلیونه افغانیو په ارزښت یې، څلور ملي او نړیوالو بنسټونو سره د همکارۍ اته هوکړهلیکونه لاسلیک کړې دي.
د یاد وزارت ویاند سمېعالله ابراهیمي وايي چې د دې هوکړهلیکونو په لاسلیککېدو سره به هېواد کې شاوخوا ۷زره کسانو ته د کار کولو زمینه برابره شي.
