د جوګي قوم نږدې ۳۰۰ کورنۍ د افغانستان د پلازمېنې په خیرخانې کوتل کې د ژوند له لومړنیو امکاناتو پرته تر خیمو لاندې په سختو شرایطو کې ژوند کوي.
د جوګي قوم ښځې او نجونې له سختې بېوزلۍ، ټولنیز توپیري چلن، روغتیايي او د زدهکړو خدمتونو ته نه لاسرسی، په کم عمر کې ودېدو او نورو بېلابېلو ټولنیزو فشارونو سره مخامخ دي.
یوشمېر میندې په کابل کې د ناطبیعي زېږون د کچې له لوړې سره هممهاله وايي، ناطبیعي زېږون د طبیعي زېږون هغومره سختي نهلري او همدا لامل دی چې په کابل کې یې کچه لوړه شوې ده.
خو نسیمه چې د ناطبیعي زېږون تجربه لري وايي، د طبیعي زېږون په پرتله د ناطبیعي هغه سختي کمه ده. په کابل کې د نسايي-ولادي څانګې ډاکټره لطیفه زاهد وايي، اوس د پخوا په پرتله د ناطبیعي زېږون کچه لوړه شوې ده.
د روزګان محلي مسوولان وايي چې دغه ولایت کې یوې مېرمنې خپل ورور د توپانچې په وسیله وژلی دی.
پېښه تېره ورځ د یاد ولایت د دهراود ولسوالي بازار سیمه کې رامنځته شوې او لامل یې هم، د ښځې لهخوا له خپل ورور د خاوند غچ اخیستل بلل شوي دي.
۴۵کلنه رونا چې د تقاعد پر پیسو به یې، د کور کرایه او د خپلو اولادونو اړتیاوې برابرولې، اوس اړ ده چې د نورو په کورونو کې د جامو وېنځو له لارې د ژوند اړتیاوې پوره کړي.
رونا د خپلې کورنۍ سرپرسته ده او خاوند مړ شوی دی. دې شاوخوا لس کاله په ښوونځیو کې د ښوونکې په توګه دنده کړې او پنځه کاله وړاندې تقاعد شوې.
په اسلامي ټولنه او افغانستان کې له یوه ډېر وادونه له پخوا راهیسې دود دی او ډېری سیمو کې هم دود دی. د وروستیو کلونو پرمهال د څو وادونو مسله د ټولنیزو، فرهنګي بدلونونو او عامه پوهاوي تر اغېزو لاندې راغلې او په دې تړاو د نوي نسل اند بدل شوی دی. په سروې کې کاپیسا په ۱۳.۳ سلنه تر ټولو ډېر او نورستان بیا ۰.۱سلنه تر ټولو د کم شمېر ګډونوال لري.
سلاموطندار د هېواد په ۲۸ ولایتونو کې د څو وادونو په تړاو د ځوانانو ترمنځ سروې کړې چې د سروې د هرو لسو ګډونوالو له ډلې اته یې، له څو وادونو سره مخالفت لري. د سروې ډېری ګډونوال د کاپیسا او لږ هغه یې، د نورستان دي.
خوبولې څېرې، وچې شونډې او ببر وېښتان هر سهار له لمر خاته وړاندې د مور په غږ له خوبه راپاڅېږي. هغه کوچني ماشومان چې لا یې، د ژوند یوه لسیزه هم نهده تېره کړې، د لمر تر لوېدو پورې پر هغه مزدوۍ بوخت وي چې پور یې، تر ګټې ډېر دی. ۳۵کلنه شهناز وايي، زامن یې کوچني دي او د درنو کارونو کولو توان نهلري، خو بېوزلي دې کار ته اړ کړې.
که څه هم بدخشان کې یوشمېر ښځې وايي چې د اقتصادي ستونزو او عامه پوهاوي نه لرلو له کبله په خپل سر درمل خوري، خو ډاکټران خبرداری ورکوي چې د خپلسرو درملو کارول بدې پایلې لري.
د بدخشان اوسېدونکې فریده او جاوېده وايي، ښځې، په تېره امېندواره مېرمنې په دغه ولایت کې په خپل سر درمل خوري.
له ۲۲ ښځینه کارګرانو سره د سلاموطندار د مرکو موندنې ښيي چې دا ښځې د خلکو په کورونو کې له سختو کارونو سره سره لږ تنخوا اخلي او د کار خاوندانو له لوري ورسره نامناسب چلن کېږي. دوی وايي، د سختو اقتصادي ستونزو له کبله یې درنو کارونو ته مخه کړې، خو کمه تنخوا یې د ژوند د لومړنیو اړتیاوو پوره کولو لپاره بسنه نه کوي.
د لوګر د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ ریاست له لوري په مرکز پلعلم او برهکي برک ولسوالي کې پر شاوخوا ۸۰۰ بېوزله مېرمنو چرګې ووېشل
د پوهنې وزارت مسوولان وايي چې افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو زدهکوونکو ښوونځي تر امرثاني تړل شوې دي.
دغه څرګندونې د یاد وزارت مسوولانو نن چهارشنبه، وږي ۲۱مه کابل کې د خپلو یوکلنو لاستهراوړنو د تشرېح پروګرام کې وکړې. دا مهال د هېواد په خصوصي او دولتي ښوونځیو کې څه باندې لس میلیونه زدهکوونکي پر زدهکړو بوخت دي.
په غزني کې یوشمېر امېندواره مېرمنې وايي، د امېندوارۍ پر مهال ساهلنډي ورته پیدا کېږي او ځینې وخت له دې ناروغۍ د وتلو لپاره ځانګړي درمل وخوري چې په وینا یې، ښايي ماشوم ته یې زیان ورسېږي.
دوه امېندواره مېرمنې مرضیه او لیلی چې ساهلنډي یې ځوروي وايي، د امېندوارۍ په منځنیو میاشتو کې پر دې ناروغي اخته کېږي.
ژوند له لوړو او ژورو تېرېدل دي چې کله به لوېږې، منډې به وهې، رسېږې به او کله ناکله هم پر ځمکه پرېوتل دي. په دې لاره کې شته ځینې کسان چې ماتې ته غاړه ږدي او ډېری داسې کسان هم شته چې له ماتې وروسته، بیا پورته کېږي او مخته درومي او هر هغه خنډ یې چې پر وړاندې درېږي، ترې تېرېږي او خپلو موخو ته ځان رسوي.
یوشمېر تقاعد شوې مېرمنې وايي، له تېرو درېوو کلونو راهیسې، خپل تقاعد نهدی اخیستی چې له ګڼو اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
دغه مېرمنې سلاموطندار ته وايي، که څه هم سرپرست حکومت ورسره ژمنه کړې وه چې د تقاعد حقوق به یې ورکړي، خو په وینا یې، د درېوو کلونو په تېرېدو یې، لا هم نهدی ترلاسه کړی.
له ۲۵ ښځو سره د سلاموطندار د مرکو موندنې ښيي چې ښځې د سړک پر سره او ټولیزو ځایونو کې د نارینهوو له فزیکي او ژبني ځور سره مخامخ شوې دي.
د دغو ښځو له ډلې ۱۴ هغو یې ویلي، نارینهوو له کوره دباندې هغوی ته سپکې سپورې کړي او ۱۱ نورو یې بیا ویلي چې د نارینهوو له لګېدو او چلن سره مخامخ شوې دي.
د پکتيکا د ارګون ولسوالي اړوند «درې سیمې» اوسېدونکي وايي چې سیمه کې یې، د روغتیايي مرکز نشتون له امله له بېلابېلو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.
دې سیمه کې چې شاوخوا دوه زره کورنۍ ژوند کوي، د ارګون ولسوالي له مرکز څخه ۳۵ کيلومتره لرې پرته ده چې له مرکز سره نښلېدونکی سړک یې هم کنډ او کپر دی.
