په افغانستان کې د وروستیو سیاسي تحولاتو سره هممهاله او د ښځو پر زدهکړو او ټولنیزو محدودیتونو له امله یوشمېر نجونو په یوازې توګه کډوالۍ ته مخه کړې.
سلاموطندار له هغو ۱۸ نجونو سره په خبرو کې چې یوازې کډوالې شوي، موندلې چې دغه نجونې د کډوالۍ په لاره کې له رواني، فزیکي او ټولنیزو ستونزو سره مخ وې.
سره له دې چې هېوواد کې مېرمنې له بېلابېلو ستونزو سره مخ دي، له کوره د وتلو پرمهال مېرمنو سره د نارینه محرم شتون لازميکېدل، هغه مېرمنې چې خاوندان یې، مسافر دي، له ستونزو سره مخ کړي. ویل کېږي هېواد کې د امربالمعروف او نهې عمنالمنکر قانون له توشېح وروسته ځینو ولایتونو کې د ښځو پر تګراتګ محدودیتونه زیات شوي دي.
د افغانستان لپاره د برېټانیا سفارت شارژدافیر رابرت دیکسن وايي، دغه هېواد له سرپرست حکومت سره د تعامل غوښتونکی دی.
دیکسن د ریاستالوزرا سیاسي مرستیال محمدعبدالکبیر سره د لیدنې پرمهال ټينګار کړی چې برېټانیا له ا.ا سره د تعامل د دوام غوښتونکی دی او په وینا یې، دغه هېواد کې د ا.ا ضد فعالیتونو ته اجازه نهورکول کېږي.
یوشمېر ښځینه وايي، په بېلابېلو لاروچارو د زېږون ترمنځ واټن کولای شي چې مېرمنو ته ګڼې روغتیايي ستونزې رامنځته کړي. د دوی په وینا، له اومېندوارۍ د مخنیوي لپاره له ګولیو، پیچکاري اوIUD کپسول او لوپ څخه استفاده د دې لامل کېږي چې مېرمنو ته د سر درد، کمحوصلګي، خپګان او اضافه وزن راپیدا کړي.
د چین، روسیې، هند او د برېکس د نورو غړو هېوادونو مشرانو د روسیې په کازان ښار کې د دغه سازمان د غونډې په وروستۍ اعلامیه کې له افغانستان سره د بشري مرستو پر دوام ټینګار کړی او پر ا.ا یې غږ کړی چې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زدهکړو لګېدلی بندیز لرې کړي.
د ژوند ناخوالې شېبې د شعر په ویلو خوږې کوي. د ژوند هره شېبه یې، شعر پورې تړلې او له شعر پرته ژوندکول ورته له تصور لرې دی. «ژوند له شعر پرته امکان نهلري. کله چې یو څوک خوړو سره مینه لري، یا د خوښې رنګ چې تل یې، غواړي، وېکاروي، شعر هم همداسې دی؛ له شعر پرته د ژوند تصویر نهکېږي او ژوند نهشي کولای.»
د لغمان مرکز او یوشمېر ولسوالیو کې صنعتکارې مېرمنې وايي، دغه ولایت کې د ښځو بازار نیمهګړې چارې دې بشپړې شي.
د مسوولانو په وینا، دغه ولایت کې شاوخوا ۵۰۰ مېرمنې په فردي ډول کاروبار کوي او یوشمېر دغه مېرمنې چې د خوراکي توکو او د ښځینه جامو ګنډلو په څېر بېلابېل توکي تولیدوي، سلاموطندار ته وايي، محصولات یې، د پام وړ بازار نهلري.
د هرات زېږنتون کې یوشمېر ډاکټرانې وايي چې د دغه ولایت په لرې پرتو سیمو کې ډېری مېرمنې د وینې «RH منفي» ګروپ په اړه د عامه پوهاوي نشتون له کبله خپل ماشومان له لاسه ورکوي.
د دوی په وینا، د هرات ولایتي روغتون او زېږنتون کې د مېرمنو د اراېچ منفي وینې ګروپ تشخیص لپار روغتیايي دولتي مرکز شتون نهلري.
فاریاب کې یوشمېر هغه مېرمنې چې د کورنۍ سرپرستي ور په غاړه ده او لاسي صنایع تولیدوي، خپل بد وضعیت څخه شکایت کوي او وايي، ګڼو اقتصادي ستونزو سره مخ دي. له دوی څخه ځینې وايي له نورو ترلاسه شوې مرستې پلوري څو ژوند پرې مخ ته یوسي.
هېواد کې ډېری ځوانان تحصیلي څانګې د کورنیو په خوښه او یا د خپلې لېوالتېا له مخې ټاکي، خو ټاکل شوې څانګې څخه تر فراغت وروسته دغه ځوانان د دندو په موندلو کې پاتې راځي او اړ دي چې د خپلې رشتې خلاف دنده وکړي. سلاموطندار په دغه راپور کې له هغو ځوانانو سره مرکې کړي چې د تحصیلي رشتو خلاف دندې کوي او وزګاره دي.
یلدُز مسرور ۳۰ کاله وړاندې فاریاب کې زېږېدلې او له تېرو ۱۵ کلونو راهیسې یې، دغه ولایت کې رسنیز فعالیتونه کړي دي. له خبریالۍ سره د هغې مینه له ټولو سختیو او ستونزو سره مل وه، خو دا د ټولو ناخوالو پر وړاندې درېدلې او خپله هیله یې، له لاس نهده ورکړې. مسرور د خبریالۍ پرمهال هڅه کړې چې خپل شخصي ژوند او مسلکي چارو ترمنځ انډول وساتي.
افغانستان کې د خپلوانو ترمنځ وادونه د کورنیو جوړښتونو له امله دود او پراخ دي؛ خو دغه وادونه جینیتکي ناروغۍ له ځان سره لري چې د سختو ناروغیو او د اولادونو روغتیا ګواښلی شي.
سلاموطندار په دغه راپور کې له لسو هغو مېرمنو او خاوندانو سره مرکې کړي چې په خپلو کې یې، وادونه کړې دي.
سلاموطندار له ۲۲ مېرمنو سره مرکې کړې چې خاوندان یې، په سمه توګه د کورنۍ سرپرستي نهکوي او خپل مسوولیتونه سر ته نهرسوي.
دغه مېرمنې چې د ژوند اړتیا برابرولو برخه کې له ګڼو ستونزو سره لاس او ګرېوان دي، د خاوندانو له ناسم او له تاوتریخوالي ډک چلند هم شکایت لري.
د کابل بادامباغ کې د کرنیزو او مالدارۍ محصولاتو ۳۱م خزاني نندارتون یوشمېر ګډونوالوالې مېرمنې وايي، د نندارتونونو جوړول د دوی بازارموندنې ته زمینه برابره کړې او باید دې برخې ته ډېر پام وشي. ۲۰کلنه سویتا د روپاني شرکت کارکوونکې ده. دا وايي، یاده کارخونه کې څه باندې ۶۰ کسان کار کوي.
په یوې څنډه کې ناسته ده او ورو خپل درسونه لولي؛ د ښوونځي پرانېستلو ته په تمه ده؛ نږدې ورغلم او له سلام ویلو وروسته مې ترې نوم وپوښت؛ په مسکا یې، ځواب راکړ او وویل «بهار یم، د شپږم ټولګي زدهکوونکې.»
۱۲کلنه بهار د کابل اوسېدونکې ده او د روان ښوونیز کال وروستۍ میاشتې یې دي. دا چې ښوونیز کال په پای ته رسېدو دی، ناهیله ده او له سرپرست حکومت غواړي چې نجونې زدهکړو ته پرېږدي.
د بامیان یکاولنګ ولسوالي یوې څنډه کې له زدهکړو او کار محرومې یوې مېرمنې ته زدهکړو او کار زمینه برابره شوې.
ربابه واحدي کلونه وړاندې د ۵۰زره افغانیو په لګښت د «بامیکا» په نوم د ښځو لپاره د خیاطي زدهکړې او کار لپاره کارخونه جوړه کړې چې اوس پهکې مېرمنې هم خیاطي زدهکوي او هم کار کوي.
