افغانستان‌نینگ رواجلنیب باره‌یاتگن شهرلریدن بیری بولگن پروان ولایتی‌نینگ مرکزی چاریکار شهریده اهالی‌نینگ کوپه‌یشی، تورر جای حدودلری‌نینگ کینگه‌یشی همده آقاوه سوولرنی ییغیش و تازه‌لش بوییچه ستندردلر گه جواب بیره‌دیگن تیزیم‌نینگ یوقلیگی سببلی، شهر آقاوه سوولرنینگ کتته قسمی آچیق اریقلر و عنعنوی اصوللر آرقه‌لی چیقریب یوباریله‌دی. اقلیم اوزگریشی طفیلی سوو منبعلری‌نینگ کمه‌یب باره‌یاتگنی بیلن بیرگه، بو اصول ییر آستی سوولری‌نینگ افلاسلنیش خوفینی ینه‌ده آشیرگن.
پروان ولایتی احصائیه و معلومات باشلیغی گل‌الرحمان رحمانی، ولایت اهالیسی ۸۰۶ مینگ ۴۳۱ کیشینی تشکیل ایتیشینی، شوندن ۲۲۲ مینگ ۷۵۱ نفری چاریکار شهریده یشش‌نی ایته‌دی. بونده‌ی وضعیت‌نینگ عاقبت‌لری چاریکار اهالیسی اوچون یقال سیزیلماقده. کوپلب عایله‌لر یاقیم‌سیز هید، آقاوه سوولرنینگ کوچه‌لر گه آقیب چیقیشی، اطراف-محیط‌نینگ افلاسلنیشی و ایچیملیک سووی منبعلری‌نینگ ضررلنیش احتمالیدن شکایت قیله‌دیلر.
چاریکار شهریدن بولگن فردین یوسفی شونده‌ی دییدی: «بعضی اوی‌لر اریق‌نینگ پستکی تامانیده، باشقه‌لری ایسه یوقاری تامانیده جایلشگن. اولر شو اریق‌ده‌گی سوودن فایده‌لنیشه‌دی. اطراف‌ده‌گی چیقیندیلر شمال ایسگنده اریق ایچیگه توشه‌دی. کوپلب باله‌لر ایچ کیتیشی و آچ‌قازان-ایچک کسللیک‌لریگه چلینه‌دیلر.»
چاریکارنینگ ینه بیر یشاوچیسی شکرالله شمس، اهالی‌نینگ تورلی کسللیک‌لرگه چلینیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون شهر آقاوه سوولرینی باشقریش ضرور دییدی. اونگه کوره: «یامغیر یاغ‌گنده کوچه‌لردن آقیب توشه‌دیگن سوونینگ کتته قسمی آقاوه سوو حسابلنه‌دی. بو حالت اطراف-محیط‌نینگ افلاسلنیشیگه و آدملرنینگ تورلی کسللیک‌لرگه چلینیشیگه سبب بوله‌دی. بونینگ آلدینی آلیش کیره‌ک.»
چاریکارنینگ باشقه اهالیسی هم ییر آستی سوولری سطحی‌نینگ پسه‌یب باره‌یاتگنی، آقاوه سوو قودوق‌لری بیلن ایچیملیک سووی قودوق‌لری آره‌سیده‌گی مصافه‌نینگ قیسقه‌لیگی سوو منبعلری‌نینگ افلاسنلنیشی باره‌سیده تشویش قیله‌یاتگنلرینی ایته‌دیلر.
غوربند-چاریکار دریا حوزه‌سی باشلیغی عبدالشکور سروی، سونگی ییللرده ییر آستی سوولری سطحی پسه‌یگنینی بیلدیره‌دی. او شونده‌ی دییدی: «۲۰۲۴ ییلدن ۲۰۲۶ ییل‌نینگ شو آیی گچه ییر آستی سوولری سطحی تخمیناً ۰.۶۸ متردن بیر مترگچه پسه توشگن. شونینگدیک حاضرده ۶۰ گه یقین قودوق قوریلیشی ایشلری آلیب باریلماقده. اولردن ۱۰ ته‌سی یکونلنگن، قالگنلری ایسه هنوز قوریلیش جریانیده.»
شو بیلن بیرگه، اطراف-محیط بیلرمانلری ییر آستی سوولری سطحی قنچه پسه‌یسه، توپراق‌نینگ افلاسلنتیروچی ماده‌لرنی طبیعی روشده تازه‌لش قابلیتی هم شونچه کمه‌یشینی بیلدیره‌دی. نتیجه‌ده آقاوه سوولرنینگ ایچیملیک سووی منبعلری و زراعت ییرلریگه سینگیب کیریش احتمالی آرته‌دی.
پروان ولایتی ایکینچیلیک، سووغاریش و چارواچیلیک ریاستی‌نینگ زراعت ایشلری بوییچه آمری نیازمحمد تایب‌نینگ ایتیشیچه، اقلیم اوزگریشی ولایتده‌گی قریب بیر مینگ ۲۰۰ هکتار زراعت ییرلریگه تأثیر کورستگن. او شونده‌ی دییدی: «بو وضعیت توپراق‌نینگ افلاسلنیشیگه، سووغاریش‌ده فایده‌لنیله‌دیگن سوو صفتی‌نینگ پسه‌یشیگه و ییر اونیمدارلیگی‌نینگ کمه‌یشیگه آلیب کیله‌دی.»
چاریکار شهری بلدیه باشلیغی رازمحمد یاسرنینگ ایتیشیچه، آقاوه سوولرنی ییغیش و تازه‌لش بوییچه زمانه‌وی ستندردلر گه جواب بیره‌دیگن تیزیمنی یره‌تیش شهر اوچون اینگ مهم احتماللردن بیری دیر. بیراق حاضرگچه اوشبو لایحه‌نی عملگه آشیریش‌نی باشلش‌نینگ انیق مدتی اعلان قیلینمه‌گن. او شونده‌ی دییدی: «حاضر هم چاریکار شهریده آقاوه سوولرنینگ ۷۰ فایزی عنعنوی اصوللر بیلن باشقریلماقده. بو ایسه ییر آستی سوولرنینگ افلاسلنیشی کبی خوف‌لرنی کیلتیریب چیقره‌دی.»
اوشبو گزارش نتیجه‌لری شونی کورسته‌دی کی، پروان ولایتیده اقلیم اوزگریشی و آقاوه سوولرنی معیارلر گه ماس بولمه‌گن طرزده باشقریش اوزارا چمبرچس باغلیق ایکی انقراض گه ایلنگن. بو انقراض‌لر سوو منبعلری، ایکینچیلیک ییرلری و فقرالر سلامت‌لیگینی جدی خوف آستیده قالدیرگن. متخصص‌لر و مسئوللر وضعیت‌نینگ ینه‌ده آغیرلشیشیگه یول قویمسلیک اوچون ستندردلر گه جواب بیره‌دیگن آقاوه سوو تیزیمینی یره‌تیش، ییر آستی سوولرینی محافظه قیلیش، سوو منبعلرینی عاقلانه باشقریش و اهالی اورته‌سیده توشونتیریش ایشلرینی کوچه‌یتیریشنی اینگ مهم چاره‌لر دیب حسابله‌یدی.
