ایشسیزلیک، اقتصادی معمالر، تعلیمدهگی چیکلاولر و ایش اورینلری کملیگی – افغانستان دهگی کوپلب یاشلر بوگونگی حیاتی و ایرتنگی کیلهجگیگه سایه سالهیاتگن معمالردن بولگنینی ایتهدیلر.
بعضی یاشلر اوز مقصدلریگه ایریشیش اوچون حلی هم امید بیلن حرکت قیلهیاتگن بولسه، باشقهلری کیلهجککه نسبتن ناانیقلیک و کیلگوسی ییللر اوچون ریجه توزیشدهگی قیینچیلیکلر حقیده گپیرهدی.
کابل بیلیم یورتینینگ ژورنالیزم یونهلیشینی تماملهگن ۲۵ یاشلی محمد مصطفا هم انه شوندهی یاشلردن بیری دیر. او اوز کیلهجگی اوچون بیر نیچه ییللیک ریجه توزگنینی و سعی-حرکتلری آرقهلی مقصدلریگه ایریشیشگه امید قیلهیاتگنینی ایتهدی.
اونینگ سوزلریگه کوره، حاضرگی شرایط و بعضاً یوزه گه کیلهدیگن انگیزهسیزلیک یولنی دوام ایتیریشگه توسقینلیک قیلهدی. بیراق او تعلیم آلیش اوچون یخشیراق امکانیتلر یرهتیلسه، بو یاشلر آرهسیده رواجلنیش و یوکسهلیش اوچون ینهده کوچلیراق رغبت تاپیلیشیگه ایشانهدی. او شوندهی دییدی: «کیلهجکدهگی اینگ کتته قورقوویم – اوز مقصدلریمگه ایریشه آلمسلیگیم و بو یولده اوزیم تنلهگن قرارلر سبب قیینچیلیکلر گه دوچ کیلیشیم دیر. مین یوقاتیشدن اینگ کوپ قورقهدیگن نرسهم – عمر وقتیم دیر، یعنی یاشلیک دوریمنی بای بیریب قویشیم دیر.»
بیلیم یورتنی تماملهگندن کیین ایش تاپیش هم یاشلرنینگ اساسی تشویشلریدن بیری حسابلنهدی.
مزارشریفلیک ۲۷ یاشلی علیمبین علییارنینگ ایتیشیچه، کوپلب یاشلر عالی تعلیمنی توگهتگچ ایش بازاریگه کیریشده کتته قیینچیلیکلر گه دوچ کیلهدی. اونینگ فکریچه، ایش اورینلرینینگ کملیگی و اقتصادی معمالر سبب ایریم یاشلر اوز کیلهجگی اوچون انیق و روشن ریجه توزه آلمهیدی.
او شوندهی دییدی: «افسوس کی، افغانستان ایچیدهگی حاضرگی شرایطده هر کیم اوز کیلهجگینی ناانیق و معلق دیب بیلهدی. گویا انساننینگ قولیدن هیچ نرسه کیلمهیدیگندیک توییلهدی.»
اقتصادی و ایش بیلن باغلیق خواطرلردن تشقری، ایریم یاشلر بو حالت اولرنینگ تعلیمنی دوام ایتتیریش و ینگی کونیکمه (مهارت)لرنی اورگهنیش انگزهسیگه هم سلبی تأثیر کورستهیاتگنینی ایتهدیلر.
کابللیک ژورنالیزم یونهلیشی بیتیروچیسی مصطفا امیری طلبهلیک دوریده ینگی کونیکمهلرنی اورگهنیشگه کوپراق اشتیاقی بولگنینی، بیراق حاضرگی شرایط اونینگ انگیزهسی و کوچ-غیرتینی کمهیتیرگنینی بیلدیرهدی.
او شوندهی دییدی: «حاضر افسوس کی، ینگی کونیکمهلرنی اورگنیشگه اینتیلمهیپمن و عموماً انرژیم یوق. بعضاً اویلهی من کی اگر بیرار کونیکمه اورگنسم هم، کیین ایش تاپه آلمهسم – چی؟ یا کی بعضاً کونیکمه اورگنیش وقتیمنی بیکار گه صرفلش بولیب قالهدی و کیلهجکده فایدهسی تیگمهیدی، دیب اویلهی من.»
متخصصلر ایسه بو حالت دوام ایتسه، یاشلر اوچون کینگ کولملی روحی و اجتماعی عاقبتلر یوزه گه کیلیشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیرماقده.
روانشناس شمسالدین وطنیارنینگ ایتیشیچه، یاشلر اوز کیلهجگینی انیق تصور قیله آلمسه، اولرنینگ اوزیگه بولگن ایشانچی و اوز قدر-قیمتینی حس ایتیشی هم ضرر کورهدی. اونینگ فکریچه، موفقیتسیزلیکدن قورقیش یاشلرنی اوزاق مدتلی ریجه توزیش و مقصدلریگه ایریشیش اوچون حرکت قیلیشدن توختهتیب قوییشی ممکن.
اونگه کوره: «دایمی امیدسیزلیک یا کی اوزلوکسیز انگیزه یوقلیگی یاشلر آرهسیده خواطر، اضطراب، استرس، اویقوسیزلیک و روحی چرچاق کبی کوپلب معمالر گه سبب بولهدی.»
شو بیلن بیرگه، جمعیتشناس سهیب احمدی، یاشلرنینگ کیلهجککه بولگن قرهشلری شکللنیشیده اقتصادی و اجتماعی عامللرنینگ مهم رول اوینشینی تأکیدلهیدی.
اونینگ ایتیشیچه، ایش اورینلرینی یرهتیش، تعلیم امکانیتلرینی کینگهیتیریش همده عایله و اجتماعی انستیتوتلر تامانیدن قوللب-قوتلش یاشلر آرهسیده امید و انگیزه تاپیلیشیگه یاردم بیرهدی.
اونینگ کوپهیتیریشیچه: «اگر ایریم آدملرنینگ اقتصادی احوالی یامان بولسه، اولر کیلهجک حقیده انیق تصور گه ایگه بوله آلمهیدی. کیلهجگی کفالتلنمهگن ایکن، البته توغری ریجه هم توزه آلمهیدی. شونینگدیک، ریجهلشتیریش اوچون ییترلی امید و انگیزه گه هم ایگه بولمهیدی.»
شونگه قرهمی، کوپلب یاشلر حلی هم امیدینی یوقاتمهگنینی و اوز مقصدلریگه ایریشش اوچون حرکت قیلهیاتگنینی ایتماقده. اولر تعلیم و ایش امکانیتلرینی کینگهیتیریش افغانستان یاش اولادی اوچون ینهده یارقین کیلهجک یرهتیشی همده امیدنی کوچهیتیریشی ممکنلیگینی تأکیدلهیدیلر.
