اسلامی فقه و دینی تعلیماتلرده ناگرانلیگی بولگن عیاللرنینگ انسانی قدر-قیمتی همده حقوقلری علیحده تأکیدلنگن بولسه-ده، ناگرانلیگی بولگن ایریم عیاللرنینگ حکایهلری شونی کورستهدیکی، اولر حیاتنینگ ایریم ساحهلریده جملهدن تعلیم، بندلیک، ایریم خذمتلردن فایدهلنیش و بعضی حاللرده میراث بیلن باغلیق مسئلهلرده قیینچیلیکلر گه دوچ کیلگن. علمالر و حقوقشناس متخصصلرنینگ فکریچه، قوللب-قوتلاوچی خذمتلرنی کینگهیتیریش همده عایلهلر و جمعیتنینگ خبردارلیگینی آشیریش اوشبو قتلم وکیللرینینگ احوالینی یخشیلش و اولر اوچون کینگراق امکانیتلر یرهتیشده مهم عامل بولیشی ممکن.
بدخشان ولایتی جرم تومنی یشاوچیسی، بیل و ایاق قسمیده ناگرانلیگی بولگن ماهجان غنی، ناگرانلیک اونی حیاتینینگ تورلی جبههلر گه تأثیر کورستگنینی، ایریم حاللرده ایسه بعضی کیشیلرنینگ مسئولیتسیز مناسبتیگه دوچ کیلگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «ناگرانلیگیم کوندهلیک حیاتیمگه کتته تأثیر کورستدی و تورلی قیینچیلیکلر گه دوچ کیلدیم. بیزنی قوللب-قوتلش و جمعیت حیاتیده فعال اشتراک ایتیشیمیز اوچون ینهده کوپراق امکانیتلر یرهتیلیشیگه امید قیلهمن.»
بامیان ولایتی یشاوچیسی و قولیده ناگرانلیگی بولگن عزیزه صدیقی هم، ناگرانلیک حیاتینینگ تورلی ساحهلریگه تأثیر کورستگنینی ایتهدی. اونینگ سوزلریگه کوره، تعلیم آلیش، ایش تاپیش امکانیتلری و ایریم خذمتلردن فایدهلنیش اونینگ دوچ کیلگن اینگ اساسی قیینچیلیکلریدن بولگن. او شوندهی دییدی: «ناگرانلیگیم سببلی قتنب یوریش، ایریم کوندهلیک ایشلرنی بجریش و اجتماعی فعالیتلرده اشتراک ایتیشده قیینچیلیکلر گه دوچ کیلهمن. شونگه قرهمی، هر دایم مستقل بولیشگه حرکت قیلگن من. بعضاً ایریم خذمتلردن فایدهلنیشده مین اوچون تینگ امکانیتلر ییترلی درجهده یرهتیلمهگنینی حس قیلگن من.»
جوزجان ولایتیدن بولگن ناگران لیلما محمدی، مکتب دوریدن باشلب جمعیتده اوزیگه نسبتن تورلیچه مناسبتلر گه دوچ کیلگنینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «میراث تقسیملهیاتگن پیتده دستلب مینگه اولوش اجرهتیش شرط ایمس دیگن قرهش ایلگری سوریلدی. کیینچهلیک بو مسئله قیته کوریب چیقیلدی، بیراق اوشه تجربه شریعت کورستمهلریگه اساسلنمهگن ایدی.»
اسلام فقه تعلیماتلریگه کوره، ناگرانلیگی بولگن عیاللر انسانی قدر-قیمتنینگ حمایه قیلینیشی، تینگ امکانیتلردن فایدهلنیش، اسلامی قدریتلردن بهرهمند بولیش، ساغلیقنی سقلش شونینگدیک اجتماعی، مدنی و باشقه فعالیتلرده اشتراک ایتیش کبی حقوقلر گه ایگه دیرلر.
حقوقشناس محمداکبر گوجروالنینگ ایتیشیچه، اسلام فقهده ناگرانلیگی بولگن عیاللر انسانی قدر-قیمت و شرعی حقوقلر گه ایگه دیرلر، ناگرانلیکنینگ اوزی ایسه بو حقوقلرنینگ چیکلنیشیگه سبب بولمهیدی. اونینگ سوزلریگه کوره، ایریم خلقارا حجتلرده هم ناگرانلیگی بولگن شخصلرنینگ اساسی حقوق و امکانیتلردن فایدهلنیشی اوچون شریعت یرهتیشگه علیحده اعتبار قرهتیلگن. اونگه کوره: «اسلام فقه دینی تعلیماتلرگه اساسلنیب، ناگرانلیگی بولگن انسانلرگه قدر-قیمت و حرمت بیلن مناسبتده بولیشنی اعتراف ایتهدی همده اولرنینگ حقوقلرینی حمایه قیلیشگه اورغو بیرهدی.»
حقوقشناس آسیه امانی هم، ناگرانلیگی بولگن عیاللر باشقهلر قطاری قانونی و شرعی حقوقلرگه ایگه ایکنینی ایتهدی. اونینگ تأکیدلشیچه، کیلیشماوچیلیکلر یوزه گه کیلگن تقدیرده، اولر مسئلهنی شرعی و حقوقی یوللر آرقهلی کوریب چیقیش اوچون تیگیشلی ادارهلر گه مراجعت قیلیشلری ممکن. او شوندهی دییدی: «میراث، ملک، نکاح و باشقه حقوقی مسئلهلرده کیلیشماوچیلیک یوزه گه کیلسه، اولر مسئلهنی کوریب چیقیش و حل ایتیش اوچون وکالتلی ارگانلر گه مراجعت قیلیشلری ممکن.»
شو بیلن بیرگه، ایریم متخصص و بیلرمانلرنینگ ایتیشیچه، ناگرانلیگی بولگن بعضی عیاللر حیاتدهگی قیینچیلیکلر سببلی کوپراق اخلاقی، دینی و اجتماعی قوللب-قوتلشگه احتیاج سیزیشی ممکن. روانشناس عبدالقدیر بران شوندهی دییدی: «عایلهوی قوللب-قوتلش، مناسب امکانیتلرنینگ یرهتیلیشی و مصلحت خذمتلریدن فایدهلنیش امکانیتی ناگرانلیگی بولگن عیاللرنینگ روحی حالتینی یخشیلشده مهم رول اوینشی ممکن.»
دین علمالری هم اسلام دینی ناگرانلیگی بولگن عیاللر گه باشقه انسانلر گه بیریلگنیدیک، عینی انسانی قدر-قیمت و حقوقلرنی اعتراف ایتگنینی تأکیدلهیدیلر. دین عالمی محمدیوسف ثاقب شوندهی دییدی: «عزیز اسلام ناگرانلیگی بولگن عیاللر گه هم باشقه انسانلر کبی قدر-قیمت، حقوق و حرمت بیلن مناسبتده بولهدی. اسلامده اوستونلیک میزانی جسمانی حالت، قابلیت یا کی ساغلاملیک ایمس، بلکی اوستونلیک میزانی – ایمان و تقوا دیر.»
بوندن تشقری، بدخشان ولایتی شهیدلر و ناگرانلر ایشلری بوییچه ریاستی مسئوللری، ناگرانلیگی بولگن شخصلرنی قوللب-قوتلش اوچون یاردم دستورلری و نقد پول کمکلری کوزده توتیلگنینی ایتهدیلر.
بدخشان ولایتی شهیدلر و ناگرانلر ایشلری بوییچه باشلیغی نوراحمد احمدی شوندهی دییدی: «ناگرانلیگی بولگن شخصلر اوچون تیگیشلی ترتیب-قاعدهلر گه موافق، دوری روشده تولب باریلهدیگن نقد یاردملر اجرهتیلگن. بوندهی شخصلر اوچون اسلام امیرلیگی تامانیدن خصوصاً شهیدلر و ناگرانلر ایشلری بوییچه وزیرلیگی همده بدخشان شهیدلر و ناگرانلر ریاستی آرقهلی آیی گه ایکی مینگدن سکیز مینگچه مقدارده یاردم کورسهتیلهدی و بو مبلغ بیلگیلنگن ریجه گه قرهب تولب بیریلهدی.»
اوشبو گزارشده ناگرانلیگی بولگن عیاللر اوزلرینینگ حیاتی تجربهلری و دوچ کیلگن ایریم قیینچیلیکلری حقیده سوز یوریتگنلر. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ افغانستاندهگی اورین باسرلیک هیئتی تامانیدن اعلان قیلینگن معلوماتلر گه کوره، هم افغانستانده ناگرانلیگی بولگن شخصلرنینگ سلماقلی قسمی استقامت قیلهیاتگنی کورسهتیلگن.
