سلاموطندارنینگ «شیخ زاید» کسلخانهسی و میه همده روانشناس متخصصلردن بیرقطاری بیلن صحبتی شونی کورستهدی کی، افغانستانده ۳۸ یاشنی تولدیرمهگن یاشلر اینیقسه خاتین-قیزلر آرهسیده «میه سکتهلیگی» سیزیلرلی درجهده آشگن.
پایتخت کابل شهریده شیخ زاید تخصصی کسلخانهسینینگ سلامتلیک بوییچه اخبارات ادارهسی (HMIS) تیزیمی سلاموطندار بیلن شریک قیلگن معلوماتلریگه کوره، قویاش ۱۴۰۴ ییلده، اوشبو مرکزده ۹۰۲۰ میه سکتهلیگی ثبت ایتیلگن. اولردن ۱۹۹۴ تهسی (دییرلی ۲۲ فایزی) ۳۸ یاشنی تولدیرمهگن کیشیلر گه تیگیشلی دیر.
بو رقم، قویاش ۱۴۰۳ ییلده یاشلر آرهسیده ۱۶۱۳ میه سکتهلیگی قید ایتیلگن، دییرلی ۲۳ فایز آشگنینی کورستهدی.
شیخ زاید کسلخانهسیده سلامت بوییچه اخبارات ادارهسی تیزیمی مسئولی عبدالغیاث مومند سلاموطندار بیلن صحبتده شوندهی دییدی: «قویاش ۱۴۰۴ ییلده ۹۰۲۰ کیشی میه سکتهلیگی سببلی بو کسلخانه گه مراجعت قیلگن، اولردن ۱۹۹۴ نفری ۳۸ یاشنی تولدیرمهگنلر بولگن و اولردن ۱۰۴۹ نفری عیاللر و ۹۴۵ نفری ایرککلر بولگن.»
معلوماتلر شونی کورستهدی کی عیاللر یاشلر گه نسبتن میه سکتهلیگیگه کوپراق چلینگن. قویاش ۱۴۰۴ ییلده ۱۹۹۴ ثبت ایتیلگن یاش دن، ۱۰۴۹ نفری (۵۳.۶ فایزی) عیاللر و ۹۴۵ نفری (۴۷.۴ فایزی)نی ایرککلر تشکیل بیرگن. بو جریان قویاش ۱۴۰۳ ییل رقمی گه تینگ؛ جمعی ۱۶۱۳ حالتدن، ۹۰۲ نفری (۵۵.۹ فایزی) عیاللر و ۷۱۱ نفری (۴۴.۱ فایزی)نی ایرککلر تشکیل بیرهدی. بو رقم شونی کورستهدی کی ایکیل ییلده، عیاللر ایرکک یاشلر گه نسبتن میه سکتهلیگیگه کوپراق چلینگن.
میه سکتهلیگی، بو میه تامیر کسللیگی بولیب، میه تامیرینینگ تیقیلیشی یا کی یاریلیشی نتیجهسیده قان آقیمی میه ایریم قسملریگه توختهشی یا کی کمهیشی بیلن یوزه گه کیلهدی و بو میه حجتلریگه آکسیجن همده آزوقه مادهلرینینگ ییتیب بارمسلیگیگه آلیب کیلهدی.
میه و روح کسللیکلری، یورهک کسللیکلری، قان یاغی (چربی خون) یوقاری قان باسیمی، ساغلام بولمهگن تورموش طرزی، آرتیقچه وزن و جسمانی فعاللیکنینگ ییتیشمسلیگینی اوشبو کسللیکنینگ خوف عامللری صفتیده کورستهدی. شفاکارلر گه کوره، عیاللرده استرس، هورمون اوزگریشی و حاملهدارلیکنی آلدینی آلوچی دارولرنی قبول قیلیش بو کسللیکنی کوچهیتیرووچی عامللر حسابلنهدی.
آنهلر و بالهلر اوچون فرانسه طبی انستیتوتی (شفاخانهی فرانسویها)ده میه و روح کسللیکلری شفاکاری گلاحمد طاهری، سلاموطندار بیلن صحبتده شوندهی دییدی: «قیته-قیته سقط قیلگن عیاللر، حاملهدارلیکنی آلدینی آلووچی دارولرنی کوپ استعمال قیلهدیلر، کمقانلیک بیلن دوچ و قیینچیلیگی بولگن عیاللر، ۴۰ دن ۶۰ فایز گچه میه سکتهلیگی خوفی بیلن دوچ دیر.»
شونینگدیک، «شیخ زاید» کسلخانهسیده میه ایچکی بولیم باشلیغی سراجالدین نجرابی، تامیرلرنینگ ناتوغری شکللنیشی، ایشسیزلیک و چیکیش کبی عامللر تامیرلر چیدهملیگینی پسهیتیریب، یاشلرده میه سکتهلیگی خوفینی آشیریشینی بیلدیرهدی. او شوندهی دییدی: «پس یاشدهگی اساسی سبب – تامیرلرنینگ ناتوغری شکللنیشی بولیب، او ضعیف نقطهلر گه ایگه. استرس و ایشسیزلیک مهم رول اوینهیدی و اولر بیلواسطه تأثیر کورسهتیشی ممکن. بعضی دارولرنی ایشلهتیش قلیون و سیگرت هم خوف عاملی بولیشی ممکن و تامیرلرنینگ چیدهملیگینی کمهیتیرهدی.»
شو بیلن بیرگه، اسلام امیرلیگی ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی تامانیدن سلاموطندار بیلن شریک قیلینگن معلوماتلر شونی کورستهدی کی، قویاش ۱۴۰۴ ییلده، افغانستانده ۱۴ مینگ ۹۰۷ کیشی میه سکتهلیگی سببلی دوالنیش اوچون دولت کسلخانهلریگه مراجعت قیلگن. اولرنینگ بیر مینگ ۶۸۰ نفری وفات ایتگن.
میه سکتهلیگی بیلن دوچ بولگن یاشلرنینگ عایله اعضالری بیلن اوتکزیلگن صحبتلر شونی کورستهدی کی، اوشبو کسللرنینگ اکثریتی سکتهدن کیین نسبی یا کی بوتونلی فلج بولیش، سوزلهی آلمسلیک و تنه اعضالرینی قیمیردهتیش کمهیشی کبی یامان عاقبتلر بیلن روپهره بولگن. اوشبو معلوماتلر گه کوره، بو عاقبتلر نهفقط کسللرنینگ مستقللیگیگه تأثیر قویگن، بلکی اولرنی عایله اعضالریدن بیریگه قرهم بولیب قالیشیگه آلیب کیلگن.
غور یشاوچیسی ۳۴ یاشلی احمدفهیمنینگ ایتیشیچه، ۲۸ یاشلی ایناغهسی ایکی آی اول قشاقلیک، ایشسیزلیک و استرس سببلی میه سکتهلیگیگه دوچ بولگن و حاضر تنهسینینگ یریمی فلج بولگن. اونگه کوره: «ایناغم ایکی آی اول میه سکتهلیگیگه دوچ بولدی، قان باسیمی یوقاری ایدی؛ ایشسیزلیک، قشاقلیک و استرس سببلی بو کسللیکه دوچ بولدی. بیرینچی کونلر گه نسبتن احوالی یخشی؛ بیراق هنوزگچه تنهسینینگ یریمی فلج دیر.»
فاریاب یشاوچیسی ۵۷ یاشلی محمد، ۲۰ یاشلی اوغلی میه سکتهلیگیگه دوچ بولگن ایتیشیچه، بو کسللیک گپیره آلمسلیگی یانیده اوغلینینگ تنهسی فعالیتیگه سلبی تأثیر قویگن. او شوندهی دییدی: «سکته قیلگنیگه ۱۵ کون تولدی، اوزینی تیکلهی آلمهیدی، گپیره آلمهیدی، میه سکتهلیگیدن اول باشقه کسللیگی یوق ایدی. احوالی آغیرلشماقده.»
میدانوردک یشاوچیسی گلآقا، ۱۵ یاشلی اوغلی اوشبو کسللیککه چلینگن شوندهی دییدی: «نیچه مرته اوستیگه حمله کیلدی مغزی سکته قیلدی. بیرینچی مرته تامیر بند بولگندی، حاضر ینه سکته قیلگن، خونریزلیگی بار. سول قولی فلج بولگن ایدی، حاضر قولی کم-کم ایشلهیدی. اونگ ایاغی فلج بولگن ایدی، یخشی گپیره آلمهیدی.»
برچهسی بیلن، بعضی روانشناسلر، ناساغلام حیات طرزی، یخشی آوقتلنمسلیک، حرکت یوقلیگی، استرس و عایلهوی همده روحی باسیملرنی، یاشلر آرهسیده میه سکتهلیگی اصلی عامللریدن دیب و بو احوال دوام تاپهیاتگنیدن تشویش بیلدیرماقده.
روانشناس (APC) خذمتلری بوییچه اداره مسئولی شرفالدین عظیمی بوتوغریده شوندهی دییدی: «یاشلرنینگ میه سکتهلیگی حقیده اعتبار قرهتیلمسه، کوپراق یاشلریمیزنی قولدن بیریشیمیز ممکن. بعضی یاشلر فلج بولیشی ممکن، گپیره آلمسلیگی ممکن، ناگران بولیب عایله اعضالریگه تیهنیب قالیشلری ممکن، بو ساغلیقنی سقلش سکتوری گه باسیمنی آشیرهدی. اصلی سببلر تاپیلیشی اوچون سعی-حرکت بولسه.»
اوشبو گزارش معلوماتلریگه کوره، میه سکتهلیگی ایندی فقط کیکسهلر کسللیگی ایمس، بلکی کوپینچه یاشلرنینگ بو کسللیککه چلینیشی آرتماقده. ناساغلام حیات طرزی، روحی باسیملر و حرکتسیزلنتیروچی کبی نرسهلر استعمال قیلینیشی کبی خوفلی عامللر کینگهیشی، یاشلرنینگ بو کسللیککه چلینیش اساسی عاملی حسابلنهدی.
