سلاموطندار کنردهگی زلزلهدن جبرلنگن عیاللر و بالهلر شامل ۱۰۶۱ عایله احوالینی میدانی اۉتکزگن سوراوده تېکشیرگن؛ بولرنینگ برچهسی جندر چېکلاوی، اقتصادی قرهملیک و فرهنگی توسیقلر کبی قیینچیلیکلر بیلن دوچ دیر. سوراو نتیجهسی شونی کورستهدی کی عیاللر کنردهگی زلزلهدن سۉنگ کوپراق جسمانی و روحی همده حاملهدارلیک و توغیش بولیمیده ضرر کورگن. بونگه قوشیمچه، طبی خذمتلردن فایدهلنه آلمسلیک و عایلهوی باسیملر اونینگ قیینچیلیگینی آشیرگن.
عیاللر بیلن مستقیم طرزده صحبت قیله آلمسلیک اوشبو سوراونینگ اساسی معمالریدن بیری بولگن. جواب قیترگن ایرککلر ۹۹.۵ فایزنی تشکیل بیرهدی؛ بیراق جواب قیترگن عیاللرنینگ سانی فقط ۰.۴ فایز بولگن. یاولر بیلن عیاللرنینگ صحبت قیلیش حقیدهگی چېکلاولی مدنیت، محرمسیز اویدن چیقمسلیک، انقراضلی شرایطده اوی ایشلری باسیمی، صحبت قیلهدیگن عیاللر آزچیلیگی اساسی قیینچیلیکلردن عبارت. اولر آرهسیده ۲۹.۸ فایز عایلهلرده چمهسی بیر حاملهدار عیال بار. جمعی عایلهلرنینگ ۱۷.۲ فایزیده بیتته حاملهدار عیال، ۹.۸ فایزده ایکی نفر حاملهدار عیال بار. آز سانلی عایلهلرده اېسه ایکی نفردن آرتیق حاملهدار عیال موجود.
نسایی-ولادی شفاکاری سونیتا بهرام، عیاللر اینیقسه حاملهدار عیاللرنینگ ساغلیق قیینچیلیگی حقیده شوندهی دیېدی: «عیاللرنینگ ساغلیق احوالی تورلی قیینچیلیک بیلن روپهره بولدی بو مشکللر نهفقط تیریکچیلیک نقطهی نظردن اولر گه ضرر یېتکزدی، بلکی روحی نقطهی نظردن اولر گه سلبی تأثیر قویگن. زلزله یوز بیرگن حدودلرده یشهیدیگن عیاللر توشکونلیککه چلینگن و حتا حاملهدار عیاللر، اکثریتلری جنینلرینی قولدن بیرگن و بعضی عیاللر نامناسب شرایطده توققن، ساغ چقهلاق دنیا گه کیلتیرگن؛ بیراق اولرده نیچه آی قان کیتیشی کوزهتیلگن و او ییرده طبی امکانیت یوقلیگی اوچون تلویزیونی کوریک اۉتکزه آلمهگنلر.»
۱۱.۴ فایز عایلهلرده زلزلهدن سۉنگ چقهلاق دنیا گه کیلگنی کوزهتیلگن. اوشبو ساندن ۶.۶ فایز توغروقلر ساغلیق مرکزلر و ۴.۹ فایزی اویده و طبی امکانیتسیز عملگه آشیریلگن. اویده امکانیتسیز توغروق آنه و چقهلاق اوچون خوفلی دیر؛ بو مسئله شفاکارلر تامانیدن تصدیقلنگن. ۲.۳ فایز عایلهلرده بوییدن اجرهلیش کوزهتیلگن. نسایی-ولادی شفاکارلرینینگ فکریچه، احتمالی سببلر زلزلهدن قورقیش و تشویش قیلیش، روحی باسیم، مستقیم یا کی نامستقیم فیزیکی ضرر کوریش و توییب آوقتلنمسلیک دیر.
نسایی-ولادی شفاکاری شبانه یاری، اویده توغیش خوفلری حقیده شوندهی دیېدی: «طبی نقطه-نظردن آنه و چقهلاق اوچون خطری جوده هم کوپ؛ چونکه آنهده قان آقیش، ییرتیلیش و عفونتلر کوزهتیلهدی و شونینگدیک چقهلاقنینگ توغیلیش پیتیده بوغیلیشی، باشی ضرر کوریشی، ییلکه سویوکلری سینیشی، یورهک توختهشی و نفس قیسیلیشی کوزهتیلهدی.»
معلوماتلر شونی کورستهدی کی سوراو گه اشتراک ایتگنلرنینگ همهسیگه روحی ناخوشلیک کوزهتیلگن. ۴۸.۷ فایز قورقیش و تشویش، ۴۱.۶ فایز قورقیش، تشویش توشکونلیک و ۷.۱ فایز اېسه فقط توشکونلیک و ناآراملیگی بار. فقط ۲.۳ فایزنینگ روحی بیلگیلری یوق. جمعی صورتده، ۹۷.۴ فایز گه روحی بیلگیلر کوزهتیلگن. عیاللر کیچه تاماندن کیتمه-کیت کابوس کوریش، اوی یا کی بناده قالیشدن قورقیش، توغیشدن سۉنگ توشکونلیک، بالهلرینینگ ساغلیگی حقیده دایمی تشویش و کېلهجک که نسبتن ناامیدلیک کبی مخصوص بیلگیلرنی تجربه قیلهدیلر.
روانشناس برشنا بو حقده شوندهی دیېدی: «زلزله یوز بیرگن پیتده، اهالینینگ اېنگ اولا قورقیش، کابوس کوریش، اویسیزلیکنی حس قیلیش، روحی توشکونلیکدن قورقهدی. بوندهی آفتلرده اېنگ کوپ ضرر کورهدیگنلر عیاللر و بالهلر دیر، اولر گه روحی مشکل کوزهتیلهدی.»
معلوماتلر شونی کورستهدی کی، عیاللر طبی خذمتلردن اساسی شکلده فایدهلنه آلمهیدی. ۴۶.۶ فایز فقط فوقالعاده حالتلرده طبی خذمتلردن فایدهلنهدی. ۳۷.۴ فایز بوتونلی فایدهلنهدی. ۸.۸ فایز آزراق و ۳.۱ فایز اېسه هېچ فایدهلنه آلمهیدی.
شو بیلن بیرگه، عیال حقوقی فعاللری آنهلرنینگ اساسی احتیاجلری تأمینلنیشی گه تأکیدلهیدی. عیال حقوقی فعالی تهمینه منگل شوندهی دیېدی: «زلزله یوز بیرگن حدودلرده آنهلر گه ساغلیق ضروری یاردملر، وقتینچهلیک ساغلیق تیملر، فوقالعاده انتقال بیریش، حاملهدار آنهلر اوچون ضروری مراقبتلر، دارو، مناسب آوقت و سوت بیروچی آنهلر قۉللب-قوتلنیشی و ضروری نرسهلر کبی خذمتلر کورسهتیلسه. تشویش، روحی توشکونلیک، ناامیدلیک حسی تاپیلیشینی آلیب کیلهدی. زلزله آنهلرنینگ روحی باسیملر گه دوچ قیلهدی.»
شو بیلن بیرگه، کنر سوکی تومنی «دیوهگل» وادی (دره)سیده زلزلهدن جبرلنگنلر کمپی مسئولی خلیلالرحماننینگ ایتیشیچه، تورلی ارگانلر روحی تأثیرلنگن کیشیلر گه، خبردارلیک دستورلرنی اۉتکزیشهدی. اونگه کوره: «کمپده یرهلنگنلرنی دوالش، توغهدیگن حاملهدار عیاللر، واکسین، توییب آوقتلنیش کبی خذمتلر کورسهتیلهدی و اېندی نفس آلیش، ایچکیتمه و موسمی کسللیکلر کوپهیگن، آدملر مراجعت قیلهدی و بیز اولر گه خذمت کورستماقدهمیز.»
سوکی تومنی اولسوالی محمدابراهیم ثاقب، اوشبو تومنده عیاللر گه ساغلیق خذمت کورسهتیلیشی حقیده شوندهی فکر بیلدیرهدی: «عیاللر اوچون عیال شفاکار خذمت کورستهدی و اولرنینگ قیینچیلیگینی حل قیلهدی، مشکللری کوپ، خیمهده یاردم بیروچی تیملر خذمت کورستماقده و بو تومنده بیر کلینیک بار، دوالش چارهسی بولمسه، مرکز گه یوللـهی میز.»
اسلام امیرلیگی ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی سۉزلاوچیسی شرافتزمان امرخیل شوندهی دیېدی: «کنرده ساغلیق بولیمیده اویلش اوچون هېچ قیینچیلیک یوق. زلزلهدن سۉنگ جبرلنگنلرنی دوالش اوچون ایکی تومنده قریب ۱۰ ساغلیق مرکز تشکیل ایتدیک و او ییرلرده برچه طبی خذمت کورسهتیلهدی. برچه کسلخانهلریمیزده روحی مصلحت بیروچیلر بار. سیار تیملرده هم مصلحتچیلر بار و طبیعی آفتلر یوز بیرهدیگن حدودلرده، روحی بولیمده ایشلاوچی تیملرنی یوبارهمیز.»
کنر زلزلهسیده مینگلب کیشی اولیب و یرهلندی، نهفقط یشش اویلر بوزیلدی بلکی ساغلیق مرکزلر، ایچیملیک سوو منبعلری و اساسی ساغلیق آست قورمهلر یوق بولدی و قیش موسمی یېتیب کیلیشی بیلن، زلزلهدن جبرلنگنلر باشپنه کبی یاردملر گه کوپراق محتاج دیر.
