افغانستاندهگی یاشلر ایشسیزلیکدن اذیت چیکیب و بیرقطاری هم ایش اوچون مهاجرت یولینی تنلهماقده اېکن، بومی و سنتی صنعت مملکتده یخشی ایش فرصتلرینی یرهتیشی ممکن، تنزل و یوق بولیش عرفهسیده قرار تاپگن. اوشبو صنعتلردن بیری کلالچیلیک دیر سابقهلی بولیشی و ملی اوزلیک همده مدنیت بیلن چقور چمبرچس باغلیق بولیشی بیلن، حاضر اچینرلی احوالده؛ حکومت یانیده خلق هم بوتوغریده بیفرق یاندهشماقده.
سلاموطندار کابل، هرات، تخار، ننگرهار، لغمان، قندوز، بامیان، بلخ، کنر و فاریاب ولایتلریده ۲۳ یاش کلالچی بیلن صحبت اوتکزگن، بو صنعت ۲۱ کیشی اوچون حتا کوندهلیک احتیاجلرینی تأمینلهی آلمهیدی. کلالچی ییگیتلرنینگ ایتیشیچه، گلدان، کوزه، میوهدانی و بیزهتیش ایدیشلرینی ایشلب چیقرهدیلر؛ بیراق یخشی بازاری یوق و حکومت تامانیدن قۉللب-قوتلنمسلیکلری طفیلی چیت ایل گه صادر قیلیش امکانیتی یرهتیلمهگن.
اوشبو یاشلردن ایکی نفری ایشلب چیقرگن بویوملرینی چیت ایل گه صادر قیلیش گه اولگورگن؛ عینحالده باشقه ۲۱ کیشی مملکت ایچیده سفالی ایدیشلرینی ساتماقده و شونینگدیک اولرنینگ ۱۷ نفری بو صنعتنی سنتی طرزده عایله بویوکلریدن اورگنگنلرینی اېتهدیلر.
هراتلیک حکمتالله غلامی، اوچ ییلدن بیری کلالچیلیک قیلیب کېلماقده، ایتیشیچه: «کلالچیلیک صنعتی یوق بولماقده و اوتمیش گه نسبتن مشکل کوپهیگن. آلدین قریب ۶۰ کلالچیلیک ایشخانه فعال اېدی و هر بیر ایشخانهده تخمیناً ۱۰ کیشی ایشلر اېدی؛ اېندی قیدیرسهی نهایت هرات ولایتی بویلب ایکی کلالچیلیک ایشخانه قالگن.»
لغمان یشاوچیسی بشیراحمد، ۱۰ ییلدن بیری کلالچیلیک ایشلری بیلن مصروف، ایتیشیچه: «حاضر تخمیناً تورت و بیش مینگ افغانی گه سودا قیلهمیز. جمهوریت توزومیده سودامیز یخشیراق اېدی؛ چونکه اقتصاد یخشی اېدی، یشاوچیلر بو بویوملرنی ساتیب آلیب و اویلرینی بیزهتیش اوچون قوللنر اېدیلر.»
بیزلرنینگ فیسبوک صحیفهمیزگه باش اورینگ!
اوشبو یاشلردن بیرقطاری گه کوره، کلالچیلیک درآمدی بیلن عایله احتیاجلرینی تأمینله آلمهیدیلر. فاریابلیک کلالچی گلمحمد، ۱۰ ییلدن بیری بو ایش بیلن مصروف، اونینگ سلاموطندار گه ایتیشیچه: «درآمد رقمی آز؛ بعضی کونلر هېچ درآمد قیلمهیمیز. انده-سنده بولهدی و بوتونلی آلگنده بیر آیده بیش مینگ افغانی درآمدیم بار. اوتمیش گه نسبتن سودا-ساتیغ کمهیگن.»
بامیانده ایکی ییلدن بیری کلالچیلیک قیلیب کېلهیاتگن سیما، سلاموطندار بیلن اوتکزگن صحبتیده فکرینی بوندهی بیان قیلهدی: «یخشی درآمدیمیز یوق؛ حیاتیمیز یخشی اېمس؛ بیر حویلیده سکیز عایله یشهیمیز؛ اۉزیم ایشیک و دیرهزهسی بولمهگن بیر اویده یشهی من؛ فقط بالهلریم اوچون کییم-کیچک تیارلهی من باشقه باریب بیر بوجی اون ساتیب آلیشگه قوربیم یېتمهیدی.»
گزارشده صحبت قیلگن یاشلردن بعضیلری، دولت بو صنعت گه اونچهلیک دقت قیلمهیدی و بو جریان دوام تاپگن حالده، کېلهجکده کلالچیلیک صنعتی یوق بولیشگه گواه بولهمیز.
هراتدهگی کلالچی عبدالواسع، بو بولیمده ۳۰ ییلدن بیریب ایشلب کېلگن، ایتیشیچه: «بازار هم یوق؛ دقت قیلینمسه ۱۰ ییلدن کېین هېچ بیر کلالچی تاپیلمهی و هېچ کیم هم دیکور اولهراق قوللنمهیدی، آلدینراق هم اېتدیم ایشیمیزنی بازاری یوق قیینچیلیک بیلن تیریکچیلیک قیلیب کېلهیپمیز؛ اوشبو هنریمیزدن واز کیچیش گه مجبور میز.»
بیزلرنینگ «ایکس» ترماغی ده هم تعقیب قیلینگ!
بلخده کلالچی حاجی فضلی گه کوره: «ایشلب چیقرگن بویوملریمیزنی مملکت بازارلریده ساتیش اوچون دولت هېچ یاردم بیرمهیدی؛ چیت ایل گه صادر قیلیش اوچون هېچ قچان و هېچ بیر تشقی نهاد هم حمایه قیلمهیدی.»
اوشبو گزارشده صحبت قیلگن یاشلر، اساسی قیینچیلیکلرینی کلالچیلیک موادی نرخی یوقاریلیگی، مناسب بازار یوقلیگی و سفالی ایدیشلر گه یشاوچیلرنینگ قیزیقمسلیگی عنوان قیلهدیلر.
ییتّی ییلدن بیری بامیانده کلالچیلیک قیلیب کېلگن غلامنبی گه کوره: «کلالچیلرنینگ اساسی مشکلی مناسب بازار یوقلیگی دیر؛ باشقه دولت تامانیدن حمایت بولمهیمیز و زمانهوی اسباب-اوسکونهمیز یوق.»
قندوزدهگی کلالچی زلمی، بو ساحهده ایشلب کېلهیاتگنیدن اوچ ییل اوتماقده، اونینگ ایتیشیچه: «اساسی مشکلیمیز شو که آسانلیک بیلن ایشلب چیقرهدیگن لاینی تاپه آلمهیمیز؛ تاپیلگنده هم قیمت ساتیب آلهمیز؛ تنورنی ارزان نرخده ساتهمیز.»
برچهسی بیلن، بعضی یاشلر ایشیدن راضی. اولر گه کوره، عایله احتیاجلرینی کلالچیلیک درآمدی بیلن تأمینلشهدی. اولر خورسندلیک قیلیب ایتیشلریچه، کلالچیلیک اولر اوچون فایدهلی دیر.
تخاردهگی کلالچی نورمحمد، ییتی ییلدن بیری بو ایش بیلن مصروف و امید هم تخارلیک، ۱۰ ییلدن بویان کلالچیلیک قیلیب کېلماقده، ایش و درآمدلریدن راضیلیک کورستهدیلر.
نورمحمدنینگ ایتیشیچه: «سودامیز یخشی و مجازلر کوپ دیر. شکر یخشی؛ حیاتیمیز یخشی. بو یول آرقهلی کوپ درآمد قیلهمیز، قیینچیلیگیمیز آز.»
امید گه کوره: «درآمدیمیز کوپ قیسی قیینچیلیگیمیز یوق. اقتصادی قیینچیلیگیمیزنی کلالچیلیک یولی آرقهلی حل قیلهمیز؛ باشقه مشکلیمیز یوق؛ ایشیمیز رواجلنماقده.»
شو بیلن بیرگه، اقتصادی ایش بیلرمانلرنینگ ایشانچی گه کوره، کلالچیلیک صنعتینی قۉللب-قوتلش بیلن افغانستان اقتصادی ترقیاتی و ایشسیزلیکلرنی کمهیتیریشده ایجابی رول اوینشی ممکن.
اقتصادی ایش بیلرمان شاکر یعقوبی گه کوره: «کلالچیلیک صنعتی قۉللب-قوتلنسه، مملکت اقتصادی ترقیاتی اوچون مهم دیر. بو صنعتنینگ مصرفی کوپ اېمس؛ بیراق قیشلاقلرده یشهیدیگن کوپینچه کیشیلرنی ایش بیلن تأمینلب و یشاوچیلر بو یول آرقهلی احتیاجلرینی تأمینلشلری ممکن.»
صنعتچیلردن بعضیلرینینگ ایتیشیچه، صنعت اۉزلیک و مدنیت بیلگیسی دیر و بوتوغریده دقت قیلینیش کېرهک.
صنعتچیلردن بیری بارش اساس گه کوره: «صنعتدن قنچه تعریفلسهی هنوز هم کم دیر و رواجلنیشی اقتصادی ترقیات گه سبب بولهدی و خلقارا کورگزمهلرده نمایش گه قوییشیمیز ممکن. دنیاده مدنیتیمیزنی کورسهتیش اوچون قول صناعتی قۉللب-قوتلنسه و اگر دقت قیلینمسه ملی مدنیتیمیزنی دنیادهگی لرگه کورسته آلمهیمیز.»
صناعت و سودا وزیرلیگی مسئوللرینینگ کلالچیلر و کلالچیلیک صناعتی رواجی اوچون ریجهلری حقیده فکر-ملاحظهسینی اورگهنیشنی اېستهدیک؛ بیراق بو وزیرلیک سۉزلاوچیسی سلاموطندارنینگ بوتوغریدهگی سواللریگه جواب قیترمهدی.
عینحالده، جمهوریت توزومی قولهشیدن کېین، نقاشلیک، خطاطلیک و تجسمی صنعتلر عینی وضعیتده قرار تاپگن؛ بو صنعتلر اوتمیشده افغانستان مدنیتی و صنعتینینگ مهم بولیملریدن حسابلنیلردی؛ بیراق تورلی چېکلاولر و تقیقلر اولرنینگ فعالیتیگه سلبی تأثیر قویگن.
