سلاموطندار آلیب بارگن تدقیقات نتیجهلریگه کوره، افغانستانده ۱۱۰ مینگ نفردن آرتیق تدبیرکار عیال بار، اولردن قریب ۱۰ مینگ نفرینینگ رسماً فعالیت یوریتیش جوازی بار و ۱۰۰ مینگ نفردن آرتیغی (۹۰ فایزدن کوپراغی) ایسه جوازسیز و نارسمی طرزده فعالیت یوریتهدی. جواز آلیش خرهجتلرینینگ یوقاریلیگی، اداری ایشلرنینگ مرکبلیگی، تیگیشلی ادارهلر گه مراجعت قیلیش امکانیتینینگ چیکلنگنلیگی همده تجارتنی رویخطدن اوتکزیش ترتیبی حقیده ییترلی معلوماتگه ایگه ایمسلیک عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتینی رسمیلشتیریش یولیدهگی اینگ مهم توسیقلردن حسابلنهدی.
سلاموطندارنینگ ۱۱ ته ولایتده ۱۸ نفر تدبیرکار عیال بیلن اوتکزگن صحبتی شونی کورستهدی که، اولردن آلتی نفری جواز آلیش خرهجتلرینینگ یوقاریلیگی، اداری ایشلرنینگ مرکبلیگی، تجارتنی رویخطدن اوتکزیش ترتیبیدن بیخبرلیک و باریب-کیلیشدهگی چیکلاولر سببلی رسمی فعالیت یوریتیش جوازینی آلالمهگن. فعالیت یوریتیش جوازیگه ایگه بولگن ینه ۱۲ نفر عیال ایسه سرمایه ییتیشمسلیگی، خاماشیا نرخلرینینگ آشیشی، محصولاتلرنی ساتیش اوچون مناسب بازارنینگ یوقلیگی همده کورگزمهلرده اشتراک ایتیش امکانیتلرینینگ چیکلنگنلیگی کبی معمالر گه دوچ کیلگن.
عیاللر سودا و صناعت اتاقی سرپرستی فریبا نصیری، افغانستانده قریب ۱۰ مینگ نفر عیال رسماً تدبیرکارلیک فعالیتی بیلن شغللنهیاتگنینی، ینه ۱۰۰ مینگ نفردن آرتیق عیال ایسه رسمی جوازسیز اقتصادی فعالیت آلیب بارهیاتگنینی معلوم قیلهدی.
مملکت ولایتلریده تدبیرکار عیاللرنینگ حالتینی اورگنیش مقصدیده سلاموطندار ۱۶ ولایتده صناعت و سودا ریاستلری مسئوللری همده ینه آلتیته ولایتده عیاللر سودا-صناعت اتاقی وکیللری بیلن صحبت اوتکزگن. توپلنگن معلوماتلر گه کوره، اوشبو ۲۲ ته ولایتده اقتصادیاتنینگ تورلی ساحهلریده ۲۵ مینگ ۵۴۰ نفر عیال فعالیت یوریتماقده. اولردن آلتی مینگ ۵۱۱ نفری رسمی جواز، قالگن ۱۹ مینگ ۲۹ نفری ایسه جوازسیز فعالیت قیلماقده.
ینه ۱۱ ته ولایت مسئوللری بو بارهده معلومات بیریشدن باش تارتگن. مملکت بوییچه رسمی جوازی بولگن عیاللر سانی قریب ۱۰ مینگ نفر ایکنینی و اورگنیلگن ولایتلرده آلتی مینگ ۵۱۱ نفر جوازی بارلیگی انیقلنگن، ینه قریب تورت مینگ نفر تدبیرکار عیال کابل و باشقه ولایتلرده ترقاق (پراگنده) حالده رسمی فعالیت یوریتهیاتگن بولیشی ممکن.
شمال زونیده عیاللر سودا و صناعت اتاقی باشلیغی عذرا امینی شوندهی دییدی: «سودانینگ تورلی یونهلیشلری، محلی ایشلب چیقریش، قول محنتی محصولاتلری، ایکینچیلیک، تورلی عنعنوی هنرمندچیلیک، آزیق-آوقت محصولاتلرینی قیته ایشلش، تیکووچیلیک، کشتهچیلیک، کییم-کیچک ایشلب چیقریش، سوت محصولاتلری، زعفران ییتیشتیریش، قوریتیلگن میوهلرنی یا کی جون ییگیریش شونینگدیک، کیچیک اورته و ییریک اقتصادی سودا فعالیتلریده بیش مینگ نفردن آرتیق تدبیرکار عیال اشتراک ایتگن.»
عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتلرده آز اشتراکی
اوشبو تیکشیرو معلوماتلری شونی کورستهدی کی، تدبیرکار عیاللر تورلی ساحهلرده فعالیت یوریتهیاتگنیگه قرهمی، مملکتنینگ اهالی ایزچیل جایلشگن ایریم ولایتلریده هم عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتده اشتراکی پست درجهده قالگن.
سلاموطندار، تدبیرکار عیاللر سانی حقیده معلومات تاپیش مقصدیده ۲۲ ته ولایتده محلی مسئوللر بیلن صحبت قیلگن؛ بیراق ۱۱ ته ولایت جملهدن هلمند، قندهار، بغلان، تخار، پکتیکا، خوست، بامیان، کاپیسا، پروان، کنر و نورستان ولایتلری مسئوللری بو بارهده انیق معلوماتلرنی تقدیم ایتمهگن.
مملکتنینگ اهالیسی اینگ کوپ ولایتلریدن بیری بولگن هراتده، احصائیه و معلومات ادارهسی وبسایتیده ۱۴۰۵ییل اوچون کیلتیریلگن معلوماتلر گه کوره، عیاللر سانی بیر میلیون ۲۰۱ مینگ ۷۰۰ نفرنی تشکیل ایتهدی، بیراق اوشبو ولایتده تدبیرکار عیاللر سانی اتهیگی ۱۲۵۰ نفر دیب قید ایتیلگن. بو کورستکیچ، هرات ولایتیدهگی عیاللر عمومی سانینینگ تخمیناً ۰.۱۰ فایزینی تشکیل ایتهدی. باشقچه ایتگنده، ولایتدهگی هر ۱۰ مینگ نفر عیالدن اتهیگی ۱۰ نفری تدبیرکارلیک فعالیتی بیلن شغللنهدی.
غزنی ولایتیده هم عیاللر سانی کوپ بولیشیگه قرهمی، اولرنینگ تدبیرکارلیک فعالیتیدهگی اشتراکی جوده پست. احصائیه و معلومات ملی ادارهسی وبسایتیده ۱۴۰۵ییل اوچون کیلتیریلگن معلوماتلر گه کوره، اوشبو ولایت اهالیسینینگ ۷۴۰ مینگ ۴۷۵ نفرینی عیاللر تشکیل ایتهدی. غزنیده تدبیرکار عیاللر سانی ۵۰۰ نفر دیب قید ایتیلگن بولیب، بو ولایتده عیاللر عمومی سانینینگ تخمیناً ۰.۰۷ فایزیگه تینگ. باشقچه ایتگنده، غزنیده هر ۱۰ مینگ نفر عیالدن تخمیناً ییتی نفری تدبیرکارلیک فعالیتی بیلن شغللنهدی.
احصائیه و معلومات ادارهسینینگ میلادی ۲۰۲۵-ییلده اعلان قیلینگن معلوماتلریگه کوره، لوگر ولایتینینگ عمومی اهالیسی ۴۸۴ مینگ ۳۷ نفرنی تشکیل ایتهدی. اولرنینگ ۲۳۶ مینگ ۸۰۱ نفری عیاللر دیر. توپلنگن معلوماتلر گه کوره، اوشبو ولایتده اتهیگی اوچ نفر تدبیرکار عیال فعالیت یوریتهدی. بو کورستکیچ، لوگر ولایتیده عیاللر عمومی سانینینگ تخمیناً ۰.۰۱ فایزینی تشکیل ایتهدی. باشقچه ایتگنده، اوشبو ولایتده هر ۱۰ مینگ نفر عیالگه تخمیناً ۰.۱۳ نفر تدبیرکار عیال توغری کیلهدی.
معلوماتلرگه کوره، تورلی ولایتلرده عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتده اشتراکی بیر خیل ایمس. ایریم اهالیسی زیچ جایلشگن ولایتلرده تدبیرکار عیاللر سانی عیاللر عمومی اهالیسیگه نسبتن انچه پست.
انیق رقم یوقلیگی؛ عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتینی اورگنیشگه بولگن معما
اقتصاد شناسلرنینگ ایتیشیچه، تدبیرکار عیاللر سانی بوییچه انیق و تولیق معلوماتلرنینگ یوقلیگی عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتلرده اشتراک درجهسینی اورگنیشده اساسی معمالردن بیری دیر.
اقتصاد شناسلرنینگ فکریچه، عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتینینگ بیر قسمی رویخط گه آلینمهیدی و حجتلشتیریلمهیدی. نتیجهده تیگیشلی تشکیلاتلر مملکت اقتصادیاتیدهگی عیاللر اولوشی حقیده تولیق معلومات گه ایگه بوله آلمهیدی.
اقتصاد شناس ایرج فقیری شوندهی دییدی: «تدبیرکار عیاللر حقیده معلوماتلرنینگ یوقلیگی اقتصادیات ساحهسیدهگی معمالردن بیری بولیشی ممکن. چونکی عیاللرنینگ اقتصای فعالیتی ییترلی درجهده رویخط گه آلینمهیدی و حجتلشتیریلمهیدی. اولر حقیده انیق معلوماتلرنی توپلش بیلن شغللنوچی تشکیلاتلر گه تقدیم ایتیلمهیدی.»
یوقاری خرهجتلر و اداری قیینچیلیکلر
سلاموطندارنینگ ۱۱ ته ولایتده ۱۸ نفر تدبیرکار عیال بیلن اوتکزگن صحبتلری شونی کورستهدی که، اداری قیینچیلیکلر، جواز آلیش خرهجتلرینینگ یوقاریلیگی، ییترلی معلومات یوقلیگی و باریب-کیلیش چیکلاولر ایریم عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتینی رسمیلشتیریش یولیدهگی اینگ مهم توسیقلردن حسابلنهدی.
صحبت اوتکزیلگن ۱۸ نفر عیالدن آلتی نفری عینن شو معمالر سببلی حاضرگچه رسمی فعالیت یوریتیش جوازینی آلیشگه موفق بولمهگن.
ایکی ییل اول اوز مبلغی حسابیدن اوی شرایطیده کییم-کیچک ساتیش بوییچه کیچیک بیزنسنی باشلهگن نازیلا هم شوندهی عیاللردن بیری یر. اونینگ ایتیشیچه، تدبیرکارلیک فعالیتی کیچیکلیگی و جواز آلیش خرهجتلری یوقاریلیگی سببلی او حاضرگچه اوز تجارتینی رسمیلشتیریشگه حرکت قیلمهگن.
سودا بیلن شغللنوچی ینه بیر عیال سمیه، قیزلر یوزیگه مکتب و بیلیم یورتلر ایشیگی یاپیلگچ اقتصادی فعالیت بیلن شغللنه باشلهگن. اونینگ ایتیشیچه، تجارتنی رویخطدن اوتکزیش ترتیبی حقیده ییترلی معلوماتی یوق و شهر حدودیدن اوزاقده یششی سببلی رسمی فعالیت جوازینی آلالمهگن. او شوندهی دییدی: «رسمی سودا جوازیم یوق، چونکی فعالیتیمنی اوی شرایطیده آلیب بارهمن و بیز شهردن هم اوزاقده یشهیمیز. اساسی معمالردن بیری تجارتنی رویخطدن اوتکزیش باسقیچلری و رسمی جواز آلیش ترتیبی حقیده ییترلی معلوماتیم یوق.»
سرمایه آزلیگی و بازار یوقلیگی؛ جوازی بولگن تدبیرکار عیاللرنینگ قیینچیلیگی
تدبیرکار عیاللرنینگ قیینچیلیکلری فقط جواز آلیش بیلن چیکلنمهیدی. اوشبو اورگنیش نتیجهلری شونی کورستهدی که، رسمی فعالیت جوازینی آلیش عیاللر هم اوز فعالیتی دوامیده سرمایه آزلیگی، خاماشیا و اوسکونهلر نرخینینگ آشیشی، محصولاتلرنی ساتیش اوچون مناسب بازارنینگ یوقلیگی، کورگزمهلرده اشتراک ایتیش امکانیتلرینینگ چیکلنگنلیگی همده تشکیلاتلر تامانیدن همکارلیک بولسملیگی کبی معمالر گه دوچلر.»
تورموش اورتاغی وفات ایتگنیدن سونگ فرزندلرینینگ احتیاجلرینی تأمینلش مقصدیده بیته تیکوو ماشینهسی بیلن اوز ایشینی باشلهگن ملالی ایتیشیچه، او اقتصادی فعالیتنی کینگهیتیریش اوچون بیر نیچه بار حرکت قیلگن، بیراق تورلی تشکیلاتلر گه مراجعت قیلگنیگه قرهمی، فعالیتینی کینگهیتیریش اوچون ضرور بولگن جوازنی آلالمهگن. او شوندهی دییدی: «ایش جوازینی بلدیهدن آلگن من، اونی کینگهیتیریش اوچون جوده کوپ حرکت قیلدیم، تورلی ادارهلر گه مراجعت قیلدیم، بیراق جوازنی کتتهلشتیره آلمهدیم.»
مناسب بازارنینگ یوقلیگی، محصولاتلرنی ریکلمه قیلیشدهگی قیینچیلیکلر، خریدارلر سانینینگ کملیگی و سودا حجمینینگ پسهیشی هم ایریم تدبیرکار عیاللر دوچ کیلهیاتگن معمالردن دیر. اوشبو اورگنیش دوامیده آلتی نفر عیال اوز محصولاتلرینی ساتیش اوچون مناسب بازار یوقلیگیدن شکایت قیلگن.
تورت ییلدن بویان کاپیسا ولایتیده رسمی روشده اقتصادی فعالیت یوریتهیاتگن زرغونه احمدینینگ ایتیشیچه، محصولاتلرنی ساتیش بازاری یوقلیگی و کورگزمهلرده اشتراک ایتیش امکانیتینینگ چیکلنگنی اولرنینگ محصولاتلرینی تنیشتیریش و ساتیش امکانیتلرینی کمهیتیرگن.
اونینگ کوپهیتیریشیچه: «اساسی قیینچیلیگیمیز – ایشلب چیقرهیاتگن محصولاتلریمیز اوچون بازار یوقلیگی. سودامیز کم، کورگزمهلرده اشتراک ایتیش امکانیتیمیز یوق. ایلگری کورگزمهلرده قتنشر و محصولاتلریمیزنی ریکلمه قیلیب، خریدار تاپردیک.»
عیاللرنی قوللب-قوتلش؛ اقتصادی فعالیتنی رواجلنتیریش عاملی
اقتصاد شناسلرنینگ ایتیشیچه، تدبیرکار عیاللر سانینی کوپهیتیریش و اولرنینگ فعالیتینی رویخط گه آلیشنینگ اوزی برقرار اقتصادی اوسیشنی تأمینلش اوچون ییترلی ایمس. شو بیلن بیرگه، عیاللر تجارتینی دوام ایتتیریش، کینگهیتیریش و برقرار رواجلنتیریش اوچون هم ضرور شرایطلر یرهتیلیشی لازم.
اولرنینگ فکریچه، اگر سرمایه آزلیگی، محصولاتلرنی ساتیش بازاری یوقلیگی، اداری قیینچیلیکلر و اقتصادی امکانیتلردن فایدهلنیشدهگی چیکلاولر کبی معمالر برطرف ایتلمسه، عیاللرنینگ ایریم کیچیک تجارتلری کیلگوسی ییللرده فعالیتینی توختهتیشگه مجبور بولیشی ممکن.
اقتصاد شناس عبدالنصیر رشتیا، عیاللرنینگ مملکت اقتصادی، مدنی و اجتماعی رواجلنیشده مهم اورین توتیشنی تأکیدلب، حکومت اولرنینگ فعالیتینی قوللب-قوتلش اوچون ضرور شرایطلرنی یرهتیشی کیرهکلیگینی ایتهدی. او شوندهی دییدی: «عیاللر مملکتنینگ اجرهلمس بیر قسمی بولیب، اقتصادی، مدنی و اجتماعی رواجلنیشده جوده مهم رول اوینهیدی. حکومتنینگ وظیفهسی – بو عیاللرنینگ محصولاتلری و ایشلب چیقرگن توارلری اوچون سودا بازارینی یرهتیش دیر. شونینگدیک، اولرنی مالیهوی جهتدن قوللب-قوتلش، محنت فعالیتی خوفسیزلیگینی تأمینلش و ایشلری اوچون ساغلام محیط یرهتیش بارهسیده حرکت قیلیشی کیرهک.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ ترقیات دستوری میلادی ۲۰۲۴-ییل ۱۷ اپریلده اعلان قیلگن «افغانستاندهگی تدبیرکار عیاللرنی تینگلش؛ اولرنینگ معمالری و برداشلیگینی» ناملی گزارشیده، مملکتده عیاللر تجارتلری سانی آرتیب بارهیاتگنینی معلوم قیلگن. گزارش گه کوره، عیاللر گه تیگیشلی رسمی تجارتلر سانی ۲۰۲۱ ییلدهگی ایکی مینگ ۴۲۱ تهدن ۲۰۲۴-ییلده توقیز مینگ ۱۶۲ته گه ییتگن. شونینگدیک، شو دورده عیاللرنینگ نارسمی تجارتلری سانی هم تخمیناً ۵۲ مینگدن ۱۲۰ مینگ تگچه آشگن.



