سونگی ییللرده، افغانستان ده ایچکی مهاجرتلر، اجتماعی و اقتصادی مهم بیر وضعیتگه اوزگرگن. خوفسیزلیک، قوروقچیلیک، اساسی خذمتلردن فایدهلنیش چیکلاولری و ایش امکانیتلری یوقلیگی، بو جریاننینگ شکللنیشیده کوپ رول اوینهگن.
عایلهلردن کوپ قطاری یخشیراق حیات امکانیتیگه ایگه بولیش اوچون تومنلردن شهرلر و کتهراق شهرلرگه کوچ قیلگنلر و بو جریان، اوشبو یشاوچیلر حیاتی همده میزبان منطقهلر توزیلمهسینی تاثیر آستیگه قویگن. دایکندی ولایتیدن بولمیش و حاضر کابل ده حیات کیچیرهدیگن ۱۸ یاشر نازدانه احسانینینگ ایتیشیچه، یخشیراق اوقوو امکانیتلریگه قول تاپیش، توغیلگن ییریدن کوچ قیلیشیگه سبب بولگن.
او، ولایتیده اوقوو شرایطینی قیینراق دیب و کوپهیتیریشیچه: «مکتبیمیزگچه آلتی ساعت یول بار ایدی و بو یولنی درس اوقیش اوچون باریش جودهیم قیین بولهردی. کابل گه کیلگنیمیزدن مقصد، یخشیراق بیر جایده درسلریمیزنی دوام بیره آلیش و کوپراق امکانیتگه قول تاپیش ایدی.»
حاضر هرات ولایتیده حیات کیچیرهدیگن یشاوچیلردن میرویس فضلی، مهاجرت سببینی بادغیس ده ایش یوقلیگی و قوروقچیلیک بیلهدی. اونینگ ایتیشیچه: «بادغیس ده ایش یوق ایدی و قوروقچیلیک سبب، تیریکچیلیک وضعیتی قیین ایدی. انه شوو سبب، هرات گه کیلدیک. اوزیم هراتده بیر رستورانتده ایشلهیمن و تورموش اورتاغیم تیکووچی دیر، بیراق مونچه سعیوحرکت بیلن، حیات وضعیتی یخشی بولمهی و هراتده صرف-خرهجت کوپ دیر.»
فضلینینگ کوپهیتیریشیچه، گرچند حاضرگچه درآمدی آز دیر، بیراق مهاجرت اونینگ اوچون ینگی ایش فرصتلرینی یرهتگن. ایچکی مهاجراتلر توغریسیده یشاوچیلردن قطارینینگ تجربهسیگه کوره، بو جریان ینگی فرصتلر بوییچه امکانیت یرهته آلهدی.
قندوز دن بولمیش و حاضر بدخشان ده حیات کیچیرهدیگن ۲۲ یاشر عبدالکریم، مهاجرتدن کیین اوزیگه موبایل اوسکونهلری ساتیلهدیگن کیچیک بیر دکاننی توزته آلگن. «بدخشان گه کیلگنیمیزدن کیین کیچیک بیر دکان آچه آلدیم و حاضر بو یولدن درآمد قولگه کیلتیرهمن.»
بغلان ده سوو تاشقینلری نتیجهسیده اویی بوزیلیب و بدخشان گه مهاجرت قیلیشگه مجبور بولگن ۲۸ یاشر مصدق، مهاجرتنینگ باش کونلری توغریسیده شوندهی دیدی: «سوو تاشقینی نتیجهسیده، اوییمیز بوزیلگنیده بدخشان گه کیلدیک. بو ییرگه کیلگنیمیزده اوییمیز هم یوق ایدی و هیچ کیمنی تانیمس ایدیک که بیزلرگه بیران ایش بیرسه ایدی.»
یشش محیط و اقتصاد بیرلرمانلریگه کوره، ایچکی مهاجرتلر یالغیز اهالینینگ کوچیشی ایمس، بلکیم اجتماعی، اقتصادی و یشش مجیط عاقبتلری بیلن بیرگه کینگ قمراولی جریان دیر. یشش محیط بیلرمانی سیدعبدالباسط رحمانینینگ ایتیشیچه: «افغانستاننینگ تورلی ولایتلری، اقلیم بوییچه مهاجرتلردن کوپ تاثیرلنهدی و اینیقسه قندهار، نیمروز، هلمند، هرات و بادغیس تومنلریدن قطاریده، اجتماعی توزیلمهلر ایزدن چیققن و جدی اوزگریشلر یوزگه کیلگن.»
اونینگ اورغولشیچه، اوشبو جریان هم کوچ قیلگنلر و همده میزبان جمعیتیگه باسیم کیلتیریب، نیچهبولیملیک و اوزاق مدتلیک ریجهلشتیریشگه نیازی بار.
اقتصادی بیلرمانلردن آمنه هاشمینینگ ایتیشیچه، ایچکی مهاجرتلر بیر تاماندن تیریکچیلیکنی یخشیلشگه یاردم بیریشی ممکن بولسهده، باشقه تاماندن مقصد شهرلر اینیقسه کابل ده اوی-جای بازاریگه باسیمنی کوچهیتیریب، اویلر کرایهسینی کوپهیتیریشگه آلیب کیلگن. «ولایتلر سطحیده عملگه آشیریلهدیگن ایچکی مهاجرتلر، هم عایلهلرنینگ اقتصادی وضعیتیگه یاردم بیرهدی همده بیر قطار حالتده قیینچیلیک انتقال تاپیشیگه سبب بولهدی. ولایتلردن کوپینچهسیده، ایش فرصتلری یوقلیگی اوچون اهالی اولرده ایش زمینهسی کوپراق بولگن ولایتلرگه کیتهدی.»
هاشمیگه کوره، ایچکی مهاجرت عاقبتلری برچه کیشی اوچون بیر رقم ایمس و مقصد حدودلر وضعیتیگه تیگیشلی بولیب، هم امکانیت یرهته آلهدی همده قیینچیلیک.
ایچکی مهاجرتلر، اهالی و میزبان جمعیت اوچون امکانیت و قیینچیلیکنی یرهتیشی یانیده، افغانستان ده دایمی بیر حقیقتگه اَیلهنیب و شهرده یشش کوچهیشی اونینگ سانینی کوپهیتیرگن؛ بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ پیشبینلیک قیلگنی اساسیده، ۲۰۶۰-ییلگچه افغانستان یشاوچیلریدن ۵۰ فایزدن آرتیغینینگ شهرلرده حیات کیچیریشی ممکن.
